قاراعاندى وبلىسىندا ءىرى كەنىش اشىلۋى مۇمكىن
قازاقتىڭ ۇشقان قۇستىڭ قاناتى تالاتىن قايران دالاسىنىڭ استى تولعان قازىنا-بايلىق. جەتى قات جەر استىنداعى وسى ىرىزدىقتى يگەرىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ يگىلىگىنە جاراتۋ – مەملەكەتىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان مۇباراك مىندەتتەردىڭ ءبىرى. ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى بۇل باعىتتا باتىل قادامدارعا بارىپ, ءىرى-ءىرى جوبالاردى قولعا الا باستاعان. قازىرگى تاڭدا مينيسترلىك الەمدەگى گەولوگيالىق بارلاۋ سالاسىنىڭ كوشباسشىلارىن ەلىمىزگە تارتۋ بويىنشا ناتيجەلى جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار, قازاقستان مۇنداي سارابدال ساياساتتىڭ ارقاسىندا قىسقا ۋاقىتتىڭ ىشىندە جەر قىرتىسىنىڭ تەرەڭىندەگى كەن بايلىعىن زەرتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن گەولوگيالىق بارلاۋ ءىسىنىڭ وزىق تەحنولوگيالارى مەن تىڭ جاڭالىقتارىنا قول جەتكىزۋگە مول مۇمكىندىك الدى.
2015 جىلى «قازگەولوگيا» اق-تىڭ ىقپال ەتۋىمەن مەملەكەتتىك تاپسىرما اياسىندا ىزدەستىرۋ جانە ىزدەستىرۋ-باعالاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن 10 جوباعا ۇلتتىق قوردان 1 ملرد. تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىلدى. «مەملەكەتتىڭ ءىرى كولەمدە قارجى سالىپ, بۇل جۇمىستاردى باستاپ كەتۋى شەتەلدىك الپاۋىت ينۆەستورلاردىڭ سەنىمى مەن قىزىعۋشىلىعىن تۋدىردى. بۇل باعىتتا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ ناتيجەلى جۇمىسىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى», دەيدى «قازگەولوگيا» اق-تىڭ باسقارما توراعاسى عالىم نۇرجانوۆ.
قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا تاۋ-كەن ءوندىرۋشى ترانسۇلتتىق جانە شەتەلدىك ءىرى كومپانيالار قارقىندى جۇمىس ىستەپ جاتىر. سولاردىڭ ءبىرى – اۆستراليالىق-بريتاندىق كونتسەرن «Rio Tinto». بۇل كاسىپورىن نارىقتى كاپيتالداندىرۋ مولشەرى جاعىنان الەم بويىنشا ەكىنشى ورىندا تۇرعان كەن-مەتاللۋرگيالىق كومپانيا بولىپ سانالادى.
بۇگىنگى كۇندە اتالعان كومپانيا قاراعاندى وبلىسىنا قاراستى شەت اۋدانىنداعى قورعانتاس ۋچاسكەسىندە گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر. نەگىزى, جەر قويناۋىن پايدالانۋ جونىندەگى كومپانيامەن اراداعى كەلىسىمشارتقا 2014 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا قول قويىلعان ەكەن. جۇمىستىڭ ءبارى «Rio Tinto» كونتسەرنى قۇيعان ينۆەستيتسيا ەسەبىنەن جانە دە كومپانيانىڭ جاڭا تەحنولوگيالارىن قولدانۋ ارقىلى جۇزەگە اسۋدا. اعىمداعى جىلدىڭ شىلدە ايىندا بۇل جەردە اەروگەوفيزيكالىق تۇسىرىلىمدەر جۇرگىزىلىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە بەلگىلى بولعان كورسەتكىشتەر كوڭىلگە سەنىم ۇيالاتىپ وتىر. ياعني, قورعانتاس تەلىمىندە مىس-پورفيرلىك كەننىڭ مول قورى بولۋى ابدەن مۇمكىن. مۇنى مەتاللوگەنيالىق ساراپتاما ناتيجەلەرى دە راستاپ وتىر. قازىرگى تاڭدا بۇل جەردە جەر ءۇستى گەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىستارى قارقىندى تۇردە جۇرگىزىلىپ جاتىر. ءساتىن سالىپ, زەرتتەۋ جۇمىستارى وڭ ناتيجە بەرىپ جاتسا, قورعانتاس مىسىنىڭ دا ەل قازىناسىن ەسەلەي تۇسەرى ءسوزسىز. «ەگەر دە, ءبىزدىڭ بولجامدارىمىز عىلىمي تۇرعىدان راستالار بولسا, وندا قورعانتاستا مىستىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى كەنى بار دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى», دەيدى «قازگەولوگيا» اق باسقارما توراعاسى عالىم نۇرجانوۆ.
