سۋرەتتى تۇسىرگەن – اسحات يمانبەكوۆ
ەلىمىزدەگى ترانسپلانتولوگيالىق ستاتسيونارلاردىڭ ءبىرى – پاۆلودار وبلىستىق كارديولوگيالىق ورتالىعىنا ەلوردادان بىلىكتى دارىگەرلەردىڭ بىرنەشە بريگاداسى شۇعىل جەتتى. ماماندار ايەل ادامنىڭ اعزاسىنان دونورلىق مۇشەلەرىن اجىراتىپ الۋ بويىنشا وپەراتسيانى ءساتتى ورىنداپ, وتاندىق مەديتسينا سالاسىندا تاعى ءبىر ترانسپلانتاتسيالىق دەرەك تىركەلدى.
زاڭ جۇزىندە ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى اعزا اۋىستىرۋعا كەلىسىم بەرە الادى. باس تارتۋعا دا قۇقى بار. دونور قايتىس بولعان ۋاقىتتا مارقۇمنىڭ تۋىستارى كەلىسىم بەرمەسە, اعزالارى الىنبايدى. وڭىرلىك ترانسپلانتاتسيا جونىندەگى ۇيلەستىرۋشى دميتري پوتەرەبۋحتىڭ ايتۋىنشا, گەمارراگيالىق ينسۋلت سالدارىنان كوز جۇمعان 39 جاستاعى ايەلدىڭ كۇيەۋى مەن ۇلى دونورلىققا كەلىسىمدەرىن بەرگەن. ايەل ادام كارديولوگيالىق ورتالىققا 22 قاڭتار كۇنى ءتۇسىپ, دارىگەرلەر وعان «باس ميىنىڭ ءولۋى» دياگنوزىن قويعان ەكەن.
– ارينە, مارقۇمنىڭ تۋىستارىنا شەشىم قابىلداۋ وڭايعا سوقپاعانى انىق. ميدىڭ ءولۋى دەگەنىمىز, ول ادامنىڭ ەندى بۇل دۇنيەلىك ەمەس ەكەنىن بىلدىرەدى. كۇيەۋى مەن ۇلىنا ايەلدىڭ ءولىمى وتە جايسىز حابار بولدى. ءبىز ولاردى جانساقتاۋ بولىمشەسىنە كىرگىزىپ, ايەلدىڭ جۇرەگى سوعىپ جاتۋىنا جاساندى تىنىس الدىرۋ اپپاراتىنا قوسىلۋى, بەرىلىپ جاتقان پرەپاراتتار سەبەپشى بولىپ وتىرعانىن تۇسىندىردىك. مۇنىڭ ءبارىن الىپ تاستاساق, ونىڭ جۇرەگى بىردەن توقتايتىنى انىق ەدى. مەن دونورلىق مۇشەلەر بىرنەشە ادامنىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالا الاتىنىن ايتتىم. تۋىستارى مارقۇمنىڭ اعزا مۇشەلەرىن وزگە ادامدارعا الماستىرۋ تۋرالى اقپاراتتاردى سابىرمەن قابىلدادى. ويلانىپ, ءبىر شەشىمگە كەلەتىندەرىن جەتكىزدى. ال ەرتەڭىندە تاڭەرتەڭ وزدەرى كەلىپ, كەلىسىم بەرەتىندەرىن حابارلادى, – دەيدى ترانسپلانتولوگ.
تۋىستارىمەن قاجەتتى قۇجاتتار جاسالعان سوڭ شۇعىل تۇردە كوپ ەڭبەكتى قاجەت ەتەتىن وپەراتسياعا دايىندىق باستالىپ كەتكەن. بارلىق ۇدەرىسكە شامامەن 80 ادام قاتىسقان. ءبىر بريگادا دونوردى زەرتتەپ, جۇرەگى مەن كوكىرەك قۋىسىنا ۋلترا دىبىستىق زەرتتەۋ جۇرگىزگەن. بۇل ۇدەرىس اعزا مۇشەلەرىندە ينفەكتسيالار مەن وزگە دە فاكتورلاردىڭ بار-جوقتىعىن انىقتايدى. تاعى ءبىر بريگادا دونور مەن رەتسيپيەنتتەردىڭ قان قۇرامىن انىقتاۋمەن شۇعىلدانعان. ماماندار ەڭ باستىسى رەتسيپيەنتتىڭ اعزاسى جاڭا مۇشەنى قابىلداپ, تامىرلانىپ كەتسە, ناتيجەنىڭ بولعانى دەپ ەسەپتەيدى. اعزانىڭ قابىلداماۋى وتە سيرەك كەزدەسەتىن جاعداي. سوندىقتان اعزا اۋىستىرۋدان كەيىن ادامنىڭ وڭالۋىنا كەمى جارتى جىل ۋاقىت كەتەدى.
