بۇدان بۇرىن حابارلاعانىمىزداي, بيىلعى 27 ماۋسىم, سەنبى كۇنى ميلان قالاسىندا ءوتىپ جاتقان ەكسپو كورمەسىندە قازاقستاننىڭ ۇلتتىق كۇنى رەسمي تۇردە اشىلدى. وعان يتالياعا قىسقا مەرزىمدىك جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ باستاعان قازاقستان دەلەگاتسياسى قاتىستى. مەملەكەت باسشىسى بۇدان كەيىن ەلىمىزدىڭ «Expo Milano 2015» كورمەسىندەگى پاۆيلونىندا بولىپ, قازاقستان-يتاليا بيزنەس-فورۋمىنىڭ جۇمىسىنا اتسالىستى.
قازاقستان ۇلتتىق كۇنىنىڭ اشىلۋ ءراسىمى ەكسپو ءباسپاسوز ورتالىعىندا ءوتتى. وسى جيىندا سويلەگەن ەلباسى ميلان كورمەسىنىڭ باس تاقىرىبى بولىپ وتىرعان «پلانەتانى اسىراۋ. ءومىر سۇرۋگە قاجەتتى قۋات» ۇرانىنىڭ قازىرگى تاڭداعى ماڭىزىنىڭ ايرىقشا زور ەكەنىنە ەرەكشە ەكپىن سالدى.
– تاياۋداعى وتىز جىلدىڭ ءىشىندە جەر بەتىندەگى ازىق-ت ۇلىك تۇتىنۋ مولشەرىنىڭ ەكى ەسەگە ارتقالى تۇرعانىن ەسكەرسەك, ادامزات بالاسى ءۇشىن XXI عاسىرداعى باستى قاتەرلەردىڭ ءبىرى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ بولاتىنىن پايىمداۋ قيىن ەمەس. ءبىز بۇعان وسى باستان دايىن بولۋىمىز كەرەك. ال اتالعان پروبلەمانى جەڭۋ ءۇشىن وسى تۇستا بارلىق مەملەكەتتەردىڭ بىرلەسە كۇش-جىگەر جۇمساۋلارى اۋاداي قاجەت, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
ءوز سوزىندە مەملەكەت باسشىسى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ جاھان ءجۇزىندەگى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ىسىنە قازىردىڭ ءوزىندە بەلسەنە اتسالىسىپ كەلە جاتقانىنا توقتالىپ ءوتتى.
– ءبىزدىڭ ەلىمىز ءار تۇرعىنعا شاققانداعى ەگىستىك القابىنىڭ كولەمى جونىنەن اۆستراليا جانە كانادا ەلدەرىمەن قاتار الدىڭعى ورىنداردىڭ ءبىرىن الادى. قازاقستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىنىڭ كولەمى – 215 ميلليون گەكتار, بۇل الەمدىك رەسۋرستىڭ 4 پايىزىنان استامىن قۇرايدى. تابيعي-كليماتتىق جاعدايدىڭ ارتۇرلىلىگى مەن قۇنارلى توپىراق بىزگە جەر شارى تۇرعىندارى ءۇشىن باسەكەگە قابىلەتتى ازىق-ت ۇلىك ءوندىرۋشى بولۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز. قازاقستان الەمدەگى ءىرى استىق ەكسپورتتاۋشى ەلدەردىڭ الدىڭعى وندىعىنا جانە ۇن ەكسپورتىنان ءبىرىنشى بەستىككە كىرەدى. جىل سايىن ەلىمىزدەن ازيا ەلدەرىنە 6 ميلليون تونناعا, ەۋروپالىق وداق مەملەكەتتەرىنە 2 ميلليون تونناعا جۋىق بيداي شىعارىلادى. جالپى, ەكسپورتىمىزدىڭ گەوگرافيالىق اۋقىمى 70-تەن اسا ەلدى قامتيدى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى رەسپۋبليكادا «اگروبيزنەس-2020» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى, سونداي-اق, وڭدەۋ سەكتورىنا جەتەكشى ترانسۇلتتىق كومپانيالاردى تارتۋ جونىندە مىندەت جۇكتەۋ جولىمەن اگرارلىق سەكتوردىڭ الەۋەتىن كۇشەيتۋ باعىتىندا ءبىرقاتار ماقساتتى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى. وسى ءسوزدىڭ سىڭايىندا ول قازاقستاننىڭ بىرتىندەپ حالىقارالىق قوعامداستىققا بەلسەنە ارالاسىپ, الەمدىك نارىققا ازىق-ت ۇلىك جەتكىزۋدە جەتەكشى ەلدەر قاتارىنا قوسىلا باستاعانىنا نازار اۋداردى.
– ءبىز قازىر 60 مىڭ توننا ەتتى ەكسپورتقا شىعارۋ ماقساتىن العا قويىپ, وسى باعىتتا ناقتى جۇمىستار جاساپ جاتىرمىز, – دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بۇدان ءارى. – قازاقستان قازىر قىتايدىڭ باستاماشى بولۋىمەن قولعا الىنىپ جاتقان «جىبەك جولى» ەكونوميكالىق بەلدەۋىن قۇرۋ جوباسىنا قاتىسۋدا. ال جاقىندا وتكەن استانا ەكونوميكالىق فورۋمىندا اتالعان جوبانى جۇزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ىقپالدى شارالارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ەۋرازيانىڭ ترانسقۇرلىقتىق ءدالىزىن قۇرۋ ماسەلەسى تالقىلاندى.
قازاقستان پرەزيدەنتى كەلەسى كەزەكتە ونىمدىلىك قارقىنىن ەكى ەسەگە ارتتىرۋ ءۇشىن اگرارلىق سەكتور سالاسىنداعى عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن ازىرلەمەلەردى مەملەكەت ىنتالاندىرىپ وتىرعانىن ءسوز ەتتى. ول «قازاقستان: مۇمكىندىكتەر ەلى» دەگەن اتاۋ العان ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ كورمەدەگى پاۆيلونىندا ءوڭىرلەرىمىزدىڭ بيولوگيالىق جاعىنان ارالۋاندىعى, ولاردىڭ اگرارلىق جانە وندىرىستىك داستۇرلەرى, سونداي-اق, ەنگىزىلىپ جاتقان وزىق تەحنولوگيالارى مەن جوعارى ەكولوگيالىق ستاندارتتارى تۋرالى اقپارات ۇسىنىلعانىن اتاپ ءوتتى.
– استانادا 2017 جىلى «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» دەگەن تاقىرىپپەن وتەتىن ەكسپو كورمەسىنە ايرىقشا كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىمەن قاتار, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدى باعىتىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. ميلانداعى باسقوسۋدا باستالعان ۇنقاتىسۋ ەلدەردىڭ, حالىقارالىق ۇيىمدار مەن بيزنەستىڭ اراسىنداعى ءوزارا ىقپالداستىققا سەرپىن بەرەدى جانە استانادا جالعاسىن تابادى دەپ سەنەمىن, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ەلباسى بۇدان كەيىن ميلان كورمەسىنىڭ الەمدەگى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى تاقىرىبىنا ارنالعان ۇتىمدى ۇنقاتىسۋ الاڭى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, ونىڭ ءار ەلدىڭ سالت-ءداستۇرى مەن مادەنيەتى تۋرالى بىلە ءتۇسۋدىڭ جاقسى مۇمكىندىگىنىڭ ءبىر كورىنىسى بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ءوتتى.
– قاتىسۋشىلار مەن قوناقتار ءبىزدىڭ بايىرعى مادەنيەتىمىزبەن جانە باي تاريحىمىزبەن تانىسىپ, بۇگىنگى قازاقستاننىڭ جەتىستىكتەرى مەن جوسپارلارى جونىندە كوبىرەك بىلە الادى, سونداي-اق, قازاقتىڭ ۇلتتىق تاعامدارىنىڭ سان الۋان ءمازىرى مەن بىرەگەيلىگىنە باعا بەرە الادى. ءبىزدىڭ ەلدى جاقىنىراق تانىعان سوڭ سىزدەردىڭ مىندەتتى تۇردە 2017 جىلى قازاقستانعا بارۋعا قۇشتارلىقتارىڭىز وياناتىنىنا سەنىمدىمىن, – دەدى پرەزيدەنت.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى جينالعان جۇرتتى استانادا وتەتىن الداعى كورمەگە شاقىرىپ, ەكسپو-2015 كورمەسىنىڭ تابىستى وتۋىنە ءوزىنىڭ جۇرەكجاردى تىلەكتەستىگىن جەتكىزدى.
