اۋىل ادامدارىنىڭ اق العىسى

ەل ىشىندە جۇرگەندىكتەن, ەلەۋلى ەڭبەگىمەن سۇيسىنتكەن ازاماتتاردى ءجيى كورەمىز. سولاردىڭ قاتارىندا ءبىر قولىمەن بەسىكتى, ءبىر قولىمەن اۋىلدى تەربەتكەن, تاستاي بەرىك, گۇلدەي نازىك ايگۇل داۋىربەكقىزى دا بار. ول 30 جىل بويى بارقىتبەل باۋىرىنداعى جانتىكەي اۋىلىنا باسشىلىق جاساپ كەلەدى. اكىم ايەل, اسىرەسە, 2010 جىلى بولعان الاپات سۋ تاسقىنىندا ايرىقشا جىگەر تانىتىپ, ەلدى سابىرعا شاقىرا ءبىلدى. ەتىگىمەن سۋ كەشىپ, ەرلەرمەن بىرگە ەرەن ەڭبەك ەتتى. سۋ شايعان اۋىلدى قايتا قۇرۋعا اتسالىستى. تاياۋدا رەداكتسيا قوسىنىنا اتالعان اۋىل ادامدارىنىڭ اتىنان حات كەلىپ ءتۇستى. ىرعىزباي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ايگۇل يمانعاليەۆا «كوشكەن ەلدىڭ كومەشى بولسا, ەرۋ ەلدىڭ ەرۋلىگى بار» ەكەنىن جەتكىزىپ, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا تارباعاتايلىقتاردىڭ باسىنا تۇسكەن سىن ساتتە قولداۋ كورسەتىپ, تاسقىن شايىپ كەتكەن تۇتاس اۋىلدىڭ قايتا سالىنۋىنا, ەلدىڭ ەڭسە كوتەرۋىنە ەرەكشە نازار اۋدارعانى ءۇشىن زور ريزاشىلىعىن بىلدىرگەن ەكەن. سەلگە سەل قوسىلعان جۇتتان جۇرتتىڭ جۇتاماي, جاڭا قونىستان ءورىس تاۋىپ, جاسامپاز رۋحپەن جاڭارعان, جاسارعان جانتىكەيلىكتەردىڭ جولداعان جىلى لەبىزىن جاريالاپ وتىرمىز. – قازاقتا «حان – شاڭىراق, حالىق – ۋىق» دەگەن قاناتتى ءسوز بار. ءار ۋىق بەكەم بولسا, ەلىمىزدىڭ دە شاڭىراعى بيىك, ىرگەسى بەرىك بولادى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ قاي قيىرىندا جاتقان ەلدى مەكەن بولسا دا, قىراعى نازارىنان قالىس قالدىرمايتىنىنا, ەت-جۇرەگى ەلىمەن بىرگە سوعاتىنىنا 2010 جىلى اۋىلىمىزدى تاسقىن سۋ العان سىني ساتتە ءوز كوزىمىزبەن كۋا بولدىق. شىعىس قازاقستان ءوڭىرىنىڭ تارباعاتاي اۋدانىندا ورىن العان تاسقىننان بىرنەشە ەلدى مەكەندەر زارداپ شەكتى. ونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ جانتىكەي اۋىلى دا بار بولاتىن. جالپى, مەنىڭ بۇل اۋىلدا ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقانىما شيرەك عاسىردان اسا ۋاقىت بولدى. 1974 جىلى بۇرىنعى اقسۋات اۋدانىنىڭ ۇشتوبە اۋىلىندا ورتا مەكتەپتى تامامداعان سوڭ سەمەي پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ فيزيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنە تۇسكەن ەدىم. وقۋ بىتىرگەن سوڭ ەڭبەك جولىمدى تۋعان جەرىمدە مۇعالىم بولۋدان باستادىم. 1979 جىلى اۋداندىق پارتيا كوميتەتى سول كەزدەگى ۇلكەن كەڭشار سانالاتىن لەنين جولىنا كومسومول ۇيىمىنىڭ جەتەكشىسى ەتىپ جىبەردى. 1979-1983 جىلداردا اتالعان كەڭشاردىڭ جۇمىسىنا جاستار كوپتەپ اتسالىستى. جۇمىستىڭ ناتيجەسى بولار, 1985 جىلى اقسۋات اۋداندىق كومسومول ۇيىمىنىڭ حاتشىلىعىنا سايلاندىم. 