قىزىلوردا وبلىسى اكىمدىگى مەن “سامۇرىق-قازىنا” ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ايماق كاسىپكەرلەرىنە ارنالعان بيزنەس-فورۋم وتكىزىلدى.
يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامانىڭ باسىم بولىگىن جۇزەگە اسىرىپ وتىرعان “سامۇرىق-قازىنا” ۇاق دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ جەتەكشىلەرى مەن ايماق كاسىپكەرلەرىنىڭ كەزدەسۋىن اشقان وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى مۇرات مۇحامەدوۆ ەلباسىنىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى جولداۋىنان كەيىن ەلىمىزدە ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋعا باسا ءمان بەرىلىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
– ەلباسى جولداۋى جاڭاشا ورلەۋدىڭ ورەلى مۇمكىندىگى, جاڭاشا باعىتتىڭ باستاۋى بولدى, – دەيدى ول. – باعدارى مىعىم, ماقساتى ايقىن وسى قۇجات قازاقستاندى داعدارىستىڭ داۋىلىنان امان الىپ قالدى.
وسىنىڭ ارقاسىندا ەل ەكونوميكاسىن داعدارىستان كەيىن دە تۇراقتى قالىپتاستىرۋدىڭ جولى تابىلدى. قر ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسىمەن ەلدىڭ ۇزاق مەرزىمدى دامۋ جوسپارى بەكىتىلدى. قازىر “بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020” باعدارلاماسى بويىنشا ەكونوميكانىڭ شيكىزات ەمەس سەكتورىنداعى جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋ, تۇراقتى ءوندىرىس ورىندارىن اشۋ مەن ايماقتارداعى كاسىپكەرلىك سالانى دامىتۋدا يگىلىكتى ىستەر جۇزەگە اسىرىلۋدا. وبلىس اكىمدىگى مەن “سامۇرىق-قازىنا” ۇەق بىرلەسە ۇيىمداستىرىپ وتىرعان بۇل شارا سول باعىتتاعى باسىم مىندەتتەردى بەلگىلەۋگە ارنالىپ وتىر.
دامۋ ينستيتۋتتارى مەن وبلىس ءىسكەرلەرىنىڭ باسىن قوسقان فورۋمدا ايماقتا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعىتتىڭ ءجۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى دا باياندالدى. ايماق بويىنشا رەسپۋبليكالىق يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا جالپى قۇنى 245 ملرد. تەڭگەدەن اساتىن 54 جوبا ۇسىنىلسا, قازىر 10 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ قولعا الىنعان. وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە ونەركاسىپ باسقارماسىنىڭ باستىعى سەرىك سەرماعامبەتوۆ وسى جوبالار قاتارىندا اقشابۇلاقتا ەكىنشى گاز وڭدەۋ زاۋىتى, قۇمكول كەنىشىندەگى گازتۋربينالىق قوندىرعى, بيتۋم زاۋىتى, “شاپاعات ءسۇت” جشس-ءنىڭ نان زاۋىتى, قازالىداعى ءسۇت-تاۋارلى فەرماسى تۇرعىندارىن اتاپ ءوتتى. ەلباسى باستاماسىمەن ءوندىرىستىڭ شيكىزات ەمەس سەكتورىن دامىتۋ شارالارى سىر بويىندا وسىلايشا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى ماۋسىمىندا “بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020” باعدارلاماسى بويىنشا ايماقتاعى كاسىپورىندارعا 2-دارەجەلى بانكتەر بولگەن نەسيە 3,7 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. سونداي-اق, رەسپۋبليكا بيۋدجەتىنەن ماقساتتى ترانسفەرت ەسەبىنەن قارالعان 571 ملن. تەڭگە بيزنەس قۇرىلىمدارى نەسيەسىن كەپىلدەندىرۋ, سۋبسيديالاۋ مەن وندىرىستىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ سەكىلدى شارالارعا باعىتتالدى.