باسقوسۋدا يتاليا اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ماۋريتسيو مارتينا دا ءسوز الدى.
– بۇگىن وسىندا قاتىسىپ وتىرعانداردىڭ بارىنە العىس ايتامىن. ەكسپو-2015 ءۇشىن ەرەكشە ەڭبەك سىڭىرگەن جانە وسىندا پاۆيلونىن اشقان قازاقستانعا كوپتەن-كوپ راحمەت, – دەدى ول. – ەلدىڭ كورمەدەگى تابىسى وراسان زور, ونى پاۆيلونعا كەلۋشىلەردىڭ تاۋسىلماس تىزبەگى دە كورسەتىپ وتىر. ءبىز وسى جۇمىستى سىزدەرمەن بىرگە اتقارىپ وتىرعانىمىزدى ماقتان تۇتامىز. سوندىقتان يتاليا ۇكىمەتى اتىنان جاساعان جۇمىستارىڭىز ءۇشىن ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. ەندى ميلان شاراسىنىڭ اياسىندا ۇلكەن الەۋەتى كورىنگەن جاقسى قارىم-قاتىناستىڭ كەلەشەكتە دە جالعاسا بەرەتىنىنە ءۇمىت ارتامىز. ءبىز بۇگىندە سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزدىڭ نەگىزگى كوممەرتسيالىق ءارىپتەستەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلامىز, بىزدەردىڭ كاسىپورىندارىمىز, حالىقتارىمىز, ۋنيۆەرسيتەتتەرىمىز اراسىنداعى قالىپتاسقان تىعىز قارىم-قاتىناستى بۇدان دا جانداندىرا الامىز. سىزدەرگە 2017 جىلى استانادا تابىستى جۇمىس ءجۇرگىزۋدى تىلەيمىن. سىزدەر قولعا الىپ وتىرعان بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى بويىنشا وتەتىن كورمەنىڭ قازىر ميلاندا كوتەرىلىپ وتىرعان ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسىنە دە قاتىسى بار. بۇل ءبىرىن ءبىرى تولىقتىرىپ, جالعاساتىن تاقىرىپتاردىڭ ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدى ودان ءارى جاقىنداستىرا تۇسەتىنىنە ءۇمىت ارتامىن.
بۇدان كەيىن قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ يتاليا پرەمەر-ءمينيسترى ماتتەو رەنتسيمەن بىرگە ەكى ەلدىڭ ۇلتتىق پاۆيلوندارىن ارالاپ كوردى. ەكى ەل باسشىلارى وسى شارا بارىسىندا قۇرمەتتى قوناقتار كىتابىنا قولتاڭبا قالدىردى. وسىندا قازاقستاننىڭ پاۆيلونىنا كۇن سايىن ورتا ەسەپپەن 4,5 مىڭ ادامنان كەلىپ تۇراتىنى جەتكىزىلدى. «قازاقستان: مۇمكىندىكتەر ەلى» دەپ اتالاتىن پاۆيلون جالپى اۋماعى 3 مىڭ شارشى مەتردەن اسادى. ول ەكى قاباتتى عيماراتتا ورنالاسقان.