– پاۆلودارعا كەلگەن توپتىڭ قۇرامىندا ۇلتتىق عىلىمي ونكولوگيالىق ورتالىعىنان باۋىر مەن ءبىر بۇيرەكتى ترانسپلانتاتسيالاۋمەن اينالىسقان كوپسالالى ۇجىم بولدى. ال University Medical Center (UMC) كارديوحيرۋرگتەرى جۇرەكتى ترانسپلانتاتسيالادى. انا مەن بالا ورتالىعىنىڭ ماماندارى, سونداي-اق UMC ماماندارىنىڭ ءبىر بولىگى ەكىنشى بۇيرەكتى ترانسپلانتاتسيالاۋمەن اينالىستى, – دەيدى ۇلتتىق عىلىمي كارديوحيرۋرگيا ورتالىعى كلينيكالىق-اكادەميالىق دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى تيمۋر لەسبەكوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ترانسپلانتاتسيا وتە قىسقا مەرزىمدە جۇزەگە اسىرىلعان. ويتپەگەن جاعدايدا اعزا مۇشەلەرى ترانسپلانتاتسيالاۋعا جارامسىز بولادى. مىسالى, بۇيرەك پەن باۋىر جۇرەك پەن وكپەگە قاراعاندا ءسال ۇزاعىراق ساقتالادى. اعزالاردى ساقتاۋ جونىندەگى ەڭ قىسقا مەرزىم جۇرەككە تيەسىلى – بار-جوعى ءتورت ساعات. وكپەدە – 6, باۋىردا – 8–12 ساعات. بۇيرەك ولاردان ءسال ۇزاعىراق ساقتالادى.
– ءتورت ساعات – جۇرەكتىڭ دەنەدەن اجىراتىلىپ, مۇزدا ساقتالاتىن ۋاقىتى, وسى مەرزىم ىشىندە اعزانى جەتكىزىپ, وپەراتسيا جاساۋعا ۇلگەرۋ كەرەك. سوندىقتان ترانسپلانتولوگتەر توبىندا كارديولوگيالىق بريگادانىڭ ءرولى باسىمىراق بولدى, – دەپ قوستى تيمۋر لەسبەكوۆ.
ادامنىڭ بۇيرەكتەرى بيوكونتەينەر ارقىلى تاسىمالدانسا, جۇرەك ارنايى اپپاراتقا جالعانىپ جەتكىزىلەدى. 2024 جىلى ۇلتتىق عىلىمي كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىعىنىڭ دارىگەرلەرى دونورلىق اعزالاردى ۇزاق ۋاقىت تاسىمالداۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن Alem دەپ اتالاتىن بىرەگەي قۇرىلعىنى جاساپ شىعارعان. دونور-ايەلدىڭ جۇرەگى, ەكى بۇيرەگى, باۋىرى, ەكى كوزىنىڭ قاساڭ قابىقتارى الىنعان. اعزا اۋىستىرۋ وپەراتسياسى شامامەن 2–2,5 ساعاتقا سوزىلاتىنىن ەسكەرسەك, دارىگەرلەرگە ءار مينۋت قىمباتقا تۇسكەنى انىق.
دميتري پوتەرەبۋحتىڭ مالىمەتىنشە, بۇگىندە ەلىمىز كولەمىندە اعزا الماستىرۋ كەزەگىندە (كۇتۋ پاراعىندا) 4,5 مىڭعا جۋىق ادام تۇر. ولاردىڭ 3,9 مىڭنان استامى – بۇيرەك الماستىرۋدى قاجەت ەتەتىن رەتسيپيەنتتەر. ەگەر 2024 جىلى رەسپۋبليكادا قايتىس بولعاننان كەيىنگى دونورلىقتىڭ نەبارى 6 جاعدايى تىركەلسە, 2025 جىلى بۇل كورسەتكىش 3 ەسە ارتقان. دەگەنمەن ترانسپلانتولوگ مامان بۇل كورسەتكىش ءالى دە بولسىن از ەكەنىن ايتادى.
ەرتىس-بايان وڭىرىندە ترانسپلانتاتسياعا مۇقتاج 213 پاتسيەنت بار. 193 ادامنىڭ بۇيرەگىن, 10 ادامنىڭ باۋىرىن, 3 ادامنىڭ جۇرەگىن اۋىستىرۋ قاجەت. تاعى ءبىر ادام جاڭا وكپەگە ءزارۋ. ايماقتا جالپى سانى 510 ادام ولىمنەن كەيىنگى دونورلىققا كەلىسىم بەرگەن. الايدا بىلتىر 15 الەۋەتتى دونوردىڭ بىرەۋى عانا دونور بولا الدى. قالعان جاعدايدا مارقۇمداردىڭ تۋىستارى كەلىسىم بەرمەپتى.
ماماندار ەلىمىزدە ترانسپلانتولوگيا جاقسى دامىپ كەلە جاتقانىن ايتادى. جوعارى بىلىكتى ماماندار جەتكىلىكتى, مەديتسينالىق ورتالىقتار قاجەتتى جابدىقتارمەن قامتىلعان, اسقىنۋ قاۋپى مەيلىنشە تومەن. eGov پورتالىندا قايتىس بولعاننان كەيىنگى دونورلىققا قاتىستى ەرىك ءبىلدىرۋ ءبولىمى بار. ونى 145 مىڭنان استام ادام پايدالانىپ, 12,6 مىڭ ادام كەلىسىم بەرگەن.
پاۆلودار
