سۋرەتتەردى تۇسىرگەن: جاسلان جۋمابەكوۆ, تالگات تانىباەۆ
قوعام وكىلدەرىمەن كەزدەسۋ بارىسىندا كواليتسيا مۇشەلەرى الداعى رەفەرەندۋمنىڭ ەلدىڭ بولاشاعى, ءار وتباسى مەن ءاربىر وتانداسىمىز ءۇشىن تاريحي ماڭىزى تۋرالى اڭگىمەلەستى.
ءماجىلىس توراعاسى جاڭا كونستيتۋتسيا حالىقتىڭ سۇرانىسىنا نەگىزدەلگەنىن, ول پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جۇرگىزىپ وتىرعان جۇيەلى رەفورمالاردىڭ دايەكتى جالعاسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. اتا زاڭ جوباسى – قوعامدا قوردالانعان ادىلدىكتى ورنىقتىرۋ, زاڭ مەن ءتارتىپتىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە بارشاعا تەڭ مۇمكىندىكتەر بەرۋ جونىندەگى تالاپتارعا بەرىلگەن جاۋاپ. سوندىقتان پارلامەنتتىك رەفورمادان باستاۋ العان كونستيتۋتسيالىق تۇزەتۋلەر قازاقستاننىڭ بولاشاعى تۋرالى كەڭ اۋقىمدى قوعامدىق پىكىرتالاسقا ۇلاسىپ, ناتيجەسىندە جاڭا اتا زاڭنىڭ قابىلدانۋىنا الىپ كەلدى.
«وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, حالىق تاراپىنان 10 مىڭنان استام ۇسىنىس ءتۇستى. ازاماتتار ەلدىڭ بولاشاعى, قاعيداتتار مەن قۇندىلىقتار تۋرالى كوبىرەك ايتا باستادى. وسىنىڭ ءبارىن سارالاي كەلە, پارلامەنتتىك رەفورما جونىندەگى جۇمىس توبى جاڭا كونستيتۋتسيا قابىلداۋ قاجەتتىگى تۋرالى قورىتىندىعا كەلدى. ەلدەگى ساياسي جۇيە تۇتاستاي جاڭارىپ جاتىر. بيلىكتىڭ بارلىق تارماقتارى قايتا قۇرىلۋدا. «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» فورمۋلاسى بەكي تۇسەدى», دەدى ءماجىلىس توراعاسى.
ەرلان قوشانوۆ اتاپ وتكەندەي, جاڭا كونستيتۋتسيا وتكەن مەن بۇگىندى بايلانىستىرىپ, ەلدىڭ بولاشاققا باعىت العان جولىن ايقىندايدى. ال پرەامبۋلادا بايىرعى قازاق جەرىندە مەملەكەتتىلىكتى نىعايتۋ تۋرالى قاعيدانىڭ بەكىتىلۋى تاريحي ساباقتاستىقتى جانە ۇلتتىڭ سان عاسىرلىق تاريحىن ايشىقتايدى.
اتىراۋ تۇرعىندارى, ءوز كەزەگىندە, جاڭارتىلعان كونستيتۋتسيا جوباسىندا ادامنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ جاڭا كەپىلدىكتەرى مەملەكەتتىڭ ەڭ جوعارى باسىمدىعى رەتىندە قاراستىرىلعانىن اتاپ ءوتتى. مۇنايلى ءوڭىر تۇرعىندارى ءۇشىن ەڭبەك قۇقىقتارىن, الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەردى قورعاۋ ءۇشىن قۇقىقتىق مەحانيزمدەردى نىعايتۋ, سونداي-اق زاڭ مەن ءتارتىپتىڭ ۇستەمدىگى ءپرينتسيپىن بەكىتۋ ەرەكشە ماڭىزدى. بۇل ينۆەستورلار ءۇشىن دە, جۇمىسشىلار ءۇشىن دە الدىن الا بولجاناتىن قۇقىقتىق ورتانى قامتاماسىز ەتەدى.
اڭگىمە بارىسىندا قورشاعان ورتاعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ نورماسىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. ولار العاش رەت اتا زاڭدا ىرگەلى پرينتسيپتەر دەڭگەيىندە بەكىتىلىپ وتىر. جۇرتشىلىقتىڭ پىكىرىنشە, بۇل ەرەجە مۇنايلى ءوڭىر ءۇشىن اسا وزەكتى. ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك پەن تابيعي رەسۋرستاردى قورعاۋ ماسەلەلەرى مۇندا تەك دەكلاراتسيا ەمەس, كەلەر ۇرپاق ءۇشىن ناقتى بولاشاق كەپىلدىگى بولىپ سانالادى.
