تاراز تورىندە وتكەن «زورلىق-زومبىلىقسىز وتباسى» اتتى رەسپۋبليكالىق فورۋمدا وتباسىلىق جانجالدىڭ الدىن الۋ ماسەلەسى جان-جاقتى ايتىلدى. «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتى شەڭبەرىندە وتكەن ءىس-شاراعا ءوڭىر باسشىسى ەربول قاراشوكەەۆ, حالىق قالاۋلىلارى, ءبىلىم الۋشىلار, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى مەن قوعامدىق بىرلەستىك مۇشەلەرى قاتىسىپ, وي-پىكىرىن ورتاعا سالدى. باسقوسۋ بارىسىندا ءسوز العان سپيكەرلەر ءون بويىنا ىزگىلىك ءنارىن جيعان ادامداردان تۇراتىن قوعام قۇرۋ ارقىلى عانا وتباسىلىق الىمجەتتىكتىڭ, زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋعا بولاتىنىن تىلگە تيەك ەتىپ, سول باعىتتا جۇمىلعان جۇدىرىقتاي بىرلەسە ەڭبەكتەنۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
ال ءوڭىر باسشىسى ەربول قاراشوكەەۆ وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋ, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ باعىتىندا وبلىس اۋماعىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس تۋرالى ءسوز قوزعادى. سونداي-اق ول پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ توراعاسى ايدا بالاەۆانىڭ رەسپۋبليكالىق فورۋمعا ارنايى جولداعان قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى.
«بۇل كەزدەسۋ – قاتارداعى كوپ ءىس-شارانىڭ ءبىرى ەمەس. بۇگىنگى باسقوسۋ –قوعامىمىزدىڭ ىرگەتاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن, مەملەكەتىمىزدىڭ تۇراقتى دامۋى مەن بالالارىمىزدىڭ بولاشاعىنا اسا ماڭىزدى ماسەلە تالقىلاناتىن پىكىر الاڭى. ويتكەنى وتباسى – ەلىمىزدىڭ ەڭ باستى الەۋمەتتىك ينستيتۋتى. مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, نازىك جاندار مەن بالالاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ – مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باستى باعىتى. زورلىق-زومبىلىققا قارسى «نولدىك توزىمدىلىك» ۇستانىمى ءسوز جۇزىندە قالماۋى كەرەك. ناقتى ءىس-قيمىل ارقىلى كورىنىس تابۋعا ءتيىس. بۇل ۇستانىم – بارلىق مەملەكەتتىك ورگاننىڭ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن ازاماتتىق قوعامنىڭ باعدارى. وسى باعىتتا جامبىل وڭىرىندە ايتارلىقتاي جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. بىلتىر وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىندە وتباسىلىق تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقپەن كۇرەس جونىندەگى مامانداندىرىلعان بولىمشە قۇرىلدى. وبلىس اۋماعىندا وتباسىلاردى قولداۋ ورتالىقتارى مەن ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى جۇمىس ىستەپ تۇر. مۇندا ءزابىر كورگەن ايەلدەر مەن بالالارعا كەشەندى جاعداي جاسالىپ, قۇقىقتىق, پسيحولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتىلەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ پارمەنىمەن تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتى كريمينيزاتسيالايتىن زاڭ قابىلدانىپ, زورلىق كورسەتكەندەر ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزىلگەنى ءمالىم. قازىرگى كەزدە وڭىردە 338 900 وتباسى بار. ونىڭ ىشىندە كوپبالالى, ءتورت جانە ودان دا كوپ بالاسى بار وتباسى سانى – 48 مىڭ. ولارعا مەملەكەتتىك قولداۋ زاڭ اياسىندا كورسەتىلىپ جاتىر», دەيدى ە.قاراشوكەەۆ.
وبلىس باسشىسى كەلتىرگەن دەرەككە جۇگىنسەك, وڭىردە «داعدارىستاعى» جانە «اسا كۇردەلى» ساناتقا ەنگەن وتباسىلاردىڭ سانى 92 مىڭعا جەتكەن. وسى تسيفرعا قاراپ-اق ايماقتا الەۋمەتتىك ساياساتتى ودان ءارى جەتىلدىرۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن باعامداۋ قيىن ەمەس.
