بۇگىندە وڭىردەگى الەۋمەتتىك سالانى دامىتۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – ينۆەستيتسيا تارتۋ. سول ماقساتتا بىلتىر شىعىستا حالىقارالىق «Altai Invest–2025» فورۋمى ۇيىمداستىرىلدى. الىس-جاقىن شەتەلدەردەن كەلگەن كاسىپكەرلەر ءتۇرلى سالاعا قارجى قۇياتىندارىن ايتىپ, ەكىجاقتى مەموراندۋمدارعا قول قويىسقان. وسى سالاداعى ساندارعا كوز سالساق, نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ين-ۆەستيتسيالار كولەمى 105,2%-عا, قۇرىلىس جۇمىستارى 109,3%-عا, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ كولەمى 102,0%-عا, ساۋدا سالاسى 108,5%-عا ارتقان ەكەن. سونىمەن قاتار 407,4 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپ, ءوسىم 101,4%-دى قۇرادى.
– قازىر ۇلتتىق ينۆەستيتسيالىق تسيفرلىق پلاتفورما اياسىندا وڭىردە جالپى قۇنى 1,8 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن 65 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ونىڭ ىشىندە 18 جوبا ىسكە قوسىلىپ, 105,5 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى, 1 128 جۇمىس ورنى اشىلدى. بۇل جۇمىستار حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرىپ, ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن كوتەرەدى. سونداي-اق ورتاشا ايلىق جالاقى دا 9,5%-عا ءوستى. وبلىستا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4,6%-دان اسپايدى. كەيىنگى كەزەڭدە 28,7 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلدى, ونىڭ 21,8 مىڭى تۇراقتى جۇمىس ورىندارى, – دەدى وبلىس باسشىسى نۇرىمبەت ساقتاعانوۆ.
وبلىس اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, ءوندىرىس سالاسىندا بيىل دا بىرقاتار جوسپار جۇزەگە اسادى. اتاپ ايتساق, «شىعىسماشزاۆود» اق تسەحىندا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى اياقتالادى, «وسكەمەن ارماتۋرالىق زاۋىتى» اق وندىرىستىك قۋاتى جاڭارتىلادى, «Altyn Shyghys» جشس-دا مايدى رافيناتسيالاۋ, دەزودوراتسيالاۋ تسەحى سالىنادى. سونداي-اق «مايقاپشاعاي» كولىك-لوگيستيكالىق ورتالىعىن سالۋ دا جوسپارعا ەنگىزىلگەن. بۇل جوبالاردىڭ جالپى ينۆەستيتسيا كولەمى 51,5 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى, 529 جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇدان بولەك, قورشاعان ورتانى قورعاۋعا, كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا ءارى حالىقتى ساپالى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلعان. اۋىزسۋ ماسەلەسى ۇزاق جىلدار شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان اۋىلداردا دا سۋ قۇبىرلارى رەتتەلىپ, تۇرعىندارعا سۋ تارتىلدى. بۇگىندە وبلىس 100% اۋىزسۋمەن قامتىلعان.
– توپقايىڭ اۋىلىنداعى اۋىزسۋ شەشىلمەستەي ۇلكەن ماسەلە ەدى. قازىردە باستالعان جۇمىس اياقتالدى. وبلىس باسشىسىنىڭ قاداعالاۋىمەن اۋىزسۋ كەلدى. قالاداعىداي ءۇيدىڭ ىشىندە سۋىمىز اعىپ تۇر. كىر جۋاتىن ماشيناعا دەيىن ورناتىپ الدىق, – دەيدى توپقايىڭ اۋىلىنىڭ تۇرعىنى گۇلنار تاۋكەنوۆا.