بيزنەس فورۋمدا “سامۇرىق-قازىنا” ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنىڭ قارجى جانە دامۋ ينستيتۋتتارىن باسقارۋ جونىندەگى ديرەكتورى باقىتجان ساركەەۆتىڭ ءسوزى بۇگىنگى شارا ماقساتىن تاعى دا ايقىنداي ءتۇستى. دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ “اشىق ەسىك” كۇنى وسىعان دەيىن اقمولا, باتىس قازاقستان, جامبىل جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا ۇيىمداستىرىلعان. ەل ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋ, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ورلەۋ جولىندا رەسۋرستاردى جۇمىلدىرىپ وتىرعان ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى ماماندارىنىڭ پىكىرىنشە, ايماقتاعى كاسىپكەرلەرگە دامۋ ينستيتۋتتارى جايلى اقپاراتتىق ءتۇسىندىرۋ ءالى دە تولىق جەتپەي جاتىر. وسىعان بايلانىستى ولار ءار وبلىستا ۇتىمدى ۇسىنىسى بار كاسىپكەرلەرمەن جەكە كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, بيزنەستى دامىتۋدىڭ مۇمكىندىكتەرىمەن تانىستىردى.
“سامۇرىق-قازىنا” ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنىڭ دامۋ ينستيتۋتتارى كاسىپكەرلەردى قولداۋدىڭ ءتۇرلى ءتيىمدى باعىتتارىن ۇسىنادى. بيزنەس قۇرىلىمدارىنىڭ وكىلدەرىنە قازىر قوردىڭ نەسيەنى قايتا قارجىلاندىرۋ, كەپىلدەمە بەرۋ, ليزينگتىك نەسيەلەۋ قىزمەتىنىڭ شارتتارى تۇسىندىرىلۋدە. سونىمەن قاتار قور سەرۆيستىك كومەك بەرۋمەن دە اينالىسادى.
داعدارىس سالقىنى سەزىلە باستاعان تۇستا “سامۇرىق-قازىنا” ۇاق جەرگىلىكتى تاۋاردىڭ ىشكى رىنوگتاعى اينالىمىن قامتاماسىز ەتەتىن شارا قابىلدادى. ەلباسى تاپسىرماسىمەن قورعا قارايتىن ۇلتتىق كومپانيالاردى وتاندىق ءوندىرىستى قولداۋعا مىندەتتەپ, “قازاقستاندىق ۇلەس” دەگەن ۇعىمدى قالىپتاستىردى. جالپى, ايماقتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا دەمەۋ جاسايتىن دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ نەگىزگى تالابى – جۇيەلى جوبا, اشىقتىق جانە ناقتى كەپىلدەمە.
فورۋمعا قاتىسۋشىلاردى “قازاقستان دامۋ بانكى” اق باسقارۋشى ديرەكتورى رۋسلان قىدىرىسوۆ شاعىن كاسىپتەن ءىرى بيزنەسكە دەيىن قولداۋدىڭ نەگىزگى شارتتارىمەن تانىستىرىپ ءوتتى.
بانك جالپى قۇنى 5 ملن. اقش دوللارىنان اساتىن ءىرى جوبالاردى قارجىلاندىرادى. سونىمەن قاتار اگروونەركاسىپتەگى ءىرى جوبالاردى نەسيەلەندىرەدى. بۇل نەگىزگى تىرشىلىگى اۋىل شارۋاشىلىعىنا بايلانىستى ءبىزدىڭ ايماق ءۇشىن ءتيىمدى ۇسىنىس. بىراق جوبا قۇنى 20 ملن. اقش دوللارىنان جوعارى بولۋى كەرەك. بيزنەس وكىلدەرىنە بانكتىڭ كاسىپورىندارعا نەسيە بەرىپ, ءارى كاپيتالىنا ورتاقتاسىپ, قوسىمشا قارجى قۇيۋ ارقىلى قولداۋ شارالارى دا كەڭىنەن تانىستىرىلدى. قازىر اقشابۇلاق كەنىشىنەن سالىنار گتەس قۇرىلىسىن وسى “قازاقستان دامۋ بانكى” اق ارقىلى قارجىلاندىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
فورۋمدا “برك ليزينگ” اق باسقارۋشى ديرەكتورى رۇستەم قاراعويشين قانداي دا ءبىر قۇرىلعىنى نەمەسە ءوندىرىستى ليزينگكە الۋ ءتارتىبىن ءتۇسىندىردى.