ايماقتىڭ شىعارماشىل جاستارىمەن كەزدەسۋ «Atyrau Creative Hub» ورتالىعىندا ءوتتى. ءبىلىم بەرۋ, عىلىم, يننوۆاتسيالار, تسيفرلىق قۇقىقتاردى قورعاۋ جانە تالانتتى جاستاردىڭ الەۋەتىن تانىتۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار جاڭا كونستيتۋتسيا تەحنولوگيالار مەن جاساندى ينتەللەكت قارقىندى دامىعان داۋىردە جەكە دەرەكتەردى قورعاۋدى كۇشەيتەتىنىن جانە تسيفرلىق قاۋىپسىزدىكتىڭ زاماناۋي ستاندارتتارىن قالىپتاستىراتىنىن اتاپ ءوتتى.
وتباسىلىق ماسەلەلەر مەن قوعامىمىزعا ءتان ءداستۇرلى قۇندىلىقتاردى ساقتاۋعا ارنايى نازار اۋدارىلدى. جاس اتىراۋلىقتار جاڭا كونستيتۋتسيادا نەكەنى ەرىكتى تۇردە جاسالعان ەر مەن ايەلدىڭ وداعى رەتىندە ناقتى ايقىنداۋ وتباسىلىق ينستيتۋتتى قولداۋعا باعىتتالعان جۇيەلى مەملەكەتتىك ساياساتتى قالىپتاستىرۋعا جانە ونى قۇقىقتىق دەڭگەيدە قورعاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىنە توقتالدى.
ايدا بالاەۆا: پرەزيدەنت – جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ نەگىزگى اۆتورى
ءار ادامنىڭ ەڭبەك ەتۋ قۇقىعى, قاۋىپسىز ەڭبەك جاعدايلارى, ءادىل ەڭبەكاقى جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ سىندى جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا جاريالانعان نورمالار «قازتۋربورەمونت» قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ ۇجىمىمەن وتكەن كەزدەسۋلەردە تالقىلاندى.
كاسىپورىننىڭ جاس ماماندارى مەملەكەت پەن بيزنەس ولاردىڭ كاسىبي دامۋىنا قانداي مۇمكىندىكتەر جاسايتىنىنا قىزىعۋشىلىق تانىتتى. اسىرەسە, مەملەكەت ادامنىڭ ءبىلىمى مەن كاسىبيلىگىن ەلدىڭ ستراتەگيالىق رەسۋرسىنا اينالدىرۋعا جاعداي جاساۋ جاۋاپكەرشىلىگىن ءوز موينىنا الاتىنى تۋرالى پرينتسيپكە كوبىرەك نازار اۋداردى. ءوندىرىس ماماندارىنىڭ پىكىرىنشە, بۇل وڭىردەگى جاستاردىڭ دامۋ كوكجيەگىن كەڭەيتەدى.
كەزدەسۋ بارىسىندا كاسىپورىن قىزمەتكەرلەرى ەڭبەك جاعدايلارى مەن زاماناۋي يننوۆاتسيالىق وندىرىستەردى دامىتۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى بىرقاتار سۇراق قويدى. ىرگەلى ۇجىم مۇشەلەرى جاڭارعان اتا زاڭ ەڭبەك جاعدايلارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن جانە ءادىل ەڭبەكاقى كەپىلدىكتەرىن كۇشەيتەتىنىن, ال مەملەكەتتىك ساياسات ادامنىڭ ەڭبەگى مەن كاسىبي جەتىستىكتەرىنە نەگىزدەلىپ قۇرىلاتىنىن اتاپ كورسەتتى.
كەزدەسۋلەر قورىتىندىسى بويىنشا اتىراۋ تۇرعىندارى 15 ناۋرىزداعى رەفەرەندۋمعا قاتىسۋ ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ازاماتتىق بورىشى ەكەنىن ايتتى. جەرگىلىكتى جۇرتشىلىق ءوز تاڭداۋ قۇقىعىن پايدالانىپ, قازاقستاننىڭ تۇراقتى بولاشاعى ءۇشىن داۋىس بەرۋگە نيەتتى ەكەنىن ءبىلدىردى.
ايبەك دادەباي: قاسىم-جومارت توقاەۆ جاڭا كونستيتۋتسيامىزدىڭ باستى اۆتورى