جالپى, حالىقتىڭ قالىپتى, ساپالى ءومىر سۇرۋىنە كوپ نارسە قاجەت ەمەس, اۋىزسۋ, جوعارى جىلدامدىقتاعى ينتەرنەت, اسفالت جول بولسا جەتكىلىكتى. شىعىس قازاقستان وبلىسىندا لوگيستيكا مەن كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ دا باسىم باعىت. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, 2024 جىلى بۇقتىرما كوپىرى پايدالانۋعا بەرىلدى, بيىل زايسان مەن كاتونقاراعايدا جاڭا اۋەجايلار ىسكە قوسىلادى. بىلتىر «ومبى – مايقاپشاعاي», «وسكەمەن – تالدىقورعان», «وسكەمەن – سەمەي» رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار كولىك جولدارىندا جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى. بۇگىندە «وسكەمەن – راحمان قاينارى» باعىتىنداعى تەرەڭساي ۋچاسكەسىندەگى رەسپۋبليكالىق اۆتوجولدى قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىسى جالعاسىپ جاتىر. كوپىر سالۋ جۇمىستارى دا قولعا الىنادى. وسكەمەندەگى ءۇلبى وزەنى مەن شەمونايحا قالاسىنداعى ءۇبى وزەنىنەن وتەتىن جاڭا كوپىرلەردىڭ قۇرىلىسى باستالادى. سونىمەن قاتار ءتۋريزمدى دامىتۋ, مارقاكول كولىنە كولىك قاتىناسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا «تەرەكتى – ۇرانحاي», «توسقايىڭ – شاناعاتى» جولدارىن جوندەۋ جوسپارلانعان. بىلتىر جالپى ۇزىندىعى 856 شاقىرىم رەسپۋبليكالىق, جەرگىلىكتى ماڭىزى بار جولدار جوندەلسە, بيىل 308 شاقىرىم جولدى نورماتيۆتىك تالاپتارعا سايكەستەندىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
جولدار جوندەلسە, البەتتە تۋريزم دامي تۇسەدى. ونىڭ ۇستىنە, شىعىستىڭ تۋريزم سالاسىنداعى الەۋەتى زور. وسى باعىتتا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزۋگە وبلىستا تۋريزم باسقارماسى قۇرىلدى. ءوڭىردىڭ تۋريستىك كارتاسى بەكىتىلدى. سوعان سايكەس, 23 باسىم تۋريستىك اۋماق ايقىندالىپ, ولارعا قاتىستى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار ءتىزىمى جاسالىپ جاتىر. ساياحاتشىلاردىڭ كوپتەپ كەلۋىنە وراي, تابيعاتتى تازا ۇستاۋ ماسەلەسى دە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ نازارىندا. وڭىردە ەكولوگيا ماسەلەسى دە وتكىر تۇر. شىعىس قازاقستان ەلدەگى ونەركاسىبى دامىعان وڭىرلەردىڭ ءبىرى بولعاندىقتان, وسكەمەندە اتموسفەرالىق اۋانىڭ جاي-كۇيىنە مونيتورينگ جۇرگىزۋگە ارنالعان, «قازگيدرومەت» رمك-عا قاراستى 10 باقىلاۋ بەكەتى جۇمىس ىستەيدى. اتموسفەرالىق اۋانىڭ ساپاسىن باقىلايتىن 25 باعدارلامالىق-اپپاراتتىق كەشەن ورناتىلدى. سونداي-اق وڭىردە «وسكەمەن تىنىسى» ەكولوگيالىق قورعاۋ بيۋروسى جۇمىس ىستەپ تۇر. بۇل ۇيىم وبلىستاعى ەكولوگيالىق احۋالعا قوعامدىق باقىلاۋ جۇرگىزەدى. سوڭعى بەس جىل ىشىندە جۇزەگە اسىرىلعان شارالار وسكەمەندەگى اتموسفەرالىق اۋانىڭ لاستانۋ دەڭگەيىن 9%-عا تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. قالانىڭ قازان شۇڭقىردا ورنالاسقاندىعى قولايسىزدىق تۋعىزىپ-اق كەلەدى. سوعان قاراماستان, جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, قىرۋار شارۋا اتقارىلىپ جاتىر.
جاڭادان مارقاكول, كاتونقاراعاي, سامار, تارباعاتاي سىندى اۋداندار قۇرىلدى. بۇل اۋدانداردىڭ دەنى وبلىستىڭ شەكارا شەبىندەگى ستراتەگيالىق ماڭىزدى اۋماقتاردا قونىس تەپكەن. سول تۇرعىدا ولاردى دەموگرافيالىق, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىقتۇرعىدان نىعايتۋ كەرەك. بىلتىر وبلىسقا 794 ادام قونىستاندى, شەكارا ماڭىنداعى 3 اۋدانعا 182 ادام كوشىپ كەلدى. بۇل حالىق سانى ازايىپ بارا جاتقان اۋىلدار ءۇشىن ماڭىزدى. اتاپ ايتقاندا, كاتونقاراعايعا 71, مارقاكولگە 35, تارباعاتايعا 76 ادام قونىستانىپ, تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلدى. كاسىپكەرلىكتى قولداۋ دا ناقتى ناتيجەسىن بەردى. مارقاكول, كاتونقاراعاي, تارباعاتاي اۋداندارىندا جاڭا بيزنەس-يدەيالاردى ىسكە اسىرۋعا نيەتتى 32 ادام مەملەكەتتىك قايتارىمسىز گرانتتاردى يەلەندى.
بيىلدان باستاپ وبلىستا شەكارا ماڭىنداعى اۋماقتاردى كەشەندى دامىتۋعا باعىتتالعان «شىعىس شاقىرادى» ارنايى باعدارلاماسى ىسكە قوسىلادى. بۇل ءتيىمدى باعدارلاما مارقاكول, كاتونقاراعاي, تارباعاتاي, سامار اۋداندارىن قامتيدى. جۇزەگە اسقان جاعدايدا اۋىلداعى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ارقىلى تۇراقتى جۇمىس ورىندارى قۇرىلادى, قونىس اۋدارۋشىلار مەن قانداستار زاماناۋي تۇرعىن ۇيمەن قامتىلادى. ناتيجەسىندە, شەكارا ماڭىنداعى اۋداندارداعى دەموگرافيالىق احۋال جاقسارىپ, اۋىلداردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇراقتىلىعى قامتاماسىز ەتىلەدى. تۇيىندەي كەلگەندە, شەكارا ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جەتىلدىرۋ, دامىتۋ ماقساتىندا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر.
شىعىس قازاقستان وبلىسى