ەكى ەلدىڭ باسشىلارى پاۆيلونمەن تانىسۋدى قازاقستاننىڭ ەجەلگى داۋىردەن بەرگى تاريحىنان حابار بەرەتىن قىسقا دەرەكتى ءفيلمدى كورۋدەن باستادى. ال نەگىزگى زالعا مۋلتيمەديالىق ەسكالاتورمەن كوتەرىلدى. وتكەندەگى ومىردەن بۇگىنگى زامانعا جەتكەن جولدىڭ تىزبەگىندەي بولىپ ورنەكتەلگەن بۇل 20 سەكۋندتىق ساپاردىڭ ساياسىندا ەكى قاپتالداعى اق-قارا گاممالى فوتوسۋرەتتەر اراسىندا سويلەپ قويا بەرىپ, تاريح قويناۋىندا قالىپ بارا جاتقان جايتتاردان حابار جەتكىزىپ ۇلگەرەدى. بۇدان ءارى ناقتى سالالار بويىنشا قۇرىلىمدىق ءبولىنىسكە تۇسكەن فۋتۋريستىك اتموسفەرا سيپاتىنداعى نەگىزگى زالدار باستالادى. مۇندا تاقىرىپتىق جاعىنان بولىنگەن 6 روتوندا تۇر. مىنە, وسى 6 ءبولىم ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى, مال شارۋاشىلىعى, سۋ مادەنيەتى, ەكولوگيا, ەگىنشىلىك سالالارى ءجونىندەگى ەكسپوناتتار مەن رەسپۋبليكانىڭ ومىرىنە قاتىستى تاڭعاجايىپ دەرەكتەردى جايىپ سالادى. ال ەكسپوزيتسيالاردىڭ بارلىعى دا ينتەراكتيۆتىك جانە مۋلتيمەديالىق تەحنولوگيالار ارقىلى كورسەتىلەدى. تانىستىرىلىمنىڭ سوڭىنان قازاقستاننىڭ كەشەگىسىنەن بۇگىنگى كۇنىنە, ودان ەكسپو-2017-گە جەتكەن ارالىقتى كوكتەي وتەتىن تاعى ءبىر وتە ءماندى دە مازمۇندى فيلم كورسەتىلەدى.
وسىدان كەيىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن ماتتەو رەنتسي يتاليا پاۆيلونىنداعى اكت زالىندا ۇيىمداستىرىلعان قازاقستان-يتاليا بيزنەس-فورۋمىنا كەلدى. ەكى ەلدىڭ ىسكەر توپتارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن جيىندا جالپى سوماسى 500 ميلليون دوللاردى قۇرايتىن, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارى وندىرىسىنە, ماشينا جاساۋ, ازىق-ت ۇلىك, توقىما ونىمدەرى سالالارىنا, مۇناي سەكتورى مەن قۇرىلىس جۇمىستارىنا قاتىستى 20 قۇجاتقا قول قويىلدى.
فورۋمدا نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءسوز سويلەپ, بيزنەس-فورۋمعا قاتىسىپ وتىرعان بيزنەسمەندەردىڭ كوپشىلىگى قازاقستاندا كوپتەن بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقاندارىن, ولاردىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى مۇمكىندىكتەر مەن ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆالاردى جاقسى بىلەتىنىن اتاپ ءوتتى.
– ءبىز سىزدەردىڭ اشىق سۇحباتقا, وڭىردەگى جانە الەمدەگى قازىرگى ساياسي كونيۋنكتۋراعا تاۋەلسىز سىندارلى ىنتىماقتاستىققا دەگەن نيەتتەرىڭىزدى جوعارى باعالايمىز. الەمدىك ەكونوميكاداعى احۋالعا قاراماستان, ءبىز بولاشاققا ءبىرلەسكەن جوسپارلار قۇرىپ وتىرمىز. ولاردىڭ كوپشىلىگى قازىردىڭ وزىندە تابىستى جۇزەگە اسىرىلدى جانە ناقتى ىسكەرلىك جوباعا اينالدى. وسىنىڭ ءبارى ءبىزدىڭ ءبىر-بىرىمىزگە سەنە وتىرىپ, سەرىكتەس رەتىندە جۇمىس ىستەگەنىمىزدىڭ ارقاسى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق تۇراقتى دامىپ كەلە جاتقانىن ايتتى.
