ىنتىماقتاستىق اياسى كەڭەيە تۇسۋدە

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىندا “قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعى جانە ايماقتىق قاۋىپ-قاتەرلەر” اتتى دوڭگەلەك ۇستەل بولىپ ءوتتى. قر سىرتقى ىستەر مينيستر­لى­گىمەن بىرلەسىپ ۇيىم­داس­تىرىلعان جيىندا نەگىزىنەن ەۋر­ازيا قاۋىپسىزدىگىن قامتا­ما­سىز ەتۋدەگى ەۋروپاداعى قاۋىپ­سىزدىك پەن ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ اتقاراتىن ءرولى مەن مىندەتتەرى كەڭىنەن تال­قى­لاندى. سونىمەن قاتار قازاق­ستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالى­عى­نىڭ العاشقى قورىتىندى­لارى تۋرالى دا ءسوز بولدى. باس­قوسۋدا قر سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى حالىقارالىق اقپارات كوميتەتىنىڭ توراعاسى رومان ۆاسيلەنكو, ەقىۇ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى, ەرەكشە تاپسىرمالار بويىنشا ەلشى سەرجان ابدىكارىموۆ, قسزي-ءدىڭ ديرەكتورى بولات سۇلتانوۆ جانە ديپلوماتيا­لىق وكىلدىكتەردىڭ قىزمەتكەر­لەرى كۇن تارتىبىنە قويىلعان ماسەلەلەر توڭىرەگىندە ءوز پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. بيىلعى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا قىرعىزستاندا ورىن العان قايعىلى وقيعا بۇل ەل­مەن كورشى مەملەكەتتەردى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار بۇكىل الەم­نىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋعىزعاندىعى بەلگىلى. سوعان وراي بۇل باسقوسۋدا كورشى مەم­لەكەتتەگى كۇردەلىلىكتەر ءتوڭى­رەگىندە جان-جاقتى تۇردە باياندالدى. قسزي-ءدىڭ ديرەك­تو­رى بولات سۇلتانوۆتىڭ اي­تۋىنشا, كوپشىلىك نازارىن ءوزى­نە اۋدارىپ وتىرعان بۇل جاع­داي جان-جاقتى ءارى تەرەڭ تالداۋدى قاجەت ەتەتىندىگى ءسوز­سىز. ويتكەنى, وسى ساراپتامالار نەگىزىندە ەقىۇ-عا ناقتى ۇسى­نىستار دايارلاۋ قاجەت. شىن مانىسىندە دە, بۇل جاعدايدىڭ اۋىرتپالىعى مول ەكەندىگى ايت­پاسا دا تۇسىنىكتى. كەزدەسۋگە قا­تىسۋشىلار حابارلاعان رەسمي دەرەكتەرگە قاراعاندا قىرعىز­ستاندا ورىن العان قايعىلى وقيعا كەزىندە سەگىز جۇزدەن استام ادام قازا بولعان. ال ءجۇز­گە جۋىق قىرعىزستاندىقتار كورشىلەس وزبەكستانعا باس ساۋعالاماق نيەتپەن قاشقان. ءسوز رەتى كەلگەندە اتاپ ايتار­لىعى, ولاردىڭ كوپشىلىگى ايەل­دەر مەن بالالار جانە قارتتار بولاتىن. ەقىۇ توراعاسى رەتىندە قازاقستان كەلەڭسىزدىك قۇربانىنا اينالىپ, قاسىرەتكە تاپ بولعان ەل تۇرعىندارىنا كو­مەك پەن قامقورلىق كورسە­تۋگە ۇمتىلۋدا. سونىمەن, ەقىۇ-نىڭ قىرعىزستانعا كومەك كورسەتۋگە قاتىستى ءىس-شارالارى, سونداي-اق قىرعىز داعدارىسىنىڭ سەبەپتەرى دە نازاردان تىس قالعان جوق. “قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعى جانە ايماقتىق قاۋىپ-قاتەرلەر” اتتى