بارماق باستىلىق, كوز قىستىلىق ورىن العان جەردە زاڭدىلىق ساقتالمايدى

بۇل تۋرالى باس پروكۋرور قايرات ءماميدىڭ توراعالىعىمەن اتىراۋدا وتكەن قۇقىق قورعاۋ جانە وكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كەڭەيتىلگەن كەڭەسىندە قاداپ تۇرىپ ايتىلدى ەل ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋدا مەملەكەت مۇددەسىن قورعايتىن جانە ەلباسى تاپسىر­ما­لا­رىن ورىنداۋشى رەتىندە ەلىمىزدە ساياسي تۇراق­تى­لىقتى قامتاماسىز ەتەتىن قۇقىقتىق ورگان­نىڭ ءبىرى پروكۋراتۋرا ورگاندارى بولىپ تابى­لا­دى. ال بۇل ورگان قىزمەتىنىڭ تابىستى دا ءساتتى بولۋى ونىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ شەشىلۋىنە بايلانىستى قامتاماسىز ەتىلەتىنى بەلگىلى. بۇل ورايدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ كورسەتىپ وتىر­عان قولداۋىنىڭ ارقاسىندا رەسپۋبليكا بوي­ىنشا پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ ماتەريال­دىق-تەحنيكالىق جاعدايىن جاقسارتۋ ناقتى قولعا الىنۋدا. ماسەلەن, ۇستىمىزدەگى جىلى قوس­تاناي وبلىسىندا جانە رەسپۋبليكا ايماعىنىڭ باسقا دا جەتى اۋداندىق پرو­كۋ­را­تۋراسىندا جاڭا عيمارات اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. ال كەلەسى جىلى پاۆلودار مەن ماڭعىستاۋ وب­لىستىق پروكۋراتۋرا عيماراتتارى پايدالانۋعا بەرىلمەك. مۇنداي جەتىستىكتەرگە ۇكىمەت پەن وبلىس اكىمدىكتەرىنىڭ زاڭ جۇزىندە تابىستى قىزمەت ەتۋىنىڭ ارقاسىندا قول جەتىپ وتىرعانىن اتىراۋ وبلىستىق پروكۋراتۋراسى جاڭا عيماراتىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ەلىمىزدىڭ باس پروكۋرورى قايرات ءمامي اتاپ ءوتتى. بۇل عيمارات قازىرگى زامان تەحنولوگياسىنا ساي ەڭ جاڭا كومپيۋ­تەر­لىك تەحنيكالارمەن جابدىقتالعان. ال مۇنداي قام­قورلىق, جوعارىدا ايتىلعانداي, وبلىستىق پروكۋراتۋرا ورگانىنىڭ قاداعالاۋ قىزمەت ساپاسىن بۇرىنعىدان دا ارتتىرا تۇسەتىنىنە سەنىم مول, دەدى قايرات ءمامي. سوندىقتان وسىن­داي عيماراتتى از ۋاقىت ىشىندە ساپالى تۇرعىزىپ بەرگەن قۇرىلىسشىلارعا العىس بىلدىرگەن باس پروكۋرور وبلىس اكىمىنە قۇرمەت ماراپاتىن جەتكىزدى. بۇدان كەيىن وسى سۋ جاڭا عيمارتتا باس پروكۋروردىڭ توراعالىق ەتۋىمەن قۇزىرلى ورگاننىڭ كەڭەيتىلگەن القا ءماجىلىسى جۇمىسىن باستادى. وندا ەلىمىزدىڭ پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ 2010 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىل­دى­عىن­دا زاڭدىلىق پەن قۇقىقتىق ءتارتىپتى نى­عاي­تۋدا اتقارىلعان جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى مەن الداعى كەزەڭدەگى مىندەتتەرى قارالدى. كەڭەس جۇمى­سىنا ۆيتسە-پرەمەر – ساۋدا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ, اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اقىلبەك كۇرىشباەۆ جانە باسقا دا بىرقاتار مەملەكەتتىك ورگان­داردىڭ باسشىلارى قاتىستى. ءماجىلىستى اشقان قايرات ءمامي باس پرو­كۋ­را­تۋرانىڭ كوشپەلى كەڭەيتىلگەن القاسى العاش رەت ەلىمىزدىڭ باتىس ايماعىندا وتكىزىلىپ وتىر­عا­نىن ايتىپ ءوتتى. ونىڭ وزىندىك سەبەبى بار. بىرىنشىدەن, ورال-كاسپي باسسەينىندەگى بيولو­گيالىق