“دامۋ” كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى” اق باسقارۋشى ديرەكتورى عابيت لەسبەكوۆ كاسىپكەرلەردى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋمەن قاتار ونى تالداۋ ماسەلەلەرىمەن تانىستىردى. وسىدان 13 جىل بۇرىن قۇرىلعان قور ماماندارى جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ جۇمىستارى ايماقتا جالپى ءونىمنىڭ 11 پايىزى ورتا جانە شاعىن بيزنەس سالاسىنا ءتان ەكەندىگىن كورسەتىپ وتىر. 2007-2009 جىلدارى مەملەكەت شاعىن جانە ورتا كاسىپتى قارجىلاي قولداۋعا 410 ملرد. تەڭگە بولسە, سونىڭ 12 ملرد.-ى ءبىزدىڭ ايماقتان 400-دەن استام كاسىپورىندى قارجىلاندىرۋعا جۇمسالدى.
حابارلاماشى “دامۋ ايماقتار-2” باعدارلاماسىنا وراي كاسىپ يەلەرىنىڭ جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر باسىمدىق بەرگەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قاتىسسا, 10 پايىزدىق سىياقىمەن نەسيە الۋعا مۇمكىندىگى بار ەكەندىگىن دە ايتىپ ءوتتى. سونىمەن قاتار “دامۋ” كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى” V ايەلدەر فورۋمىندا مەملەكەت باسشىسى كوتەرگەن ماسەلەگە وراي بيزنەستەگى نازىك جاندىلاردى قولداۋدىڭ تەتىگىن قالىپتاستىردى. ول بويىنشا كاسىپكەر ايەلدەردىڭ ەكىنشى دارەجەلى بانكتەردەن 14 پايىزدىق سىياقىمەن نەسيە الۋعا مۇمكىندىگى بار. قوردىڭ “بيزنەس-كەڭەسشى” باعدارلاماسىنا سايكەس وبلىستا 370 ادام ءبىلىم الدى.
وسىدان كەيىن “ينۆەستيتسيالىق قارجىلىق كورپوراتسيا” اق باسقارۋشى ديرەكتورى اسقار سىتىش, “قازىنا كاپيتال مەنەدجمەنت” اق دەپارتامەنت ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى باقتيار باتىربەك جانە “ەكسپورتتىق نەسيەلەر مەن ينۆەستيتسيالاردى ساقتاندىرۋ جانە مەملەكەتتىك كورپوراتسيا” اق دەپارتامەنت ديرەكتورى قانىش باەشوۆ ءوز قۇرىلىمدارى بويىنشا كاسىپكەرلىكتى قولداۋعا باعىتتالعان شارالار جايىندا ايتىپ بەردى.
فورۋمعا قاتىسۋشىلار وبلىستاعى ينۆەستيتسيالىق جوبالارمەن تانىستى. وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە ونەركاسىپ باسقارماسى ايماق بويىنشا 16 جوبانى دامۋ ينستيتۋتتارى جەتەكشىلەرىنىڭ نازارىنا ۇسىندى.
ەركىن ءابىل, قىزىلوردا.