– ءوزارا تاۋار اينالىمى جىل سايىن ءوسىپ كەلەدى, بىلتىر ول 17 ميلليارد دوللار بولدى. يتاليا – قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ءىرى ينۆەستورلارىنىڭ ءبىرى. 2005 جىلدان بەرى يتاليادان كەلگەن تىكەلەي ينۆەستيتسيالار اعىنى 6 ميلليارد دوللارعا جۋىقتادى. قازىرگى ۋاقىتتا ءبىزدىڭ ەلىمىزدە يتاليالىق كاپيتالدىڭ قاتىسى بار 200 كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىعىمىزدى ودان ءارى نىعايتىپ, ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالالارىندا ىقپالداسۋ مۇمكىندىكتەرىن تابۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن, – دەدى ەلباسى.
ءوزىنىڭ سوزىندە مەملەكەت باسشىسى قولايلى ينۆەستيتسيالىق احۋال قالىپتاستىرۋ ءبىزدىڭ ەلدىڭ باستى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىنىن جانە ونىڭ سولاي بولىپ قالا بەرەتىنىن ايتىپ ءوتتى.
– ەلىمىزدە جۇمىس ىستەيتىن ساراپشىلار مەن ينۆەستورلاردىڭ باعالاۋى بويىنشا, بۇگىندە قازاقستاندا ينۆەستيتسيا ءۇشىن ورتالىق ازياداعى ەڭ جاقسى جاعداي جاسالعان. دۇنيەجۇزىلىك بانك رەسپۋبليكامىزدى ينۆەستيتسيا سالۋ ءۇشىن ەڭ قولايلى ەل ەكەنىن مويىندادى. سونىمەن قاتار, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قارىز دەڭگەيى تومەن, ال رەزەرۆتەرىمىز 100 ميلليارد دوللاردان اسادى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدە ينۆەستورلار ءۇشىن جاسالىپ جاتقان جاعدايلاردىڭ ايرىقشا ەكەنىنە دە كوپشىلىك نازارىن اۋداردى.
– ەلىمىزدە 10 ارناۋلى ەكونوميكالىق ايماق بار. وسى ايماقتاردا كاسىپكەرلەرگە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىلەدى. سالىق جەڭىلدىكتەرى قاراستىرىلعان. باسىمدىعى بار سالالارداعى ينۆەستورلار كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىن جانە جەر سالىعىن تولەۋدەن 10 جىلعا, م ۇلىك سالىعىنان 8 جىلعا بوساتىلعان. ينۆەستورلارعا سالىق زاڭناماسىنىڭ تۇراقتىلىعىنا كەپىلدىك بەرىلەدى. مەملەكەت ەكونوميكانىڭ باسىمدىعى بار سالالارىنداعى نىسانداردى پايدالانۋعا بەرگەننەن كەيىن كۇردەلى شىعىستاردىڭ 30 پايىزىن وتەپ بەرۋگە دايىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى رەسپۋبليكامىزدىڭ اشىق ەڭبەك نارىعىن قالىپتاستىرۋدى كوزدەپ وتىرعانىن دا ايتتى.
– ينۆەستورلاردىڭ شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن قانداي دا ءبىر كۆوتاسىز جانە رۇقساتسىز اكەلۋگە ءمۇمكىندىگى بار. سونىمەن قاتار, الەمنىڭ 10 ەلىنىڭ ينۆەستورلارى ءۇشىن ۆيزاسىز رەجىم ورناتىلعان, بۇل تىزىمگە يتاليا دا كىرەدى. بيىلعى 15 شىلدەدەن باستاپ ينۆەستورلار ءۇشىن ۆيزاسىز رەجىمدى ۇزارتامىز. ونىڭ قاتارى تاعى 10 ەل – شۆەيتساريا, يسپانيا, بەلگيا, ۆەنگريا, موناكو, سينگاپۋر, اۆستراليا, نورۆەگيا, شۆەتسيا جانە فينليانديا ەلدەرىمەن تولىعادى. الەمدە ينۆەستورلار ءۇشىن وسىنداي شارتتار ۇسىناتىن مەملەكەتتەر كوپ ەمەس دەپ ويلايمىن, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستان ىسكەرلىك احۋالدى جاقسارتۋعا باعىتتالعان ينستيتۋتتىق رەفورمالاردى جالعاستىرىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