1985 جىلى اۋداندىق پارتيا كوميتەتى سەنىم ارتىپ, سۇلۋتال سوۆحوزىنىڭ پارتيا ۇيىمىن باسقارۋعا جىبەردى. سودان بەرى 30 جىل وسى اۋىلدا جۇمىس ىستەپ كەلەمىن... ارينە, ايەل زاتىنا ەل باسقارۋ, جۇرت سەنىمىنە يە بولۋ وڭاي ەمەس. كۇتپەگەن وقيعالار سىن تەزىنە سالاتىنىنا تالاي كوزىمىز جەتتى. اسىرەسە, وسىدان بەس جىل بۇرىن بولعان سۋ تاسقىنى ەلمەن بىرگە مەنىڭ دە ەسىمنەن كەتپەيدى. توتە كەلگەن قىزىل سۋدان اۋىل حالقىن امان الىپ قالۋ كەرەك بولدى. قارعىن سۋ جەتكەن ساتتە اۋىلدىڭ بار حالقى دەرەۋ قاۋىپسىز ايماققا كوشىرىلدى. دۇنيە-مۇلكىنەن, مالىنان ايىرىلعان تۇرعىنداردى سابىرعا شاقىردىق. بار مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, اۋىل ازاماتتارىن بوگەت سالۋعا, سۋدى توقتاتۋعا جۇمىلدىردىق. تاسقىن ورتاسىندا قالعان تۇرعىندارعا سىرتتان كەلگەن كومەكتى دەر كەزىندە جەتكىزىپ وتىرۋ قاجەت ەدى. اۋىل ىشىندە قالتىلداپ قايىقپەن ءجۇزىپ ءجۇرىپ, قانشاما ادامدى سۋ قورشاۋىنان الىپ شىعۋعا تۋرا كەلدى. اۋىلدى تاسقىن سۋ ەكى رەت باستى. قۇداي وڭداپ, ادام شىعىنى بولعان جوق. مىنە, وسىنداي قيىن-قىستاۋ كەزەڭ­دە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ جاعدايدى تىكەلەي باقىلاۋعا الۋىنا بايلانىستى اۋىل احۋالى از كۇندە تەز وڭالىپ كەتتى. ەلباسىنىڭ سە­نىم­دى سەرىكتەرىنىڭ ءبىرى, سول كەزدەگى ءوڭىر باسشىسى بەردىبەك ساپارباەۆ كۇن-ءتۇن دەمەي, سۋ باسقان كوكجىرا, جانتى­كەي اۋىلدارىنا سان كەلىپ, تابيعي اپات­تىڭ زارداپتارىن جويۋعا باسشىلىق جا­سادى. ءبىزدىڭ ىرعىزباي اۋىلدىق وكرۋ­گىنە قاراستى ەكى ەلدى مەكەن بار. ءبىرى – جانتىكەي, ەكىنشىسى – قوجاكەلدى. ەلباسىنىڭ ارالاسۋىمەن تاسقىننان كەيىن وسى اۋىل تۇگەلىمەن جاڭا قونىسقا سالىندى. جاڭا اۋىل بۇرىنعى مەكەننەن 2 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى دوڭەس جەرگە ورنالاستى. جاڭادان 191 تۇرعىن ءۇي, مەكتەپ, اۋرۋحانا, پوشتا مەكەمەسى, اكىمشىلىك عيماراتتارى بوي كوتەردى. تۇرعىن ۇيلەر سالىنىپ, جاڭا قونىسقا كىرگەن قۋانىشىمىزعا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى دا ورتاقتاستى. بۇل – ءبىزدىڭ تارباعاتايلىقتار ءۇشىن ەستەن كەتپەس تاريحي كۇن ەدى. اۋىل اقساقالدارى, تۇرعىندار شات-شادىمان بولدى. ەلباسىعا اقجارما اقكوڭىلدەرىن, العىستارىن ايتتى. كوكتەمگى كوك سۋ تورلاعان كوڭىلدەگى كىربىڭ كەتتى. بۇگىندە پرەزيدەنت پارمەنىمەن قايتا جاندانعان اۋىلدىق وكرۋگتە باستا­ۋىش جانە ورتا مەكتەپ, دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, پوشتا مەكەمەسى جۇمىس ىستەيدى. ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارى ورناتىلعان. قازىر 1170 ادام تۇراتىن اۋىلدا 4 مىڭ باستان استام ءىرى قارا, 12 مىڭنان استام قوي-ەشكى, 500-دەن استام جىلقى وسىرىلەدى. جايىلىمدىق, ەگىستىك جانە شابىندىق القاپتارى جەتكىلىكتى. سونىمەن قاتار, 37 شارۋا قوجالىعى, 1 جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىك, 3 جەكەمەنشىك دۇكەن, 1 تويحانا, 1 ناۋ­بايحانا تۇرعىندارعا جۇمىس بەرىپ وتىر. «Otau-TV» سپۋتنيكتىك بايلانىسىن ­اۋىل تۇرعىندارىنىڭ 100 پايىزى پايدالانۋدا. تارباعاتاي بوكتەرى مال شارۋاشى­لىعىنا قولايلى بولعاندىقتان, سوڭ­عى جىلدارى اسىل تۇقىمدى شارۋا­شىلىقتار قۇرۋ قولعا الىندى. 2012-2013 جىلدارى 8 شارۋا قوجالىعى 13 باس اسىل تۇقىمدى بۇقا مالىن 5 ملن. تەڭگەگە ساتىپ الدى. ولارعا ۇكىمەت تاراپىنان 8 ملن. تەڭگەدەن اسا سۋبسيديا بەرىلدى. بۇل جۇمىستار كەيىنگى جىلدارى دا جالعاسىن تاۋىپ, شارۋا قوجالىقتارى مەملەكەت قارجىسىنان بولەك جەكە قاراجاتتارىنا دا اسىل تۇقىمدى مال ساتىپ الۋدى جالعاستىرۋدا. ماسەلەن, 2014 جىلى ەكى قوجالىق «سىباعا» باعدارلاماسى بويىنشا 14 ملن. تەڭگەگە 82 باس ءىرى قارا الدى. سونداي-اق, «جايلاۋ» باعدارلاماسىنىڭ يگىلىگىن كورىپ جاتقاندار, «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسىنىڭ كومەگىنە سۇيەنگەندەر دە كوپ. «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسى ارقىلى تۇرعىندار 21 ملن. تەڭگەنىڭ شاعىن نەسيەسىنە قول جەتكىزدى. وسى باعىتتا ەكى جىل بۇرىن «دارىن-ءالىمحان» جشس جەتەكشىسى ساۋلە مامىرباەۆا ناۋبايحانا مەن كونديتەرلىك ونىمدەر تسەحىن اشىپ, نان ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋدە. اۋىل تۇرعىنى باقىتبەك وجاەۆ 2 ملن. تەڭگەگە قۇس فەرماسىن اشىپ, كۇنىنە 500-دەن استام جۇمىرتقا وندىرەدى. بۇگىندە ول ساتباەۆ, كوكجىرا, اقسۋات اۋىلدىق وكرۋگتەرىن جۇمىرتقامەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. ال جادىرا راحىمجانوۆا 3 ملن. تەڭگەگە جىلىجاي سالسا, «تتر» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى رينات كونەكباەۆ 200 باسقا ارنالعان مال بورداقىلاۋ الاڭىن اشتى. وسىلايشا, 2013-2014 جىلدارى اۋىلعا 31 ملن. 250 مىڭ تەڭگەنىڭ نەسيە قاراجاتى ءبولىندى. بۇل مەملەكەت تاراپىنان زور قولداۋ دەپ بىلەمىز. سونداي-اق, 25 جىل قولعا الىنباعان ەگىن شارۋاشىلىعى جاندانىپ كەلەدى. بىلتىر «نۇرلى» شارۋا قوجالىعى 600 گەكتار سۋارمالى ەگىستىك القابىنا قىتاي بۇرشاعى مەن بيداي, كارتوپ سالسا, بيىل 50 گەكتارعا جۇگەرى ەگۋدى قولعا الدى. «بەرەكە» شارۋاشىلىعىنىڭ باسشىسى قۋانىشبەك مۇقاشەۆ كارتوپ پەن جوڭىشقا وسىرۋدە. باعا وسىمىنە جول بەرمەۋ ماقساتىندا بارلىق اۋىل كاسىپكەرلەرىمەن مەموراندۋمعا قول قويىلدى. كاسىپكەر باقىتگۇل يمانوۆا جەكە قاراجاتى ەسەبىنەن زاماناۋي مەيرامحانا سالدى. سونىمەن بىرگە, قوراجايلار سالۋعا, مالدى اسىلداندىرۋعا قوماقتى ينۆەستيتسيا تارتىلۋدا. بۇل رەتتە بيىلعى العاشقى