پارلامەنتتە ءماجىلىستىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ تانىستىرىلىمىن وتكىزدى.
تاقىرىپ بويىنشا بايانداما جاساعان دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆانىڭ اتاپ وتكەنىندەي, زاڭ جوباسى ەلباسىنىڭ جارلىعىنا سايكەس, ەلىمىزدە زەينەتاقى جۇيەسىن ودان ءارى جاڭعىرتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن. ول زەينەتكەرلىك جاستا لايىقتى ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى ءۇشىن زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ تەپە-تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
جاڭا ەنگىزىلىمدەر زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋدىڭ تەڭدىگىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن 2018 جىلدان باستاپ زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ جاڭا شارتتى-جيناقتاۋشى قۇرامداۋىشىن ەنگىزۋدى كوزدەيدى. «بجزق» اق-تا اشىلعان شارتتى زەينەتاقى شوتتارىنا جۇمىس بەرۋشىلەر پايداسىنا ولاردىڭ تابىستارىنان مىندەتتى 5%-دىق زەينەتاقى جارنالارىن اۋداراتىن قىزمەتكەرلەر زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ قاتىسۋشىلارى بولىپ تابىلادى. قىزمەتكەر زەينەتكەرلىك جاسقا جەتكەن جانە قاتىسۋ ءوتىلى بەس جىلدان كەم بولماعان جاعدايدا شارتتى-جيناقتاۋشى قۇرامداۋىشىنان بەرىلەتىن زەينەتاقى مولشەرى شارتتى زەينەتاقى شوتىندا قالىپتاسقان زەينەتاقى مىندەتتەمەلەرىنە جانە كۇتىلەتىن ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىنا بايلانىستى ايقىندالادى.
سونداي-اق, 2017 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ بازالىق زەينەتاقى تاعايىنداۋ ءتارتىبى وزگەرەدى. بازالىق زەينەتاقى ازاماتتار زەينەتكەرلىك جاسقا جەتكەن كەزدە عانا جانە زەينەتاقى جۇيەسىنە قاتىسۋ وتىلىنە بايلانىستى (زەينەتاقى جۇيەسىنە قاتىسۋ ءوتىلى – 1998 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيىنگى ەڭبەك ءوتىلى جانە مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارىن تولەۋدەگى ناقتى ءوتىلى) تاعايىندالادى. زەينەتاقى جۇيەسىنە قاتىسۋ ءوتىلى 10 جىل بولعان جاعدايدا, بازالىق زەينەتاقىنىڭ مولشەرى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ 50%-ىن قۇرايدى, 10 جىلدان ارتىق ءاربىر جىل ءۇشىن ونىڭ مولشەرى 2%-عا ارتتىرىلىپ وتىرادى, قاتىسۋ ءوتىلى 35 جانە ودان كوپ بولعان جاعدايدا ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ 100 %-ىنا تەڭ بولادى. زەينەتاقى جۇيەسىنە قاتىسۋ ءوتىلى 10 جىلدان كەم زەينەتكەرلەر ءۇشىن تولەمنىڭ مولشەرى بازالىق زەينەتاقىنىڭ قازىرگى مولشەرىنەن تومەن بولمايدى.
سونىمەن قاتار, الەۋەتتى قۇرىلىمداردىڭ بارلىق قىزمەتكەرلەرىن زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ 2016 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلادى. ولاردىڭ زەينەتاقى مولشەرى ەڭبەك سىڭىرگەن جىلدارىنا جانە قىزمەتتەن بوساتىلعان ساتتەگى اقشالاي قامتىلىمىنا بايلانىستى ەسەپتەلەدى.
سونداي-اق, قىزمەت وتكەرۋدىڭ تەڭ شارتتارىندا ءارتۇرلى ۋاقىت كەزەڭدەرىندە زاپاسقا شىعارىلعان الەۋەتتى قۇرىلىم زەينەتكەرلەرىنىڭ زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ مولشەرىندەگى سايكەسسىزدىكتى جويۋ ءۇشىن 2016 جىلى بۇرىن تاعايىندالعان زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ مولشەرىنە, زەينەتاقى ءىسىنىڭ ماتەريالدارى بويىنشا قىزمەتتەن بوساتىلعان كۇنگە ەڭبەك سىڭىرگەن جىلى, ەڭبەك ءوتىلى, اقشالاي قامتىلىمى ەسەپكە قابىلدانىپ, ولاردى تولىق مولشەرگە دەيىن جەتكىزۋ ەسكەرىلە وتىرىپ, تولىق ەمەس كولەمدە بىرجولعى قايتا ەسەپتەۋ جۇزەگە اسىرىلادى.
زاڭ جوباسى زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ زاڭىنا, سالىق كودەكسىنە, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مۇگەدەكتىگى بويىنشا, اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ جاعدايى بويىنشا جانە جاسىنا بايلانىستى بەرىلەتىن مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقىلار تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى قاجەت ەتەدى.
زەينەتاقى جۇيەسىن جاڭعىرتۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى قۇرىلدى, زياندى ەڭبەك جاعدايىندا جۇمىس ىستەيتىن ادامدار ءۇشىن جۇمىس بەرۋشىنىڭ ەسەبىنەن 5 پايىزدىق مكجز ەنگىزىلدى, بالا ءبىر جاسقا تولعانعا دەيىن ونىڭ كۇتىمىنە بايلانىستى دەمالىستاعى ايەلدەرگە مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارىن سۋبسيديالاۋ جۇزەگە اسىرىلدى.
ءماجىلىس دەپۋتاتتارى س.رومانوۆسكايا, ا.ساماقوۆا, گ.ءيسىمباەۆا, و.كيكولەنكو, ن.سابيليانوۆ, م.قازبەكوۆا, ا.پەپەنين, گ.سەيىتماعانبەتوۆا, ا.سمايىل, م.تىنىكەەۆ, ت.ب. اتالعان ماسەلەنىڭ ولقى تۇستارىنا قاتىستى وتكىر سۇراقتاردى العا تارتىپ, ناقتى ۇسىنىستار ايتتى.
ونىڭ بارلىعى الداعى ۋاقىتتا ءماجىلىس دەپۋتاتى سۆەتلانا فەرحو جەتەكشىلىك ەتەتىن جۇمىس توبىنىڭ وتىرىستارىندا ەسەپكە الىنباق.
ساۋلەبەك ءبىرجان.