دوڭگە­لەك ۇستەلگە قاتىسىپ, ءسوز ال­عان­دار “قازاقستاننىڭ وزىنە تاپسى­رىل­عان ءىستى اتقارۋدا جوعارى جاۋاپكەرشىلىك تانى­تۋى جانە مۇنىڭ ءوزى ەقىۇ تاريحىنداعى ەڭ ءبىر تابىستى توراعالىق” ەكەندىگىن دە اتاپ ايتتى. ماسە­لەن, ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى, ەلى­مىز­دىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆتىڭ بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جيىرماعا جۋىق مەملە­كەتكە بارعاندىعى كوپ نارسە­دەن حابار بەرسە كەرەك. حالىق­ارال­ىق ساراپشىلاردىڭ ەقىۇ-داعى توراعالىققا وڭدى باعا بەرۋى دە اتقارىلعان ءىس-شارالاردىڭ تالاپ دەڭگەيىنە ساي ەكەندىگىن ايقىن دالەل­دەيدى. قر سىرتقى ىستەر مي­نيسترلىگى حالىقارالىق اقپارات كوميتەتىنىڭ توراعاسى رومان ۆاسيلەنكو “ەقىۇ-نىڭ باستى ماقساتى – بەيبىتشىلىكتى نى­عايتىپ, شيەلەنىستەر مەن داۋ-جانجالداردىڭ الدىن الۋ ەكەندىگىن اشىپ ايتادى. – مەملەكەت باسشىسىنىڭ بي­ىلعى جىلى ەقىۇ-نىڭ سام­ميتىن وتكىزۋ تۋرالى ۇسى­نى­سى ۇيىمعا قاتىسۋشى ەلدەر ءۇشىن اۋقىمدى كەڭىستىكتەگى قاۋىپ-قاتەرلەرگە, كۇردەلىلىك­تەر­گە قارسى لايىقتى جاۋاپ تابۋداعى تاريحي ۇلكەن ءمۇم­كىندىك. ال مۇنىڭ ءوزى قازاق­ستان­نىڭ ەقىۇ-عا توراعالى­عىن­داعى نەگىزگى ءارى ماڭىزدى ءىس-شارالاردىڭ ءبىرى بولىپ ەسەپتەلىنۋدە. ەۋرواتلان­تي­كا­لىق جانە ەۋرازيالىق قاۋىپ­سىزدىككە جاڭارتىلعان ستراتە­گيا­لىق كوزقاراستاردى قالىپ­تاستىرۋ جانە وزگە دە بۇگىنگى كۇن تارتىبىندە تۇرعان ماسە­لە­لەردىڭ ءوز شەشىمىن تابۋىنىڭ بەرەرى مول ەكەندىگى ءسوزسىز. اشىعىن ايتقاندا سامميت ەۋرازياداعى ىنتىماقتاستىق پەن قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا قو­ماقتى ۇلەس قوسۋعا يگى ىقپال ەت­پەك, – دەيدى رومان ۆاسي­لەنكو ءوز ويىن ورتاعا سالىپ. ساراپشىلار پىكىرىنشە, قازاقستان – ەقىۇ توراعاسى رەتىندە قاۋىپسىزدىكتىڭ ەۋرازيا­لىق ءتيىمدى جۇيەسىن قۇرۋدا بىرقاتار جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزۋدە. ايماقارالىق حا­لىقارالىق دەڭگەيدەگى ىنتى­ماق­تاستىق اياسى كەڭەيە تۇسۋدە. جيىندا “Kazakhstan Today” اگەنتتىگىنىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپ­سىزدىك پەن ىنتىماقتاستىق ۇيى­مىنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋى­نا ارنالعان مونو­گرا­فيالارى­نىڭ تۇساۋكەسەرى بول­دى. قازاق­ستان ستراتەگيا­لىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ جينالعاندار نازارىنا “قا­زاقستاننىڭ ەقىۇ-داعى ءتور­اعالىعى قازاق­ستاندىقتار كوزى­مەن” اتتى سو­تسيولوگيالىق سا­راپ­تاماسى ۇسى­نىلدى. ساۋال­دا­ما ناتيجەسىندە رەسپوندەنت­تەردىڭ 65 پايىزىنىڭ تۇجى­رىمداۋىنشا, ءبىزدىڭ ەلى­مىزدىڭ حالىقارالىق ميسسياسى – ەڭ ماڭىزدى وقيعا. باقىت بالعارينا, الماتى.