مامان • 17 ماۋسىم, 2026

اتباساردىڭ ارداقتى ازاماتى

4 مين
وقۋ ءۇشىن

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن دارىگەرى, اتباسار اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى باۋىرجان ايتباي ۇلى دىلدابەكوۆ بيىل 80 جاسقا تولىپ وتىر. ادام عۇمىرىنىڭ ۇزاقتىعى جىل سانىمەن ەمەس, ارتىندا قالدىرعان ىزىمەن ولشەنسە كەرەك. وسى تۇرعىدان العاندا, باۋىرجان ايتباي ۇلىنىڭ ءومىر جولى – تۋعان ەلگە ادال قىزمەت ەتۋدىڭ, ماماندىققا دەگەن بەرىكتىكتىڭ, ازاماتتىق ۇستانىمنىڭ جارقىن ۇلگىسى.

اتباساردىڭ ارداقتى ازاماتى

باۋىرجان اعامەن اڭگىمەلەسە قالساڭىز, ءبىر ادامنىڭ تاعدىرى ارقىلى تۇتاس ءبىر ءداۋىردىڭ كەلبەتىن كورگەندەي اسەر الاسىز. ونىڭ ومى­رىندە قۋانىشى دا, قيىندىعى دا از بولماعان. بىراق قانداي كە­زەڭ­دە دە سابىر مەن پاراساتتى سەرىك ەتىپ, ماڭ­دايىنا جازىلعان مىندەت­تەن تايماعان جان ەكەنى بىردەن اڭعارىلادى.

باۋىرجان ايتباي ۇلى قارقا­را­لىداعى ورتا مەكتەپتى التىن مە­دال­مەن ءبىتىردى. بۇل – ونىڭ بىلىمگە دەگەن قۇشتارلىعى مەن تاباندىلىعى­نىڭ العاشقى جەمىسى ەدى. ارينە, مۇن­داي قاسيەتتەردىڭ قالىپتاسۋىنا وتباسىنىڭ اسەرى زور بولدى.

اكەسى ايتباي دىلدابەكوۆ پەن اناسى نەسىپبالا ۇستازدىقتى ومىر­لىك مۇرات ەتكەن, ەل قۇرمەتىنە بو­لەنگەن جاندار بولاتىن. اسىرەسە اكەسى ايتبايدىڭ تاعدىرى كوپ­شى­لىككە ونەگە بولارلىقتاي. جاستا­يىنان جەتىم قالىپ, بالالار ۇيىن­دە تاربيەلەنسە دە, تاعدىردىڭ تاۋقى­مە­تىنە مويىماي ءبىلىم الدى. 1937 جىلى قارقارالى ورتا مەكتەبىن تامامداعان ساناۋلى تۇلەكتىڭ ءبىرى بولدى. جوعارى سىنىپتا وقىپ جۇر­گەن كەزىندە-اق ساۋاتسىزدىقتى جويۋ كۋرستارىندا ساباق بەرىپ, ەل ىشىندەگى اعارتۋشىلىق ىسكە ارالاستى.

كەيىن اسكەري ۋچيليششەلەردى ۇزدىك ءبىتىرىپ, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس جىلدارى مەن ودان كەيىنگى كەزەڭدە كەڭەس ارمياسىنىڭ جاۋاپ­تى قىزمەتتەرىندە بولدى. سوعىستان كەيىن اسكەري قىزمەتتە قالۋعا مۇم­كىندىگى بولا تۇرا, تۋعان ەلىنە ورا­لۋدى ءجون كوردى. سەمەيدەگى پەدا­گوگيكالىق ينستيتۋتتى اياقتاپ, بار عۇ­مىرىن ۇستازدىققا  ارنادى. اۋىل مەكتەپتەرىن باسقاردى, قيىن كەزەڭدەردە ءبىلىم وشاقتارىنىڭ ەڭسەسىن تىكتەۋگە ايانباي ەڭبەك ەتتى. وسىنداي ەڭبەكقورلىق پەن جا­ۋاپكەرشىلىك قاسيەتتەر اكە تار­بيە­سى ارقىلى باۋىرجاننىڭ بو­يىنا دا دارىدى.