– كەلەسى جىلى استانادا حالىقارالىق قارجى ورتالىعى جۇمىسىن باستايدى. ينۆەستورلار ءۇشىن ءبىز ينۆەستيتسيالىق ماسەلەلەردى سوت ءوندىرىسى اعىلشىن تىلىندە بولاتىن جانە شەتەلدىك سۋديالاردى تارتاتىن اعىلشىن قۇقىعىنىڭ نورمالارىنا نەگىزدەلگەن قۇقىقتىق رەتتەۋدى ۇسىناتىن بولامىز. كورپوراتيۆتىك جانە جەكە تابىس سالىعىنان 10 جىلعا بوساتۋ, شەتەلدىك مامانداردى جەڭىلدىكپەن تارتۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلعان. قازاقستاندا ەلىمىزدىڭ ىسكەر توپتارىنىڭ وكىلدەرى مەن شەتەلدىك كاسىپكەرلەردىڭ جۇمىسىنا اتسالىسۋ ءۇشىن پرەزيدەنت جانىنان شەتەل ينۆەستورلارىنىڭ كەڭەسى قۇرىلعان. كەڭەس ءتۇرلى ماسەلەلەردى, سونىڭ ىشىندە شەنەۋنىكتەر تاراپىنان جاسالاتىن كەدەرگىلەردى, سالىق پروبلەمالارىن تالقىلاۋ ءۇشىن تۇراقتى تۇردە ءوتىپ تۇرادى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتى ارتتىرۋعا كوپ جاعدايدا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ جۇمىسى ىقپال ەتىپ وتىرعانىنا نازار اۋداردى.
– ەڭ تومەنگى سالىقتار, اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويۋ, مەملەكەتتىك رەتتەۋدىڭ بولجامدىلىعى, ينۆەستورلار مەن مەملەكەتتىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناسىنىڭ تۇراقتىلىعى ءبىزدىڭ ەلدى 180 ميلليون حالقى جانە كولەمى 2 تريلليون دوللاردان استام ىشكى جالپى ءونىمى بار ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ الىپ نارىعىنا كىرۋ ءۇشىن ەڭ «جاقسى قاقپا» رەتىندە كورسەتەدى. ءبىز ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق احۋالىن بۇدان ءارى دە جەتىلدىرە بەرەتىن بولامىز, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى ءبىزدىڭ ەلىمىز جاڭا جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن ىسكە اسىرۋعا قاتىسىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. اتاپ ايتقاندا, قۇرىلتايشىسىنىڭ ءبىرى رەسپۋبليكامىز بولىپ سانالاتىن ينفراقۇرىلىمدىق دامۋدىڭ ازيالىق بانكى قۇرىلدى. بۇدان بولەك, قازاقستان ءتيىستى كولىك ينفراقۇرىلىمىن قالىپتاستىرىپ جاتىر.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ استانادا وتەتىن ەكسپو-2017 كورمەسى ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى وزىق الەمدىك ءازىرلەمەلەر مەن ترەندتەردى كورسەتۋ ءۇشىن ءتيىمدى الاڭ بولاتىنىن اتاپ كورسەتتى.
– كورمە ءبىزدىڭ جەمىستى ىنتىماقتاستىعىمىزعا دا قۋاتتى سەرپىن بەرەدى. سىزدەردىڭ بارشاڭىزدى ەكسپو-2017 كورمەسىنە قاتىسۋعا شاقىرامىن. بۇگىنگى فورۋم قازاقستان مەن يتاليا اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ نىعايۋى جولىنداعى تاعى ءبىر ەلەۋلى قادامعا اينالاتىنىنا سەنىمدىمىن, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ەكى ەلدىڭ تەك ەكونوميكالىق قانا ەمەس, سونىمەن قاتار, مادەنيەت جانە ءبىلىم بەرۋ سالالارىنداعى قارىم-قاتىناستار ارقىلى دا تىعىز بايلانىستا كەلە جاتقانىن ەسكە سالىپ ءوتتى.
يتاليا پرەمەر-ءمينيسترى ماتتەو رەنتسي ءوز سوزىندە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقپەن قاتار, ەكى ەل دە جەر شارىنداعى بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ, ادامدار اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك, مادەنيەتتەردىڭ ءوزارا ۇنقاتىۋسى يدەياسىن جاقتايتىنىن اتاپ ءوتتى.