بايلىقتى ساقتاۋدىڭ ماڭىزى ارتا ءتۇستى. ەكىنشىدەن, باعالى بالىق تۇرلەرى مەن ونىڭ ۋىلدىرىعىن زاڭسىز جولمەن تالان-تاراجعا سالا باستاعان قىلمىستىق سالانى جويۋدىڭ ۋا­قى­تى ابدەن جەتتى. قۇقىق قورعاۋ جانە باسقا دا مەملەكەتتىك قۇرىلىمدارداعى جەمقورلىق كو­رىنىستەرىن شەكتەپ, تۇنشىقتىرۋ قاجەت. ودان ءارى باس پروكۋرور القاداعى قارالاتىن نەگىزگى ءما­سەلە – جارتىجىلدىق قورىتىندىعا توقتالدى. جالپى العاندا پروكۋراتۋرا ورگاندارى وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى تولىقتاي ورىنداپ كەلەدى. قاداعالاۋ تەكسەرىسىنىڭ ناتيجەسى بويىن­شا العاندا 500 مىڭنان اسا ازاماتتىڭ جانە 2 مىڭ كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ كونستيتۋتسيا­لىق قۇقى قورعالدى. پروكۋرورلاردىڭ ارا­لا­سۋى­نان كەيىن 5 ملرد. تەڭگە ەڭبەكاقى تولەندى. مەم­لەكەتكە 30 ملرد. تەڭگە شىعىن قايتا­رىل­دى. پروكۋرورلاردىڭ توقتامى بويىنشا 15 مىڭ­نان اسا زاڭسىز قۇقىقتىق اكتىلەر توق­تا­تىلىپ, وزگەرتىلدى. مىڭنان اسا سوت شەشىمدەرى مەن ۇكىمدەرى زاڭعا سايكەستەندىرىلدى. ماسەلەن, “قاراشىعاناق پەترولەۋم” قازاقستاندىق بولىمشەسىنىڭ قىزمەتىن تەكسەرۋ ناتيجەسى رەس­پۋبليكاعا جۇزدەگەن ميلليون اقش دوللارىن ءوندىرۋ قاجەتتىگىن انىقتاپ بەردى. سونىمەن قاتار سوتقا دەيىنگى وندىرىستە پروكۋرورلاردىڭ ءرولى مەن جاۋاپكەرشىلىگى, قاداعالاۋ پراكتيكاسىنىڭ تيىمدىلىگى ارتىپ كەلەدى. ءبىز بۇل سالادا ازاماتتاردىڭ كونستي­تۋ­تسيالىق قۇقى مەن بوستاندىعىن قامتاماسىز ەتۋ مەن زاڭ بۇزۋشىلىقتى ەسكەرتۋ ماقساتىندا وتكەن قىلمىستىق پروتسەستەر مەن جەدەل ىزدەس­تىرۋ قىزمەتىنىڭ بارىسىنا باعىت ۇستاندىق. سونىڭ ناتيجەسىندە ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگانىنىڭ بەس مىڭنان استام زاڭسىز اكتىلەرى توق­تاتىلدى, دەدى قايرات ءمامي. ارينە, باسقا دا باعىتتار بويىنشا وڭ ناتيجەلەر بايقالادى. قۇقىقتىق رەفورما اياسىندا, ەڭ الدىمەن, ۇيىمدىق-شتاتتىق قۇرىلىم مەن قىزمەتتىك ءمىن­دەتتەردى ءبولۋدى جەتىلدىرۋ ەسەبىنەن پرو­كۋ­راتۋرا ورگاندارىن جاڭالاۋدى جالعاستىرۋ ءجۇر­گىزىلىپ جاتىر. ماسەلەن, بۇگىندە باس پروكۋرا­تۋرا كوپ جىلدار بويى شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان شتات سانى ازدىعى ماسەلەسىنە بەل شەشە كىرىستى. بۇل ورايدا تەك مەملەكەت باسشىسىنىڭ كومە­گى ارقاسىندا عانا داعدارىس كەزەڭىندەگى تاپشىلىققا قاراماستان قوسىمشا 360 بىرلىك قوسىلعان. حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ۇسىنىستارىنا سايكەس باس پروكۋراتۋرادا جاڭا دەپارتامەنت قۇرىلدى. وعان باس بوستاندىعىنان ايىرىل­عان­دار مەن ۋاقىتشا قاماۋ ورىندارىنداعى جان­داردىڭ بوستاندىعى مەن قۇقىنىڭ ساقتالۋىن قاداعالاۋ جۇكتەلدى. ارنايى پروكۋرورلار دەپار­تامەنتىندە كريميناليستەر توبى قۇرىلدى, ال حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق دەپارتامەنتىندە كوپقىرلى ىنتىماقتاستىق پەن حاتتاما توبى دۇنيەگە كەلدى. مۇنداي وزگەرىستەردىڭ ءبارى پرو­كۋ­رورلىق قاداعالاۋدى قازىرگى تالاپتارعا ساي كەلتىرىپ, ونىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى. وتكەن كەزەڭدەگى پروكۋراتۋرا ورگان­دارىنىڭ جۇمىسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ىشكى ساياسي جانە الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتى, ۇلتارا­لىق كەلىسىمدى ورنىقتىرۋعا, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى ارتتىرۋعا, ازاماتتار مەن كاسىپكەرلىك قۇقىق­تارىن قورعاۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان نۇسقاۋلارى مەن باعدارلامالىق قۇجاتتارىنا سايكەس جۇرگىزىلدى. پروكۋراتۋرا ورگاندارى داع­دا­رىسقا قارسى شارالاردى ىسكە اسىرۋ كەزىندە زاڭ­دىلىقتى ساقتاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ەرەكشە نازار اۋداردى. قۇقىق قورعاۋ جانە ۋاكىلەتتى ور­گانداردىڭ ۋاقىتىلى ءارى جەدەل قابىلداعان شا­رالارى ۇلتتىق قوردىڭ قاراجاتىن ۇكىمەت بەل­گىلەگەن ونى يگەرۋ ەرەجەسىنە سايكەس نى­سا­نا­لى جۇمساۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ باسىم باعىتى قىلمىستىڭ الدىن الۋ بولىپ تابىلادى. الايدا, قازىرگى قالىپتاسىپ وتىرعان جاعداي قا­بىلدانىپ جاتقان شارالاردىڭ جەتكىلىكسىزدىگىن كورسەتىپ وتىر. رەسپۋبليكا بويىنشا تىركەلگەن قىلمىس سانى 14 پايىزعا وسكەن. جالپى قىلمىستىق ءىس كورسەتكىشى 18,8 پايىزعا جەتكەن. بۇزاقىلىق, ۇرلىق, توناۋ, ال كەيبىر ايماقتاردا قاراقشىلىق تا ەتەك العان. اسىرەسە, توناۋ – قاراعاندى وبلىسىندا, الماتى مەن وڭتۇستىك-شىعىس كولىك ايماعىندا, قاراقشىلىق – جامبىل, اقتوبە وبلىستارى مەن استانا جانە الماتى قالالارىندا, بوپسالاۋ – اتىراۋ, باتىس قازاقستان وبلىستارىندا ورىن العان. ال الماتى, اقتوبە, اتىراۋ, جامبىل جانە ماڭ­عىستاۋ وبلىستارىندا قاساقانا كىسى ءولتىرۋ سانى كۇرت وسكەن. مۇنى ەسەپتىك-تىركەۋ سالاسىندا تەك قاداعالاۋدى كۇشەيتۋدىڭ ناتيجەسىندە قالىپ­تاسىپ وتىرعان جاعداي دەپ قاراۋعا بولمايدى. كريمينوگەندىك جاعدايدىڭ جاقسارۋى تۋرالى ازاماتتاردىڭ قىلمىستان ناقتى قورعالۋى قامتاماسىز ەتىلگەن كەزدە عانا ايتۋعا بولادى. قوعامدىق ورىنداردا, كوشەلەردە جاسالاتىن قۇقىق بۇزۋشىلىق جايلارى دا ورىن الىپ وتىر. مۇنداي جاعدايدا قىلمىستىق ىستەردى تەكسەرۋ ساپاسى ويداعىداي قامتاماسىز ەتىلمەي­تىندىگى بەلگىلى. ناتيجەسىندە تەرگەۋ ورگاندارى سەكىلدى پروكۋرورلاردىڭ دا جىبەرگەن كەمشى­لىكتەرىنە بايلانىستى بىرقاتار قىلمىستىق ىستەر توقتاپ قالادى. سونىڭ سالدارىنان تەكسە­رىل­گەن قىلمىستىق ىستەردىڭ ۇشتەن ءبىرى عانا سوت­قا جەتەدى. باس پروكۋرور قاداعالاۋ ورگاندا­رىن­داعى مۇنداي كەيبىر كەلەڭسىز جاعدايلارعا باي­لانىستى قاتتى سىن ايتىپ, ونى جويۋ جولدارىن كورسەتىپ, ورىندالۋ بارىسىن نازارعا الىپ وتىراتىنىن ايتتى. سونىمەن قاتار پروكۋرا­تۋرا ورگاندارىنىڭ الدا تۇرعان كەلەلى مىندەتتەرىن ايقىنداپ, زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىن قاداعالاۋ جانە ادامداردىڭ بوستاندىعى مەن كونستيتۋتسيالىق قۇقىنىڭ قورعالۋى سالاسىندا نەندەي شارالار اتقارۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى. جالپى اتقارىلعان جۇمىستار از ەمەس, الايدا الدا تۇرعان مىندەتتەر پروكۋرورلىق قىز­مەت تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت ەكەندىگىن ودان ءارى اڭعارتا تۇسەدى. بۇل جاعدايدا العا جىلجۋ ءۇشىن الدىمەن قول جەتكەن تابىستارعا شىنايى جانە سىن كوزبەن قاراۋ كەرەك. وسى ورايدا بايانداما جاساعان باس پروكۋراتۋرانىڭ زاڭدىلىقتى ساق­تاۋ دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى ا.