1972 جىلى جاس دارىگەر اتباسار اۋداندىق اۋرۋحاناسىندا ەڭبەك جولىن باستادى. از ۋاقىت ىشىندە كاسىبي بىلىكتىلىگىمەن تانىلىپ, كەيىن اتباسار تەمىرجول اۋرۋحاناسىنىڭ باس دارىگەرى قىزمەتىنە كوتەرىلدى. ۇزاق جىل بويى ۇلكەن ۇجىمدى باسقارىپ قانا قويماي, دارىگەرلىك انتىنا ادال بولىپ, مىڭداعان ادام­نىڭ العىسىنا بولەندى.

اسىرەسە تۋبەركۋلەزگە قارسى كۇ­رەس سالاسىنداعى ەڭبەگى ەرەكشە اتاپ وتۋگە تۇرارلىق. ونىڭ باس­شى­­لى­عىمەن اتباسارداعى تۋبەركۋلەز اۋرۋحاناسىنىڭ جۇمىسى جولعا قويىلىپ, اۋدان كولەمىندە اۋرۋ­دىڭ تارالۋىن تومەندەتۋگە باعىت­تالعان ماڭىزدى شارالار جۇزەگە اسىرىلدى. بۇل جىلدار ونىڭ ۇيىمداس­تىرۋ­شى­لىق قابىلەتىن دە, ادام جانىنا دەگەن جاناشىرلىعىن دا ايقىن كورسەتتى.

ەڭبەك ەشقاشان ەلەۋسىز قال­مايدى. باۋىرجان ايتباي ۇلى ءار جىلدارى كوپتەگەن ماراپاتقا يە بولدى. دەگەنمەن, ونىڭ ەڭ ۇلكەن ماراپاتى حالىقتىڭ ىقىلاسى مەن سەنىمى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس.

تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا ول ۇلتتىق قۇندىلىقتى جاڭعىرتۋ ىسىنەن دە شەت قالعان جوق. اتباسارداعى ءتىل جانە مادەنيەت قوعامىنىڭ جۇمىسىنا بەلسەنە ارالاسىپ, قازاق مەكتەبىنىڭ, قازاق ءباسپاسوزىنىڭ, مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردىڭ اشىلۋىنا اتسالىستى. بۇل ونىڭ ەل بولاشاعىنا دەگەن جاناشىر كوزقاراسىنىڭ ايقىن كورىنىسى ەدى.

بۇگىندە سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىققان ب.دىلدابەكوۆ قوعامدىق جۇمىسقا بەلسەندى قاتىسادى. قوس­شى قالاسىنىڭ قوعامدىق كە­ڭەسى قۇ­رامىندا ەڭبەك ەتىپ, جاس ۇرپاق تاربيەسىنە ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى. انا ءتىلىن ارداقتاپ, ۇلت­تىق ونەردى ناسيحاتتاۋدى دا ومىر­لىك ۇستانىمدارىنىڭ بىرىنە اينال­دىرعان.

باۋىرجان ايتباي ۇلى – دارى­گەرلىك قىزمەتتى دە, ازاماتتىق بورىشتى دا ابىرويمەن اتقارعان تۇلعا. ارداقتى ازاماتتىڭ, ابىرويلى اقساقالدىڭ ءومىر جولى – ادال ەڭبەك پەن ازاماتتىق جاۋاپ­كەرشىلىكتىڭ تاعىلىمدى مەكتەبى, ەڭبەك­قورلىقتىڭ, بىلىمگە ۇمتىلۋ­دىڭ, تۋعان ەلگە ادال قىزمەت ەتۋدىڭ جارقىن ۇلگىسى. وسىنداي اردا ازا­ماتتاردىڭ ونەگەسى كەيىنگى بۋىنعا باعىت-باعدار بولىپ قالا بەرەرى ءسوزسىز.

 

مۇقامەدقالي بايمۇحانوۆ,

قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى

سوڭعى جاڭالىقتار