قىزمەتتىك جاڭا كولىكتەر
ءتارتىپ بار جەردە تابىس بار. وسى ورايدا قوعامدىق ءتارتىپ ساقشىلارىنا جۇكتەلەتىن مىندەت پەن جاۋاپكەرشىلىك اۋقىمى زور دەۋگە بولادى. ال, وسى ۇدەدەن كورىنۋ ءۇشىن البەتتە سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي شەبەرلىگى مەن تاباندىلىعىنا قوسا ولاردى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاعىنان نىعايتۋ قاجەتتىگى تۋىندايدى. وبلىستا بۇل ماسەلەنىڭ كۇرمەۋى شەشىلىپ, اعىمداعى جىلى وسى ماقساتقا بيۋدجەتتەن 388,5 ملن. تەڭگە بولىنسە, ونىڭ 250 ملن. تەڭگەسىنە ءارتۇرلى ماركاداعى جاڭا اۆتوكولىكتەر ساتىپ الىنعان.
تالدىقورعان قالاسىندا وتكەن جيىندا وبلىس اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ حالىقتىڭ تىنىشتىعى مەن زاڭدىلىقتى ساقتاۋ پوليتسيانىڭ باستى مىندەتى ەكەنىن ايتىپ, وسى رەتتەگى قالىپتاسقان جاعدايدى ورتاعا سالدى. سالتاناتتا 32 اۆتوكولىكتى جول پوليتسياسى باسقارماسىنا, 62 اۆتوكولىكتى پاترۋلدىك پوليتسياعا, 15 اۆتوكولىكتى جەدەل قىزمەت كورسەتۋ ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە تاپسىردى.
وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى جايلاۋبەك كەمباەۆ ادام قۇقىعىن ساقتاۋ مەن قوعامداعى قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ, قىلمىستىڭ الدىن الۋداعى اتقارىلعان شارالارعا, الداعى مىندەتتەرگە جان-جاقتى توقتالدى. بۇگىنگى سالاعا كورسەتىلگەن قومقورلىق – ازاماتتاردىڭ جەكە مۇمكىندىكتەرى مەن كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قورعاۋداعى جۇمىستى ودان ءارى جاقسارتۋعا ىقپال ەتەتىندىگىن دە اتاپ ايتتى.
شاھاردىڭ كورىكتى كەلبەتىن قالپىندا ۇستاۋ مەن كوممۋنالدىق قىزمەتتى ودان ءارى جاقسارتۋ ءۇشىن قوقىس تازالايتىن, جۇك تيەيتىن, بۋلدوزەر, اۆتوكران, تاعى باسقا 12 اۆتوكولىك تە وسى كۇنى اتالعان سالا مەنشىگىنە بەرىلدى. جالپى كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىنا قاجەتتى قۇرال-جابدىق الۋعا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 152 ملن. تەڭگە قارجى ءبولىنىپ, اپاتتى جاعداي بولا قالعاندا قۇبىردىڭ قاي جەرىنەن جارىلعانىن جەدەل انىقتايتىن ەكراندى قوندىرعى, جىلۋ تراسساسىنا دياگنوستيكا جاسايتىن اۆتوكولىكتەرمەن تولىقتىرىلعان.
جاڭا اۆتوكولىكتەردىڭ كىلتىن العان جۇرگىزۋشىلەر وزدەرىنە جاسالعان قامقورلىققا العىستارىن ايتىپ, ءوز مىندەتتەرىندە جاۋاپكەرشىك تانىتاتىنىن جەتكىزدى.
كۇمىسجان بايجان.