كراۆچەنكو الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق سالادا پروكۋراتۋرا ورگان­دارىنىڭ قاداعالاۋ بارىسى مەملەكەت باس­شىسىنىڭ العا قويعان تاپسىرمالارىن ورىن­داۋ ارقىلى جۇزەگە اسىپ كەلە جاتقانىن اي­تا­دى. سولاردىڭ ىشىندە بيزنەس ءۇشىن اكىم­شىلىك كەدەرگىلەردى ازايتۋ, ازاماتتاردىڭ ەڭبەك قۇقىن ساقتاۋ, توتەنشە جاعدايلار كەزەڭىندە زاڭدىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ جانە ۇلتتىق قور قاراجاتىن زاڭدى پايدالانۋ مىندەتتەرى بار. پروكۋرورلاردىڭ اكتىلەرى ارقىلى ەڭبەك اقى بويىنشا 5 ملرد. تەڭگە قارىز وتەلىپ, 126 مىڭ ادامنىڭ قۇقى قورعالعان. قۇزىرلى ورگان قۇقىمەن ءىرى ينۆەستورلار قىزمەتى تەكسەرىلىپ كەلەدى جانە تەكسەرىلە بەرەدى. ولاردىڭ ىشىندە تۇكىرىگى جەرگە تۇسپەيتىن “قاراشىعاناق پەترولەۋم وپەرەيتينگ” جانە “تەنگيزشەۆرويل” سەكىلدى كومپانيالار بار. مۇنداي كومپانيالاردى تەكسەرىس ناتيجەسى ارادا ناقتى تەڭ ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتۋ مەن اتالعان كومپانيالاردان مەملەكەت بيۋدجەتىنە ءتيىستى تولەمدەردىڭ ءتۇسۋىن قامتاما­سىز ەتەدى. وسى جانە باسقا دا جۇمىستار ارقا­سىندا 360 زاڭدىلىقتىڭ بۇزىلۋى جويىلىپ, 20 مىڭنان اسا قاداعالاۋ اكتىسى ەنگىزىلدى. 25 مىڭ قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ كۇشى جويىلىپ, 400 مىڭنان اسا ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقى قورعالدى. 25 مىڭ ادام ءتۇرلى جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ 22,8 ملرد. تەڭگە شىعىن ورنى تولتىرىلدى. دەگەنمەن, وسىنداي كەرەمەت ساندارعا قا­راماس­تان, دەدى شىعىپ سويلەۋشىلەر, الەۋمەت­تىك-ەكونوميكالىق سالاداعى قاداعالاۋ قىزمە­تىنەن كۇتكەندەگىدەي تيىمدىلىك از بولىپ وتىر. القا ماجىلىسىندە ونىڭ كوپتەگەن سەبەپتەرى اي­تىلدى. قاراعاندى, الماتى جانە اقمولا وبلىس­تىق پروكۋرورلارى جەرگىلىكتى جەردەگى جاعدايدى, زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىن, قاداعالاۋ بارىسىن جەتكىزدى. الداعى ۋاقىتتا, اسىرەسە, جۇمىستان بوساتۋ جانە جۇمىس ورىندارىن قىسقارتۋ, جالاقىنى تولەمەۋ جانە تولەۋدى كەشىكتىرۋ جاعدايلارىندا ازاماتتاردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىن قاداعالاۋ پروكۋرا­تۋرا ورگاندارى قىزمەتىنىڭ باسىم باعىتى رە­تىندە قالا بەرەدى. پروكۋرورلاردىڭ ايتۋىنشا, داعدارىس سالدارىن بارىنشا ازايتۋعا, سونداي-اق كولىك جولدارىن سالۋعا جانە ونى جوندەۋگە, الەۋمەتتىك جانە باسقا دا نىساندارعا مەملەكەت بولگەن قاراجاتتى جۇمساۋ زاڭدىلىعىنا ءتيىمدى قاداعالاۋدى ودان ءارى قامتاماسىز ەتۋ ايرىقشا نازاردا ۇستالادى. سونىمەن قاتار الداعى ۋاقىتتا رەسپۋبلي­كا­نىڭ بارلىق اۋماعىندا “ەلەكتروندى ءوتىنىش­تەردى ەسەپكە الۋ كىتاپشاسى” بويىنشا قىل­مىس­تار تۋرالى حابارلامالاردى تىركەۋدىڭ اۆتومات­تاندىرىلعان جۇيەسى ەنگىزىلىپ, ول قىلمىستار تۋرالى اقپاراتتاردى