كولىك حابىن قالىپتاستىرۋ – ستراتەگيالىق مىندەت

قۇرىلتايدا مەملەكەت باسشىسى اۆتوموبيل مەن تەمىرجول باعىتتارىن كەڭەيتۋ, اۋە تاسىمالىن كۇشەيتۋ, مۋلتيمودالدى لوگيستيكانى دامىتۋ – گەوساياسي جاعدايداعى ناقتى ارتىقشىلىق ەكەنىن ايتتى. بۇل – تەك ترانزيتتىك كىرىس پەن وڭىرلىك بايلانىستى ارتتىرۋ عانا ەمەس, ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ۇزاقمەرزىمدى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ايقىندايتىن فاكتور.

پرەزيدەنتتىڭ سوزىنشە, ينفرا­قۇ­رى­­لىمدىق جوبالار ەل اۋماعىن عانا بايلانىستىرىپ قويماي, ەلىمىزدى ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى ماڭىزدى كولىك-لوگيستيكا ورتالىعىنا اينال­دى­رۋعا ءتيىس. وسى ماقساتتا اۆتوجول­دار سالۋ مەن جاڭعىرتۋ, جاڭا تەمىر­جول دالىزدەرىن ىسكە قوسۋ, اۋە قاتى­نا­سىن كەڭەيتۋ, تاريفتىك ساياسات پەن شەكا­رالىق راسىمدەردى جەتىلدىرۋ باعى­تىن­دا جۇيەلى جۇمىس جالعاسادى.

ارتىنشا بۇل ماسەلە ۇكىمەتتە دە كوتەرىلىپ, كەڭىنەن تالقىلاندى.

«كولىك سالاسى بويىنشا حالىق­ارا­لىق اۋە باعىتتارىن كەڭەيتۋ, ۇلتتىق كار­گو-تاسىمالداۋشى قىزمەتىن دامى­تۋ, اۆياوتىن باعاسىن رەتتەۋ مەن اۋەجايلاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ۇسىنىلادى. تەمىرجول سالاسىندا بيىل «قىزىلجار – مويىنتى», «داربازا – ماقتاارال», «التىنكول – جەتىگەن» مەن «جەزقازعان – سەكسەۋىل» جوبالارى اياقتالۋعا ءتيىس», دەدى ۇكىمەت وتىرى­سىندا پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ.

ال كولىك ءمينيسترى نۇرلان ساۋران­باەۆ حالىقارالىق اۋە قاتىناس­تا­رىن كەڭەي­تۋگە, ۇلتتىق كارگو-تاسىمالداۋشى قىزمەتىن دامىتۋعا جانە اۆياوتىن باعاسىن رەتتەۋگە باسىمدىق بەرىلەتىنىن العا تارتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, باستى نازار اۆياترانزيت الەۋەتىن ۇلعايتۋعا باعىتتالىپ, اۋە­جايلاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ارقىلى وڭىرلىك حاب رەتىندەگى ۇستانىمدى كۇشەيتۋ كوزدەلىپ وتىر.

مينيستر تەمىرجول ينفرا­قۇ­رى­لى­مىنداعى ءىرى جوبالار­دىڭ دا بيىل تولىق ىسكە اساتىنىن جەت­كىزدى.

پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي, كولىك حابى بولۋ مىندەتى ينفراقۇرىلىم, تاريفتىك اشىقتىق پەن حالىقارالىق كەلى­سىمدەردىڭ ۇيلەسىمدى دامۋى ارقى­لى ىسكە اسۋعا ءتيىس. بۇعان قوسىمشا قاۋىپسىزدىك, كادر دايارلاۋ, وزىق تەحنولوگيالار مەن حالىقارالىق تاجىريبە دە ماڭىزدى ءرول اتقارادى.

بۇگىندە ەلىمىزدىڭ 13 حالىقارالىق ءدالىزى بار: 5-ەۋى تەمىرجول, 8-ءى اۆتوكولىك باعىتتارى. بۇل ەلىمىزدىڭ ەكسپورت, يمپورت پەن ترانزيتتىك الەۋەتىن كەشەندى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ۇلتتىق جيىندا كوتەرىلگەن ەلدىك تاقىرىپتارعا قاتىستى كولىك مي­نيستر­­لىگىنە ساۋال جولداپ, ناقتى جا­ۋاپ الدىق. ۆەدومستۆونىڭ مالى­مە­تىنشە, كولىك سالاسىنداعى بارلىق فاك­تور ءوزارا تىعىز بايلانىستى. ينفراقۇرىلىمنىڭ ساپاسى ارتپايىنشا, ءتيىمدى تاريف تە, جاقسى كەلىسىمدەر دە تولىق ناتيجە بەرمەيدى. قازىر ەلىمىزدە ينفراقۇرىلىمنىڭ نەگىزگى قاڭقاسى قالىپتاستى. ەندى ونى جەتىلدىرۋ, حالىققا قولجەتىمدى ەتۋ مەن تاريفتىك ساياساتتى تەڭگەرىمدى جۇرگىزۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر.