– قۇرمەتتى پرەزيدەنت, مەن سىزگە قىمباتتى دوس رەتىندە شىن ءجۇرەكتەن العىسىمدى ايتامىن, – دەدى يتاليا پرەمەر-ءمينيسترى ءوزىنىڭ سوزىندە. – ءبىزدىڭ ەكسپو-دان ەستافەتا الاتىن ەلدىڭ – قازاقستاننىڭ بيىك مارتەبەلى دەلەگاتسياسىنىڭ مۇندا كەلۋى وتە قۋانارلىق جاعداي. جىلدىڭ سوڭىنا قاراي ءبىز باعىتىمىزدى استانا–2017-گە قاراي بۇراتىن بولامىز. بۇل – شىنىندا اسا ماڭىزدى وقيعا.
– بۇگىن مەن قازاقستان پاۆيلونىندا قىمىز ءىشىپ كوردىم. سوسىن سىزدەردىڭ پاۆيلوننان شىعىپ كەلە جاتىپ, ءبىزدىڭ, اسىرەسە, اگروونەركاسىپ كەشەنى باعىتىنداعى ىنتىماقتاستىعىمىزدىڭ كەرەمەت كۇشىنە كوز جەتكىزدىم, – دەدى ماتتەو رەنتسي كەلەسى كەزەكتە. – يتاليا قازىردەن باستاپ وسى سالاعا ەرەكشە بەلسەندىلىكپەن اتسالىسىپ جاتىر. ءبىز استانادا تەك ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى جاعىنان عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, اگروونەركاسىپ كەشەنى جابدىق-جاراقتارى مەن ونىمدەرى تاراپىنان دا ءوزىمىزدى كورسەتە الامىز. ءبىز بۇل سەكتوردا بايسالدى جۇمىس اتقاراتىن بولامىز. ميلان – يتاليانىڭ تەك ەكونوميكالىق ورتالىعى عانا ەمەس, سونداي-اق, اكادەميا الەمىنىڭ استاناسى, ۋنيۆەرسيتەتتەر قالاسى. ءبىز ءوزارا ءتاجىريبە الماسۋ ءۇشىن باسقا ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن دە جۇمىس جاساعىمىز كەلەدى.
– ازيا مەن ەۋروپانىڭ بارلىق ەلدەرى پلانەتامىزدى ەكسترەميزمنەن, ءدىني فاناتيزمنەن قورعاۋ جولىندا ىنتىماقتاسقانى ماڭىزدى. بىزدەر دەن قويۋعا ءتيىستى ءبىرىنشى ەلەمەنت – ءوزارا قۇرمەت, كومەك جانە توزىمدىلىك ارقىلى بەيبىتشىلىك پەن قۇندىلىقتاردى قورعاۋ جولىنداعى گەوساياسي دەڭگەيدە بىرلەسكەن كۇش-جىگەر, – دەدى ماتتەو رەنتسي.
ول نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن قازاقستان تاۋەلسىزدىك جىلدارى ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى «ۇنقاتىسۋ ارناسىنا» اينالعانىن, ىسكەرلىك توپتار وكىلدەرى ءۇشىن دە بۇل ماڭىزدى جايت بولىپ سانالاتىنىن اتاپ ءوتتى. اگروونەركاسىپ پەن ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى الەۋەتتى ىسكە اسىرۋ, سونداي-اق, جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا تاجىريبە جانە ستۋدەنتتەر الماسۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى.