بىلىمگە قامقورلىق – بولاشاق كەپىلى
ءبىلىم جانە عىلىم قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءىى سەزىندە ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ: “مۇعالىمدەر – قوعامنىڭ ەڭ ءبىلىمدى, ەڭ ويشىل, بىلگىلەرىڭىز كەلسە, ەڭ “سىنامپاز” بولىگى بولىپ تابىلادى. ءبىلىم سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ وتانشىلدىعى حالىقتىڭ باسقا بۋىندارىمەن سالىستىرعاندا اناعۇرلىم اۋىر قيىندىقتاردى باستان كەشە وتىرىپ, جاستارعا ءوزىنىڭ بويىنداعى بار ءبىلىمىن بەرىپ قانا قويماي, ولاردى ادامدىق, ادالدىق, تازالىق, گۋمانيزم, وتانىن سۇيە ءبىلۋ سەكىلدى اسقاق سەزىمدەرگە تاربيەلەنۋىمەن تانىلادى” دەپ, ۇستازدىڭ قوعام ومىرىندە الاتىن ورنى مەن اتقارىپ وتىرعان اسقارلى مىندەتتەرىنىڭ ايرىقشا ماڭىزىن اشىپ كورسەتكەنى ءمالىم. جۋىقتا ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك وبلىستارعا جاساعان ساپارىندا ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ تە ۇستاز, مەكتەپ پەن دەنساۋلىق ماسەلەسى ۇكىمەت جۇمىسىندا قاشاندا بولسىن باستى ورىندا تۇراتىندىعىن ايتتى. “حالىق ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدى وسى سالالارداعى جەتىستىكتەرىمىزگە بايلانىستى باعالايدى” دەدى.
وسى ءسوزدىڭ راستىعىنا, ەل باسشىلىعىنىڭ ءبىلىم مەن دەنساۋلىققا ءمان بەرەتىندىگىنە مەن جاس مامان رەتىندە كۋا بولىپ ءجۇرمىن. مەن قىزمەت ەتەتىن استانا قالاسىنداعى №51 مەكتەپ جاڭا عيماراتقا ورنالاسقان. بۇل مەكتەپتى 2005 جىلى ەلباسىنىڭ ءوزى كەلىپ اشقان بولاتىن.
ءيا, ءبىلىم سالاسىنىڭ دامۋى ەڭ الدىمەن وسى سالاعا جاسالاتىن قامقورلىققا كوپ بايلانىستى. قازىر بىزگە مەملەكەت تاراپىنان مۇمكىندىگىنشە قامقورلىق جاسالۋدا. جۋىقتا عانا ءبىزدىڭ مەكتەپكە “قازمۇنايگاز” ۇلتتىق كومپانياسى جاڭا سپورت الاڭىن سالىپ بەردى.
وسىنداي جاقسىلىقتاردىڭ ناتيجەسى مەكتەپتەگى ءبىلىم ساپاسىنان كورىنۋدە. مەكتەبىمىزدە سوڭعى ءۇش جىلدان بەرى عىلىمي جۇمىستار رەسپۋبليكالىق دەڭگەيگە شىقتى. قوعامدىق جۇمىستار دەڭگەيى دە جوعارىلاي تۇسۋدە. ءارتۇرلى ءبىلىم جارىستارىندا وقۋشىلارىمىز بەن تۇلەكتەرىمىزدىڭ قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى قانشاما. بيىل ناۋىرىز ايىندا مەكتەبىمىز بەس جىلدا ءبىر بولاتىن كەشەندى تەكسەرۋدەن ءوتىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە گيمنازيا مارتەبەسىنە يە بولدى. مەكتەبىمىزگە مۇستافا شوقاي اتى بەرىلمەك. وسى جاعدايلاردىڭ بارلىعى مەكتەپ ديرەكتورى ك ۇلىمحان دۇيسەنوۆا باستاعان ءبىزدىڭ ۇستازدار قاۋىمىن جاڭا جەتىستىكتەرگە قۇلشىندىرىپ وتىر.