تولىق تىركەۋدى جانە ولار بويىنشا زاڭدى شەشىمدەردى ۋاقتىلى قابىل­داۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن بولادى. ءسويتىپ, القا ءماجىلىسىنىڭ قورىتىن­دى­سىندا رەسپۋبليكا پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ 2010 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىجىلدىعىنداعى قىزمەتى پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارالاردى كۇ­شەي­تۋگە, قىلمىستىڭ جانە باسقا دا زاڭدىلىق­تى بۇزۋشىلاردىڭ الدىن الۋعا, ازاماتتاردىڭ, حالىق پەن مەملەكەتتىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددە­لە­رىن ءتيىمدى قورعاۋعا باعىتتالاتىنى ناقتى كورىندى. كەڭەستە ورال-كاسپي باسسەينىندەگى بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردى ساقتاۋ جانە كوبەيتۋ ماسەلەلەرىندەگى زاڭدىلىقتىڭ جاي-كۇيى دە تالقىلاندى. سوڭعى جىلدارى بەكىرە بالىعىنىڭ قورى ونداعان ەسە كەمىپ كەتتى. مۇنىڭ نەگىزگى سەبەبى ۇيىمداسقان قىلمىستىق سيپاتقا يە بولعان براكونەرلىك بولىپ تابىلادى. رەسمي ستاتيستيكا بويىنشا سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە (2007-2009 جىلدار) شەتەلگە 40 توننا بەكىرە بالىعى جانە 4 توننا قارا ۋىلدىرىق سىرتقا شىعارىلعان. الايدا, جەدەل مالىمەتتەر بويىنشا, جىل سايىن زاڭسىز جولمەن سىرتقا شىعارىلاتىن بالىقتىڭ كولەمى – 500-600 تونناعا, ال ۋىلدىرىق 10 تونناعا دەيىن بارادى. بۇل براكونەرلىكتىڭ جولىن كەسۋدە قۇقىق قورعاۋ جانە بالىق قورعاۋ ورگاندارى جۇمىس­تارى­نىڭ ءتيىستى دارەجەدە ۇيىمداستىرىل­ما­عان­دىعىن كورسەتەدى. قىلمىستىق جۇيەگە قۇقىق قورعاۋ جانە باسقا دا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ تەرىس پيعىلدى قىزمەتكەرلەرىنىڭ دە قاتىسى بار ەكەنى جونىندە فاكتىلەر انىقتالدى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى بەكىرەنىڭ ۋىلدىرىق شاشاتىن كەزىندە بالىق اۋلاۋعا زاڭدى تۇردە تىيىم سالۋ جونىندە قاجەتتى شارالار قولدانباي وتىر. جينالىستا براكونەرلىككە قارسى كۇرەس جۇرگىزەتىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ تەحنيكا­لىق جاراقتانۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا نازار اۋدارىلدى. سونداي-اق, بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردى ساقتاۋ بويىنشا جۇمىستاردى جانداندىرۋعا باعىتتالعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, ەكولو­گيا­لىق جانە اقپاراتتىق ءىس-شارالار تال­قىلاندى. جينالىستىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتىنە بالىق شارۋاشىلىعى كوميتەتىنىڭ توراعاسى يۋ.روما­شوۆتى جانە ورال-كاسپي باسسەينى وبلىس­ارا­لىق ينسپەكتسياسىنىڭ باستىعى ر.سۇلەيمەنوۆتى قىزمەتتەرىنەن بوساتۋ جونىندە ۇسىنىس ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. سونداي-اق, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى الدىنا براكونەرلەرگە كومەك كورسەتكەن ءوز قاتار­لا­رىن­­داعى ادامداردى انىقتاپ, ولاردى زاڭمەن بەلگىلەنگەن جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ ماسەلەلەرى قويىلدى. الەكساندر تاسبولاتوۆ, جولداسبەك شوپەعۇل, اتىراۋ وبلىسى.