رەسپۋبليكالىق فورۋمعا ارنايى كەلگەن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى دا وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالىپ, قازاق قوعامىنىڭ باس اۋرۋىنا اينالعان تۇرمىستىق زورلىق- زومبىلىقپەن كۇرەستە ءاربىر وتباسى جاۋاپكەرشىلىك تانىتۋى كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«قوعامدا وزگەرىس بولىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. ءزابىر كورگەندەر ءۇنسىز قالۋدان جالىققانى انىق. ولار مەملەكەت تاراپىنان لايىقتى قولداۋ بار ەكەنىن سەزىنىپ, ءوز قۇقىعىن قورعاۋدىڭ ناقتى تەتىگىن قولدانا باستادى. مۇنىڭ ءبارى زاڭناماعا ەنگىزىلگەن ءتيىستى وزگەرىستەردىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولىپ وتىر», دەيدى ءماجىلىس دەپۋتاتى ءمۇتالى ءابۋتالىپ.
ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە قاراستى اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتىنىڭ توراعاسى, پوليتسيا گەنەرال-مايورى مۇرات قابدەنوۆ تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى كۇرەستەگى ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ ءرولى مەن قابىلدانىپ جاتقان ناقتى شارالار تۋرالى ايتىپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, پروفيلاكتيكالىق ەسەپكە الۋ جانە داعدارىس ورتالىقتارىمەن بىرلەسكەن جۇمىستى كۇشەيتۋدىڭ ماڭىزى زور.
«وتباسى – كەز كەلگەن قوعامنىڭ تىرەگى. ءار شاڭىراقتا تىنىشتىق ورناماسا, قوعامنان مازا كەتەدى. البەتتە, بالا تاربيەسىنە, جالپى ادام تاربيەسىنە ايرىقشا نازار اۋدارۋ كەرەك. قاتاڭ تالاپ ورناعان كەزدە عانا ناتيجە بولادى. 2019-2025 جىلدار ارالىعىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن تۇرمىستىق سالادا قۇقىق بۇزۋشىلارعا قاتىستى جازانى بىرنەشە رەت قاتاڭداتتىق. ال 2023 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن بەرى پوليتسيا جابىرلەنۋشىنىڭ ارىزىنسىز قۇقىق بۇزۋشىلىق دەرەگى بويىنشا ءىس قوزعايدى, قازىر سوتتا تاتۋلاسۋعا ءبىر عانا مۇمكىندىك بار. بۇعان قوسا سوت شەشىمىمەن بەرىلەتىن جازانىڭ سانكتسياسى 5 تاۋلىكتەن 25 تاۋلىككە دەيىن ۇزارتىلدى. 2024 جىلى ۇرىپ-سوعۋ مەن دەنساۋلىققا جەڭىل زيان كەلتىرۋ دەرەگىن قىلمىس ساناتىنا جاتقىزدىق. جازانى قاتاڭداتىپ قانا قويماي, قىسىم كورسەتۋشىنى قايتا تاربيەلەۋ, ياعني ولاردىڭ مىنەز-قۇلقىن ءماجبۇرلى تۇردە تۇزەۋ نورمالارىن دا زاڭنامالىق تۇردە رەتتەدىك. وسى ءىس-شارالاردىڭ ناتيجەسىن كورىپ وتىرمىز. ماسەلەن, وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىندا پوليتسياعا كەلىپ تۇسەتىن شاعىمدار مەن قوڭىراۋلاردىڭ سانى 17 پايىزعا ازايدى, اۋىر قىلمىس سانى 11 پايىزعا تومەندەدى», دەيدى م.قابدەنوۆ.
وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى قايسار سۇلتانباەۆ تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ تەك قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ەمەس, قوعامنىڭ ورتاق مىندەتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ول باستى نازار الدىن الۋ شارالارىنا باعىتتالعانىن, جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلگەن پروفيلاكتيكالىق جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە 2026 جىلدىڭ العاشقى ايىندا وبلىس اۋماعىندا وتباسىلىق تۇرمىستىق قاتىناستا جاسالعان قىلمىستاردىڭ سانى 50 پايىزعا تومەندەگەنىن مالىمدەدى.
بۇعان قوسا فورۋمدا «Intellect7G – ەكسپەرتتەر مەن كەڭەسشىلەر قوعامى» رەسپۋبليكالىق قوعام بىرلەستىگىنىڭ پرەزيدەنتى مارجان ەلىقۇلوۆا «شايقالماعان شاڭىراق» باعدارلاماسىن تانىستىردى. باعدارلاما زامان ۇردىسىنە ساي ۇلتتىق قۇندىلىقتار اياسىندا تۇراقتى, ينستيتۋتسيونالدى جەتىك وتباسىنىڭ مودەلىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان.
جامبىل وبلىسى