قازىرگى ءبىلىم مازمۇنى دەپ جۇرگەنىمىز – مەكتەپتى جاڭالاۋ, ءبىلىمدى, تاربيەنى الەمدىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە قاراي ىڭعايلاستىرۋ. بۇل مىندەتتى ومىرگە ەندىرىپ, جۇزەگە اسىرۋشى – مەكتەپ مۇعالىمى, ۇستاز. سوندىقتان دا ۇزدىكسىز ءبىلىم جۇيەسى قازىرگى تاڭدا دا سول مەملەكەتتىڭ تياناقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەتىن ستراتەگيا مەن ۇلكەن ساياساتقا اينالىپ وتىر. ەلدىڭ ىرگەتاسىن بەكىتەتىن دە, ەكونوميكاسىن نىعايتاتىن دا, رۋحاني قاۋىپسىزدىگىن تولىق قامتاماسىز ەتەتىن دە جۇيەلى جۇمىس ىستەيتىن مەكتەپ پەن بىلىكتى مامان كومەگىمەن بەرىلەتىن تەرەڭ ءبىلىم.
قالىپتاسقان جاڭا جاعدايدا, مەملەكەتتىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ساياساتى تاربيەلى دە ونەگەلى, پاراساتتى دا سالماقتى, ىشكى جان دۇنيەسى باي, ادامگەرشىلىك تۇسىنىگى مول ءارى ۇلتتىق جانە دۇنيەجۇزىلىك جەتىستىكتەردى قوعامدىق ءومىردىڭ كەز كەلگەن سالاسىندا دامىتۋعا قابىلەتتى جەكە تۇلعانىڭ قالىپتاسۋىنا باعىتتالۋى ءتيىس. ءويتكەنى, ۇلتىمىزدىڭ كەمەلدى كەلەشەگىنىڭ ەڭ باستى كەپىلى – ساپالى, ءارى جاڭا زاماننىڭ تالاپتارىنا ساي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى.
XX عاسىردىڭ ءىرى وكىلى, بەلگىلى اعارتۋشى جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ ۇستاز قىزمەتىن بىلاي سيپاتتايدى: “بالالارعا ءبىلىم بەرۋمەن, تاربيەلەۋمەن مۇعالىمنىڭ قىزمەتى ءتامام بولمايدى. ول بالالاردى تاربيەلەۋگە, ۇگىتتەۋگە مىندەتتى, باسقاشا ايتقاندا, مۇعالىم قاراپايىم قىزمەتكەر ەمەس, ول شاكىرتتەرىنىڭ الداعى ءومىرىن ءوز باسىنان كەشىرگەن تاجىريبەسىنە تايانىپ, ولارعا كەلەشەكتە ومىردەن اياعىن شالىس باسىپ, سوققى جەپ وكىنبەسكە كۇنى بۇرىن ساقتاندىراتىن قورعاۋشىسى, قامقورشىسى”. ۇلى ابايدىڭ دا “ۇستازدىق ەتكەن جالىقپاس, ۇيرەتۋدەن بالاعا” دەگەن ناقىل ءسوزى پەداگوگيكالىق عىلىمدى تاڭداعان ادامنىڭ ءوز ماماندىعىنان شارشامايتىنىن, قايتا كەرىسىنشە بالانى وقىتۋ ارقىلى ءنار الاتىنىن ايتادى. ۇستازدىڭ بۇگىن قيىن ەڭبەكپەن وقىتقان شاكىرتى ەرتەڭ ەگەمەندى ەلىنىڭ ۇلكەن ءبىر ازاماتى بولعاندا ءبىز مۇنى ۇستاز بەن مەملەكەتتىڭ, اتا-انا مەن قوعامنىڭ ورتاق جەمىسى دەپ ايتامىز.
پەريزات شويبەكوۆا, № 51 قازاق ورتا مەكتەبىنىڭ تاريح ءپانى مۇعالىمى. استانا.