توقساننىڭ وزىندە اۋىلعا 13 ملن. تەڭگەدەن استام قاراجات قۇيىلدى. الەۋمەتتىك جۇمىستار دا نازاردان تىس قالعان جوق. ىرعىزباي اۋىلدىق وكرۋگى بويىنشا 10 قامقورلىقتى قاجەت ەتەتىن جانە 9 مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامعا الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتىلەدى. اۋىلدا 41 التىن القا, 20 كۇمىس القا يە­گەرى, 8 تىل ارداگەرى, 1 اۋعان سوعىسىنىڭ ارداگەرى تۇرادى. ءتۇرلى مەرەكەلەردە قايىرىمدىلىق اكتسيالارى تۇراقتى ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى. الەۋمەتتىك تۇرعىدان از قامتىلعان 8 وتباسى «ورلەۋ» باعدارلاماسى بويىنشا جۇمىسقا تارتىلدى. جيىنى 478 وتباسى جۇمىسپەن قامتىلىپ وتىر. 2012 جىلى «رومات» فيرماسىنىڭ پرەزيدەنتى, جەرلەسىمىز تۇراربەك راقىشەۆتىڭ دەمەۋشىلىگىمەن ىرعىزباي اتا مەشىتى سالىنسا, بيىل «تۋعان ەلگە – تاعزىم» اكتسياسى اياسىندا «نۇر-استانا» قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ باسشىسى, جەرلەسىمىز اسقار راقىمباەۆ جانە الماتىلىق جەرلەسىمىز بەرىك ەسەن ۇلىنىڭ دەمەۋشىلىگىمەن «ەرلەر ەسىمى – ماڭگى ەسىمىزدە» اتتى ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىنا وراي مايدانگەرلەرگە ارنالعان مەموريال اشىلدى. وسىنىڭ بارلىعى «قىسقا ءجىپ كۇرمەۋگە كەلمەيتىن» قازىرگى جاھاندىق داعدارىس كەۋلەگەن الماعايىپ دۇنيەدە ەلىمىزدىڭ ەرتەڭگى كۇنگە نىق قادام باسىپ كەلە جاتقانىنىڭ ايعاعى دەپ بىلەمىز. تابيعي اپاتتى ەل بولىپ ەڭسەرۋىمىزدىڭ ءوزى ەلىمىزدىڭ بىرلىگى مەن بەرەكەسىن كورسەتەدى. جۋىردا تابيعي اپاتتىڭ ورىن العانىنا بەس جىل تولۋىنا وراي اۋىلىمىزدا اس بەردىك. وسى جيىندا اۋىل تۇرعىندارى مەملەكەت باسشىسىنا ەل باسىنا كۇن تۋعاندا كورسەتكەن قولداۋى ءۇشىن شەكسىز ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىرىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ مەرەيى ارتا بەرۋى جولىنداعى ەڭبەگىنە تابىس تىلەدى. ماسەلەن, سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىققان ەڭبەك ارداگەرى كۇلگىن جامبىلوۆا ەلباسىنا ەلىنىڭ تىلەۋلەس ەكەنىن جەتكىزىپ, باتاسىن بەردى. جامبىل جۇمانباەۆ ەسىمدى جەرگىلىكتى اقىن جىر شۋماقتارىن ارنادى. توقسانعا تاياپ قالعان گۇلجامال اجە باقتينانىڭ تاسقىن كەزىندە تۋعان نەمەرەسىنە نۇرسۇلتان دەپ ۇكىلەپ ەسىم قويۋى دا ەلباسىنا دەگەن ەل قۇرمەتىنىڭ كورىنىسى بولسا كەرەك. لايىم, تاۋەلسىز مەملەكەتىمىز وت پەن سۋ­دان امان بولىپ, ەلىمەن ەتەنە ەل­باسىمەن بىرگە جارقىن كۇندەرگە قادام باسا بەرسىن! جازىپ العان دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان». شىعىس قازاقستان وبلىسى, تارباعاتاي اۋدانى. سۋرەتتە: ىرعىزباي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ايگۇل يمانعاليەۆا.