«ترانزيتتىك تاسىمالداردى اشىق ءارى باسەكەگە قابىلەتتى ەتۋگە بايلانىس­تى تاريفتىك ورتا قالىپتاستىرۋعا با­سىم­دىق بەرىلىپ وتىر. قازىر ەاەو كەڭىستىگى, شىعىس – باتىس پەن سولتۇستىك – وڭتۇستىك باعىتتارىندا ناقتى تاريفتەر بەكىتىلگەن. شىعىس – باتىس دالىزىندە «Middle Corridor Multimodal Ltd.» مەن وتلك سياقتى بىرىڭعاي لوگيستيكالىق كومپانيالار قىزمەت كورسەتسە, سولتۇستىك – وڭتۇستىك ماگيسترالى بو­يىنشا سەرىكتەس ەلدەرمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ جاتىر», دەيدى كولىك ۆيتسە-ءمينيسترى جانىبەك تايجانوۆ.

ەلىمىزدىڭ قىتاي–ەۋروپا باعىتىن­دا­عى ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋدا «دوستىق – مويىنتى» تەمىرجول جەلىسى ماڭىزدى ورىن الادى. جوبا ىسكە اسقاننان كەيىن پويىزداردىڭ وتكىزۋ جىلدامدىعى ارتىپ, شەكارا ماڭىنداعى كەپتەلىستەر ازايادى, تاسىمالداۋ ۋاقىتى مەن شىعىندارى قىسقارادى.

«بۇل جوبا ترانزيتتىك كىرىستەردى ۇلعايتىپ قانا قويماي, ءوندىرىس, سەرۆيس, كولىك-لوگيستيكا سەكتورلارىن دامىتۋعا دا ىقپال ەتەدى. وڭىرلەردە جاڭا جۇمىس ورىندارى پايدا بولىپ, ينفراقۇرىلىم جۇكتەمەسى تەڭ­گە­رىم­دە­لەدى. ەڭ باستىسى, وتاندىق ەكسپورتتاۋشىلار ءۇشىن ەۋروپا, قىتاي جانە ورتالىق ازيا باعىتتارىنا ۇزدىكسىز جەتكىزۋ مۇمكىندىگى كەڭەيەدى», دەيدى تەمىرجول جانە ترانزيت سالاسى بو­يىنشا ساراپشى سۇلۋگۇل باكەسوۆا.

ال كولىك ۆيتسە-ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, 2029 جىلعا دەيىن 11 مىڭ شاقىرىم تەمىرجول جەلىسىن جوندەۋ كوزدەلگەن. ونىڭ 4,4 مىڭ شاقىرىمى قازىردىڭ وزىندە جاڭعىرتىلدى. بيىل 1 557 شاقىرىم جولعا كۇردەلى جوندەۋ جوسپارلانىپ وتىر.

مەملەكەت باسشىسى ەلدەگى اۆتوجولداردى بارىنشا دامىتۋ ىسىنە دە كوڭىل ءبولدى. ءتيىستى ۆەدومستۆونىڭ مالىمەتىنشە, 2030 جىلعا دەيىن اۆتوجول سالاسىن جاڭعىرتۋ حالىق­ارا­لىق دامۋ بانكتەرى مەن قارجى ۇيىم­دارىنىڭ قولداۋىمەن, سونداي-اق رەس­پۋب­ليكالىق بيۋدجەت پەن جەكە سەكتور قاتىسۋى­مەن جۇزەگە اسىرىل­ماقشى.

«ورتالىق – باتىس» كۇرە جولىنىڭ قۇرىلىسى استانا مەن باتىس وڭىرلەر اراسىنداعى بايلانىستى قىسقارتىپ, ارقالىق, امانگەلدى, تورعاي, ىرعىز سياقتى از قونىستانعان اۋماقتارعا جاڭا ەكونوميكالىق تىنىس سىيلايدى. جوبا جول بويىنداعى سەرۆيستى دامىتىپ, ايماقتىق نارىقتاردىڭ بىرىگۋىنە اسەر ەتەدى.

«پرەزيدەنتتىڭ استانا – ارقالىق – تورعاي – ىرعىز ارقىلى ترانسكاسپي دالىزىنە شىعاتىن جول سالۋ تۋرالى تاپسىرماسى – وڭىرلىك تاريحي وقيعا. سەبەبى بۇل جول قاعازدا جۇرگەن يدەيا بولاتىن. ەندى قۇرىلىسى باستالدى. 560 شاقىرىم جول ۇنەمدەلەدى, توبىل مەن تورعاي ءوڭىرىنىڭ اگرارلىق الەۋەتى مەن كولىكتىك بايلانىسى ارتادى», دەيدى قازاقستان اۆتوجولشىلار قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى باعلان بايماعانبەتوۆ.

قازىرگى تاۋەكەلدەر تەك كولىك سالاسىنا عانا ەمەس, گەوساياسي جانە تەحنولوگيالىق كەڭىستىككە دە بايلانىستى. سانكتسيالار, باعىتتاردىڭ وزگەرۋى, شەكاراداعى جۇكتەمەنىڭ ارتۋى – بۇعان دالەل. وسىعان بايلانىستى مارشرۋتتاردى ءارتاراپتاندىرۋ, شەكارا ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ مەن بيىلدان باستاپ كيبەرقاۋىپسىزدىك شارالارىن كۇشەيتۋ قولعا الىندى.

ەل ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە باعىت – ورتا ءدالىز. كەيىنگى جىلدارى بۇل باعىتقا قىتاي تاراپى تولىق­قان­دى سەرىكتەس رەتىندە قوسىلدى. رەسمي كەلى­سىمدەرگە سايكەس, قىتاي 2029 جىلعا قاراي وسى ءدالىز ارقىلى جىلىنا 300 مىڭ كونتەينەر جونەلتۋدى كوزدەپ وتىر.

پرەزيدەنت ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ V وتىرىسىندا اۆياتسيا سالاسىن دامى­تۋ ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە ەكەنىن اتاپ ايتتى. مەملەكەت باسشىسى حالىق­ارالىق رەيستەردى كوبەيتىپ, اۋە قا­تى­نا­سىن كەڭەيتۋ, اۆياتسيالىق جۇك تاسىمالىن جولعا قويۋ, ەلدى ەۋرازياداعى ماڭىزدى اۆياتسيالىق حابقا اينالدىرۋ مىندەتىن قويدى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىن­شا, بۇل تەك ەكونوميكالىق تيىم­دىلىك قانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ اشىق قوعام رەتىندەگى بەدەلىن دە نىعايتادى.

كولىك مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنشە, استانا مەن شىمكەنتتە ەكىنشى ۇشۋ-قونۋ جولاقتارى سالىنىپ, الماتى مەن اقتاۋ اۋەجايلارى جاڭ­عىر­تى­لادى. وڭىرلىك اۋەجايلارعا دا ينۆەس­تيتسيالار تارتىلىپ, اتىراۋ, پاۆ­لودار جانە كۋرورتتىق ايماق­تار­دا جاڭا تەرمينال­دار مەن اۋە ينفراقۇرىلىمدارى پايدا بولادى.

حالىقارالىق رەيستەر جەلىسى دە كەڭەيىپ, جاڭا باعىتتار اشىلادى. بۇل ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك مۇمكىندىگىن ارتتىرىپ, ءتۋريزمدى دامىتۋعا دا سەرپىن بەرەدى. بۇعان قوسا اۆياوتىن ينفراقۇرىلىمى جاڭارتىلىپ, اۋە پاركى ۇلعايتىلادى, كادر دايارلاۋ جۇيەسى قايتا قۇرىلادى, ICAO-مەن بىرگە 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسى ازىرلەنەدى.

بۇيىرتسا, بيىل حالىقارالىق رەيستەر جەلىسى ۆەنا, توكيو, ريم, ابۋ-دابي, ءار-رياد, اممان, سيان, شانحاي, ءۇرىمشى, ۆارشاۆا باعىتتارىندا كەڭەيدى. ورتالىق ازيا ەلدەرىنە دە قوسىمشا رەيستەر اشۋ جوسپارلانعان. وسىلايشا, پرەزيدەنتتىڭ قۇرىلتايدا ايتقان ساياسي-ستراتەگيالىق باعىتى اۆيا­تسيا سالاسىنداعى ناقتى جوبالارمەن جال­عاسىپ وتىر.