“قاۋىپسىزدىك الىپپەسى” بالالار ويىنىنىڭ ۇزدىك ستسەناريىنە كونكۋرس جاريالادى
جىل سايىن رەسپۋبليكادا جول-كولىك وقيعالارىندا 180-نەن ارتىق بالالار قازا تابادى جانە تاعى 2 مىڭعا جۋىعى – ءتۇرلى دارەجەلى جاراقاتتار الادى. جول پوليتسياسى وسىنداي قايعىلى وقيعالاردى بولدىرماۋ ءۇشىن بىرقاتار شارالاردى قولعا الۋدا, سونىڭ ىشىندە بالالار مەن ءجاسوسپىرىمدەردىڭ جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن ءبىلۋ جانە ساقتاۋعا ناسيحاتتاۋ جولى, دەپ حابارلايدى جپك ءباسپاسوز قىزمەتى.
جالپىعا ءمالىم, تەك لەكتسيا جانە شاقىرۋلارمەن بۇل ماقساتقا جەتۋ ءمۇمكىن ەمەس. سوندىقتان جول پوليتسياسى كوميتەتىنىڭ رەسمي سايتىندا بالالارعا ارنالعان بالالار قاتىسۋىمەن جكو-دى الدىن الۋ جانە جقە-ءدى ۇيرەنۋگە باعىتتالعان “قاۋىپسىزدىك الىپپەسى” (ونلاين رەجيمىندە) ويىنىن جاساۋعا شەشىم قابىلدانعان.
وسىعان بايلانىستى ءىىم جول پوليتسياسى كوميتەتى ءوزىنىڭ رەسمي سايتىنىڭ (www.ءzholpolىce.kz) تۇتىنۋشىلارى اراسىندا جول قاۋىپسىزدىگى بويىنشا بالالار ويىنىنىڭ ەڭ جاقسى ستسەناريىنە كونكۋرس جاريالايدى.
جۇمىستارعا قويىلاتىن نەگىزگى تالاپتار:
بىرىنشىدەن, بالالار ويىنى flesh-تەحنولوگيالاردا جانە ونلاين رەجيمىندە جۇزەگە اسىرىلادى.
ەكىنشىدەن, ويىن 6 جاستان 16 جاسقا دەيىنگى بالالارعا قىزىقتى جانە تۇسىنىكتى بولۋ كەرەك, قيىندىقتىڭ 3-5 دەڭگەيى بولۋى كەرەك.
ۇشىنشىدەن, ويىندا بالالاردىڭ ءبىلىمى جقە-ءنىڭ جاياۋ جۇرگىنشىلەر ەرەجەسى, جولاۋشىلار ەرەجەسى, ۆەلوسيپەدشىلەردىڭ ەرەجەسى, مەكتەپ باعدارلاماسى كولەمىندەگى جول بەلگىلەرى (ونى سايتتىڭ “بالالار جاراقاتى – مۇعالىمدەر ءۇشىن” بولىمىندە قاراۋعا بولادى) بولىمدەرى بويىنشا تەكسەرىلەدى.
كونكۋرستىڭ قورىتىندىلارى 2010 جىلدىڭ تامىزىندا شىعارىلادى.
ەڭ جاقسى ستسەناري (ستسەناريلەر) “قاۋىپسىزدىك الىپپەسى” بالالار ويىنىن جاساعاندا پايدالانىلادى. جەڭىمپازداردىڭ ەسىمدەرى جول پوليتسياسى كوميتەتىنىڭ رەسمي سايتىندا جاريالانادى.
توقتاۋسىز جۇرەتىن بولدى
“ومبى-پريگورود” ااق-تىڭ باس ديرەكتورى ر.بيكباۋوۆ سولتۇستىكقازاقستاندىقتارعا جاعىمدى حابار جەتكىزىپ, ءبىر قۋانتىپ تاستادى. ول قالا ماڭىنا قاتىنايتىن ەلەكتر پويىزدارىنىڭ جۇمىس كەستەسى ساقتالىپ, ودان ءارى دە توقتاۋسىز جۇرەتىنىن جەتكىزدى.
