سەنات دەپۋتاتى گەننادي شيپوۆسكيحتىڭ ايتۋىنشا, بۇل كونستيتۋتسيانىڭ باستى اۆتورى – مەملەكەت باسشىسى, سونداي-اق قازاقستان حالقى وعان ءوز ۇلەسىن قوستى. جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ نەگىزگى ماقساتى مەن باستى باعىتتارى ءبىرىنشى كەزەكتە قوعامداعى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار مەن يگى ىستەرگە بايلانىستى بارىنشا اشىقتىقتى, ياعني ترانسپارەنتتىلىكتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. قولدانىستاعى كونستيتۋتسيا 1995 جىلى قابىلدانىپ, وعان وتىز جىلدان استام ۋاقىت وتكەندىكتەن, قازىرگى جاڭارۋ كەزەڭىندە جاڭا كونستيتۋتسيا ۋاقىتتىڭ جاڭا تالابى رەتىندە قابىلدانىپ جاتىر.
«كونستيتۋتسيا 80%-دان استام وزگەردى, كوپتەگەن بولىمدەر وزگەرىسكە ۇشىرادى. زور جاڭاشىلدىقتىڭ ءبىرى – ەلىمىزدە جاڭا ساياسي ينستيتۋتتاردىڭ پايدا بولۋى, اتاپ ايتقاندا, ۆيتسە-پرەزيدەنت, ءبىر پالاتالى پارلامەنت (قۇرىلتاي), سونداي-اق «حالىق كەڭەسى» اتتى جوعارى كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەسشى ورگاننىڭ قۇرىلاتىنى», دەدى گەننادي شيپوۆسكيح.
ونىڭ ايتۋىنشا, كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار قازاقستاننىڭ دامۋىنا وڭ اسەر ەتپەك.
«بۇل رەفورمالار ساياسي ينستيتۋتتاردىڭ نىعايۋىنا, وتانداستارىمىزدىڭ ازاماتتىق پوزيتسياسىنىڭ كۇشەيۋىنە جانە قوعامدىق ينستيتۋتتاردىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى. بۇل كونستيتۋتسيانىڭ باستى اۆتورى – مەملەكەت باسشىسى, سونداي-اق قازاقستان حالقى وعان ءوز ۇلەسىن قوستى. ماڭىزدى قۇجات «حالىق كونستيتۋتسياسى», دەپ اتالىپ ءجۇر, بەكەر ەمەس, ويتكەنى ونى ازىرلەۋ بارىسىندا 12 مىڭنان استام ۇسىنىس ءتۇستى», دەدى دەپۋتات.
سونداي-اق سەنات دەپۋتاتى جاڭا كونستيتۋتسيادا ازاماتتىق قۇقىقتار مەن بوستاندىقتاردى قورعاۋعا ەرەكشە ءمان بەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى.
«بىرقاتار باپتاردا قۇقىقتار مەن بوستاندىقتاردى قورعاۋ ناقتى كورسەتىلگەن. بۇرىن ادۆوكاتۋرا ينستيتۋتىندا كونستيتۋتسيالىق ستاتۋس بولماعان ەدى, ەندى بۇل مارتەبە بەرىلىپ وتىر. بۇل – سوت پروتسەسىندەگى تەپە-تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتەدى. ەندى ادۆوكاتتاردىڭ رەسمي كونستيتۋتسيالىق ستاتۋسى بار, بۇل دەگەنىمىز – ءاربىر ازاماتتىڭ قۇقىعىن تولىعىمەن قورعاۋعا زور مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى سەناتور.
دەپۋتاتتىڭ سوزىنشە, جاڭا وزگەرىستەردىڭ ءبىرى – ازاماتتاردى ۇستاۋ كەزىندە ولاردىڭ قۇقىقتارىن ءتۇسىندىرۋ تەتىگىنىڭ ەنگىزىلۋى.
«ەندى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ازاماتتى ۇستاعان كەزدە ونىڭ قۇقىقتارىن تولىق تۇسىندىرۋگە مىندەتتى بولادى. بۇل – ءاربىر ازاماتتىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام. ياعني, پوليتسيالىق قىزمەتتەگى ءتۇرلى ورگانداردىڭ وكىلدەرى ازاماتقا كەلگەن كەزدە نەمەسە تۇتقىنداۋ الدىندا ونىڭ قۇقىقتارىن جانە نە ءۇشىن ۇستاپ جاتقانىن ايتادى. بۇل – ءاربىر ازاماتتىڭ قۇقىعى, بۇنداي بۇرىن-سوڭدى بولماعان», دەدى گ. شيپوۆسكيح.
دەپۋتات كونستيتۋتسيادا قورشاعان ورتانى قورعاۋ, ونى لاستاماۋ جانە تابيعاتتى ساقتاۋ تۋرالى ناقتى نورمالار ەنگىزىلگەن اتاپ ءوتتى. گ. شيپوۆسكيح جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ ءرولىن كۇشەيتۋگە باعىتتالعان نورمالار قاراستىرىلعانىن, وڭىرلەردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى ارنايى نورمالار مەن قولداۋ تەتىكتەرى ەنگىزىلەتىنىن, جاستار, ايەلدەر جانە الەۋمەتتىك ءالسىز توپتار ءۇشىن كەپىلدىكتەر كەڭەيتىلگەنىن, تاعى باسقا جايتتاردى تىلگە تيەك ەتتى.
سونىمەن قاتار دەپۋتات جاڭا كونستيتۋتسيا نورمالارىن حالىققا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى دا جالعاساتىنىن جەتكىزدى.
«رەفەرەندۋم الدىندا ارنايى كواليتسيا قۇرىلىپ, كەڭ اۋقىمدى اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. الداعى ۋاقىتتا دا بۇل جۇمىستار بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى جالعاسىن تابادى», دەپ قورىتىندىلادى سەنات دەپۋتاتى گەننادي شيپوۆسكيح.
تۇيىندەي ايتقاندا, جاڭا كونستيتۋتسياداعى وزگەرىستەر قازاقستاننىڭ دەموكراتيالىق دامۋ باعىتىن ايقىندايدى. وزگەرىستەر مەملەكەتتىك باسقارۋدى جەتىلدىرۋگە, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا جانە قوعامنىڭ ساياسي بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. كونستيتۋتسياداعى جاڭاشىلدىقتار – ەلدىڭ تۇراقتى دامۋىنا نەگىز بولادى.