بيزنەس-فورۋم بارىسىندا «قازمۇنايگاز» ۇك» اق پەن «ەني يساتاي ب.ۆ.» كومپانياسى اراسىنداعى «يساتاي» ۋچاسكەسىندەگى بارلاۋ جانە ءوندىرۋ جوباسىنا قاتىسۋداعى ۇلەسىن بەرۋ جونىندەگى كەلىسىم, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى مەن يتاليانىڭ «Tenaris» كومپانياسى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمى, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى مەن يتاليانىڭ «Metalfar Prodotti Industriali SPA» كومپانياسى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمى, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى مەن «Italcementi Group» كومپانياسى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمى, «Kaznex Invest» ەكسپورت جانە ينۆەستيتسيالار جونىندەگى ۇلتتىق اگەنتتىگى» اق پەن «Inalca S.p.A.» كومپانياسى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمى, «قازمۇنايگاز» ۇك» اق پەن DRILLMEC S.p.A. كومپانياسى جانە اksai Industrial Park LLP اراسىنداعى نيەتتەستىك تۋرالى مەموراندۋمى, استانا قالاسى اكىمدىگى, قازاقستاننىڭ ماشينا قۇراستىرۋشىلار وداعى جانە «ANIMA» ماشينا قۇراستىرۋ ونەركاسىبىنىڭ يتاليا قاۋىمداستىعى فەدەراتسياسى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمى سياقتى بىرقاتار ماڭىزدى قۇجاتتارعا قول قويىلدى.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسىنىڭ باس حاتشىسى ۆيسەنتە لوسسەرتالەسپەن دە كەزدەستى. كەزدەسۋ بارىسىندا استانادا بولاتىن حالىقارالىق ەكسپو-2017 كورمەسىن ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ميلانداعى ەكسپو-2015 كورمەسى قازاقستان تاراپىنا ءتيىستى ءتاجىريبە الۋ تۇرعىسىنان جاقسى ءمۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ايتتى.
– استاناداعى بارلىق نىسانداردىڭ قۇرىلىسى, ۋادە ەتكەنىمىزدەي, 2016 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتالادى. قارجىلاندىرۋ قامتاماسىز ەتىلدى, قاجەتتى مەردىگەرلىك ۇيىمدار ىسكە جۇمىلدىرىلدى. بۇكىل جۇمىس كەستەگە سايكەس جۇزەگە اسىرىلۋدا, ونىڭ بارىسىن جەكە ءوزىم باقىلاپ وتىرمىن, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسىنىڭ باس حاتشىسى ءوز كەزەگىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەكسپو-2017 جوباسىنىڭ قوزعاۋشى كۇشى ەكەنىنە جانە بۇل جاعداي ونىڭ تابىستىلىعىنىڭ كەپىلى بولاتىنىنا نازار اۋداردى.
– دايىندىقتىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە وتەتىنىنە جانە كورمەنىڭ كەرەمەت بولاتىنىنا ءشۇباسىز سەنىمدىمىز, – دەپ اتاپ ءوتتى ۆ.لوسسەرتالەس.
ماۋسىمنىڭ 28-ءى كۇنى نۇرسۇلتان نازارباەۆ يتاليانىڭ Eni كومپانياسىنىڭ باس اتقارۋشى ديرەكتورى كلاۋديو دەسكالتسيمەن كەزدەستى. ميلاندا وتكەن كەزدەسۋدە كومپانيانىڭ قازاقستانداعى قىزمەتىنىڭ قازىرگى ماسەلەلەرى قاراستىرىلدى جانە ونىڭ ەلدەگى مۇناي-گاز سالاسىن بۇدان ءارى دامىتۋعا قاتىسۋىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى تالقىلاندى. تاراپتار, سونداي-اق, قاشاعان كەنىشىن يگەرۋ اياسىندا تياناقتى ءارى ۇيلەسىمدى جۇمىستى قامتاماسىز ەتۋدىڭ قاجەتتىلىگىن اتاپ ءوتتى. وسىعان دەيىن قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ قاشاعاندى 2016 جىلدىڭ سوڭىندا نەمەسە 2017 جىلدىڭ باسىندا ىسكە قوسۋدى جوسپارلاپ وتىرعانى حابارلانعان ەدى.
وسىمەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ يتالياعا ساپارى اياقتالدى. ال قازاقستاننىڭ ۇلتتىق كۇنى 31 قازانعا, ياعني ميلان ەكسپو-سى جابىلعانعا دەيىن سوزىلادى.
سەرىك ءپىرنازار, «ەگەمەن قازاقستان» – ميلاننان.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر
س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