بۇل مىندەتتى باتىس-ءسىبىر تەمىر جولى باسقارماسىنا قاراستى “ومبى-پريگورود” كومپانياسى اتقارادى. ارزان ءارى ءتيىمدى كولىك سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى جانە رەسەيمەن شەكارالاس ءوڭىر جولاۋشىلارىنىڭ قولايىنا جاعىپ, التى جىل بويى ءۇزىلىسسىز ءجۇرىپ تۇردى. ءنوۆوسىبىر, تۇمەن, پەتروپاۆل باعىتتارى بويىنشا دا جولاۋشىلار قاتىناسى ۇيىمداستىرىلدى. كومپانيا قالا ماڭىنا قاتىنايتىن باعىتتاردى دامىتۋ ماقساتىمەن 1,5 ميلليارد رۋبل قارجى جۇمسادى. العاشقىدا شىعىنسىز جۇمىس ىستەگەنىمەن, كەيىن قارجى داعدارىسى سالدارىنان پويىزدار قاتىناسى 22 پايىزعا دەيىن ازايدى. ونىڭ سالقىنى ومبى-پەتروپاۆل باعىتىنداعى ەلەكتر پويىزى قاتىناسىنا دا ءتيىپ, ادامداردىڭ ساياجايلارعا, رازەزدەرگە جەتۋى ۇلكەن ماشاقاتقا اينالدى. جۇرگىنشىلەر تاراپىنان پويىزداردىڭ ءجۇرۋىن توقتاتپاۋ جونىندە ارىز-شاعىمدار كوپتەپ تۇسكەنىنە قاراماستان ماسەلە شەشىلە قويمادى. تەك سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك ءبىلالوۆ پەن ومبى وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى لەونيد پولەجاەۆتىڭ قولداۋى ارقاسىندا “پەتروپاۆل-ومبى” باعىتىنداعى پويىز ءوز جۇمىسىن توقتاتپايتىن بولدى.
الايدا, كوپ نارسە جولاۋشىلاردىڭ وزدەرىنە دە بايلانىستى ەكەنىن اتاپ كورسەتكەن ءجون. سەبەبى, بيلەت الماي, تىعىلىپ ءجۇرۋ, باراتىن جەرىن جاسىرىپ, قاشىقتىقتى قىسقارتىپ كورسەتۋ سەكىلدى جايتتار ءجيى كەزدەسەدى. جاعداي وسىلاي جالعاسا بەرسە, كەلەر جىلى پروبلەمانىڭ قايتالانباسىنا ەشكىم كەپىلدىك بەرمەسى انىق. ولاي بولسا, ەلەكتر پويىزدارىنىڭ قىزمەتىن جاقسارتىپ, شىعىنسىز جۇمىس ىستەۋىنە جۇرگىنشىلەردىڭ وزدەرى دە مۇددەلى بولعانى ابزال.
ءومىر ەسقالي, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ينتەرنەت-سايتتارى
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى www.government.kz ىشكى ىستەر مينيسترلىگى www.mvd.kz قورعانىس مينيسترلىگى www.mod.kz قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگى www.eco.gov.kz ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى www.edu.gov.kz سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى www.mfa.kz دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى www.mz.gov.kz كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگى www.mtk.gov.kz ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى www.enbek.gov.kz قارجى مينيسترلىگى www.ءmىnfىn.kz ادىلەت مينيسترلىگى www.ءmىnjust.kz توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى www.emer.kz مادەنيەت مينيسترلىگى www.sana.gov.kz بايلانىس جانە اقپارات مينيسترلىگى www.bam.gov.kz اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى www.ءmىnagrى.kz يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگى www.ءmىt.kz ەكونوميكالىق دامۋ جانە www.ءmىnplan.kz ساۋدا مينيسترلىگى - تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى www.mts.gov.kz مۇناي جانە گاز مينيسترلىگى www.memr.gov.kz ستاتيستيكا اگەنتتىگى www.stat.kz جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ اگەنتتىگى www.auzr.kz