جالپى, «Rio Tinto» كونتسەرنى «قورعانتاس» جانە «بالقاش-سارىشاعان» جوبالارىنداعى گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنا ءىرى كولەمدە قارجى سالعان. التى مەرزىمگە ارناپ قۇيىلعان ينۆەستيتسيانىڭ مولشەرى شامامەن العاندا 15 ملن. اقش دوللارىن قۇرايدى.
شەتەلدىك كومپانيانىڭ ءوز جۇمىسىنا كاسىبي ۇقىپتىلىق تۇرعىسىنان قارايتىنىنا «قورعانتاس» ۋچاسكەسىنە بارعانىمىزدا تاعى ءبىر مارتە كوز جەتكىزدىك. «قازگەولوگيا» اكتسيونەرلىك قوعامى بۇل جەرگە رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق باق وكىلدەرىن ارنايى الىپ بارىپ, ءوز جۇمىستارىمەن تانىستىرعان بولاتىن.
جاپان دالادا تارتىپپەن تىگىلگەن اق شاتىرلار اۋماعى وتقا ءتوزىمدى جالپاق تاسپامەن اينالا قورشالىپتى. الدا-جالدا دالادا ءورت شىعا قالسا, الگى تاسپا وتتى ىشكە وتكىزبەي, لاگەردى امان ساقتاپ قالادى ەكەن. دالا لاگەرىندە گەولوگتاردىڭ جۇمىس ىستەۋىنە جان-جاقتى جاعداي جاسالعان. شاتىرلاردىڭ ءبارى دەرلىك مينيەلەكتر ستانساسى ارقىلى ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ينتەرنەتتە ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن Fi-Wi كوزى دە بار. اسحانا, مونشا, ءتىپتى اجەتحاناعا دەيىن قۇبىرلار ارقىلى سۋ تارتىلىپتى. شىلىم شەگەتىن ارنايى ورىن دا قاراستىرىلعان. كولىك قۇرالدارى بولسا, بەلگىلى ءبىر تارتىپپەن اۆتوتۇراققا قاز-قاتار قويىلادى. ال ۇلكەن شاتىردا ورنالاسقان دالا كەڭسەسى گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنىڭ جۇرەگى ىسپەتتى: مۇنداعى جۇمىس تاڭنىڭ اتىسى, كۇننىڭ باتىسى ءبىر دە ءبىر تولاستامايدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, شەتەلدىكتەر جۇمىس ىستەيمىن دەگەن ادامعا قامقورلىقتارىن ايامايدى ەكەن. گەولوگتاردىڭ تاماعى – توق, كيىمى – كوك. «ءبىز ءۇشىن ەڭ باستىسى – ادامدار ءومىرىنىڭ قاۋىپسىزدىگى», دەيدى «Rio Tinto» كومپانياسىنىڭ ورتالىق ازيا بويىنشا گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنىڭ جەتەكشىسى گاري حودگكينسون.
رەتى كەلگەن جەردە حودگكينسون مىرزاعا كوكەيدەگى سۇراقتى قويعانىمىزدا مىناداي جاۋاپ الدىق: «ەكولوگيا, رادياتسيالىق قاۋىپ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە ءمان بەرەمىز. ارنايى قۇرال-جابدىقتىڭ كومەگىمەن جاعدايدى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستايمىز. مۇنىڭ ءبارى ۇكىمەتپەن اراداعى كەلىسىمشارتتا زاڭداستىرىلعان».
قازىرگى ۋاقىتتا مۇندا 17 گەولوگ مامان جۇمىس ىستەيدى. ولار ءۇش اپتا جۇمىس ىستەپ, سەگىز كۇن دەمالادى ەكەن. قورعانتاستىڭ قۇپياسىن اشۋدى ماقسات ەتكەن جەر ءۇستى ىزدەستىرۋ-بارلاۋ جۇمىستارى قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن جۇرگىزىلمەك.
سونداي-اق, «قازگەولوگيا» ماماندارى شەت اۋدانىنداعى «سارىوبا» دەپ اتالاتىن ۋچاسكەدە بۇرعىلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر. قازىردىڭ وزىندە بۇل ماڭنان مىس پەن التىننىڭ قوسپاسى بار كەن تاستارى تابىلعان. 400 مەتر تەرەڭدىكتەن الىنعان كەن جىنىستارى قازىرگى ۋاقىتتا قاراعاندىداعى عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ زەرتحاناسىندا مەتاللوگەنيالىق تالداۋدان وتكىزىلۋدە. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, سارىوبانىڭ استى دا ساف التىن مەن سارى مىسقا شىلقىپ جاتۋى مەيلىنشە ىقتيمال ەكەن...
قايرات ءابىلدينوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
قاراعاندى وبلىسى.
