ەلگە سوعىستان امان-ەسەن ورالعان اتالار مەن اپالارىمىزدىڭ دا سانى كۇننەن-كۇنگە ازايىپ كەلەدى. بيىلعى ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىق مەرەيتويىن قارسى العان ساناۋلى اتالارىمىزدىڭ ءبىرى بۇگىندە ورداباسى اۋدانى شۇبار ەلدى مەكەنىندە تۇراتىن دارمەن كەنجەباي ۇلى اقساقال. ءوزىنىڭ توقسان ءتورتىنشى جازىن قارسى العان دارمەن اقساقال ءالى شيراق, سەرگەك. ودان سوعىس جايىندا سۇراي باستاساڭ, ەستە ساقتاۋ قابىلەتىنە تاڭ قالماي تۇرا المايسىڭ. بارلىق وقيعالاردى تۇگەل بۇگە-شىگەسىنە دەيىن ايتىپ بەرەدى.
دارمەن اتامىز 1942 جىلدىڭ مامىر ايىندا الماتىداعى اتتى اسكەرلەردى دايىندايتىن جاتتىعۋ ورنىندا 4 اي دايىندىقتان ءوتىپ, قىركۇيەك ايىندا 4-ءشى بەلارۋس مايدانىنا اتتانعان. پولكوۆنيك پوتاپوۆ باسقاراتىن اتتى ءاسكەرلەر پولكى مينسك قالاسىن ازات ەتۋ ءۇشىن شايقاسقان. وسى پولك قۇرامىندا 1943 جىلى 1-ءشى ۋكراينا مايدانىندا جيتومير, روۆنو, لۋتسك قالالارى ءۇشىن بولعان ۇرىستارعا قاتىسىپ, بۇدان كەيىن 2-ءشى ۋكراينا مايدانىندا لۆوۆ, ليۋبلين قالالارىنا جاقىنداپ, كارپات تاۋلارىنان ءبىراز ۋاقىت اسا الماي تۇرعان. 1944 جىلى رۋمىنيا ارقىلى اينالىپ ءوتىپ, ۆەنگريانىڭ دەربتسەن قالاسىن ازات ەتكەن. 1945 جىلى كوكتەمدە دۋناي وزەنىنىڭ بويىمەن سلوۆەنيانىڭ براتيسلاۆا قالاسىنا قاراي جىلجىعان. بۇدان كەيىن اۆستريانىڭ ۆەنا قالاسىن ازات ەتكەن ۋاقىتتا نەمىس فاشيستەرى تولىق جەڭىلىس تاپقانى تۋرالى حابار جەتكەن. بىراق سوعىس اياقتالعاننان كەيىن دە نەمىستىڭ ارنايى دايىندالعان سس ديۆيزيالارى سوڭعى وقتارى قالعانشا بەرىلمەيتىن بولعاندىقتان, تاعى دا ءبىر اپتاداي سوعىسقا قاتىسۋعا تۋرا كەلگەن. سوعىس اياقتالعاننان كەيىن اتتى اسكەرلەردى جيتومير قالاسىنا قايتارىپ, بارلىق اتتاردى قۇرال-سايماندارىمەن جەرگىلىكتى حالىققا تاراتقان.
ول كىسى 1942 جىلدىڭ مامىرىنان 1945 جىلدىڭ مامىرىنا دەيىنگى 3 جىلدا تالاي قيان-كەسكى ۇرىستارعا قاتىسقان. العاشقى «جاۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىن جيتومير قالاسىن ازات ەتۋ ءۇشىن بولعان شايقاستا, ەكىنشى «جاۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىن كيشينەۆ قالاسىنىڭ ماڭىندا قورشاۋدا قالعان 5-ءشى پولكتى قۇتقارۋعا قاتىسقانى ءۇشىن العان. 1944 جىلى تانككە قارسى اتاتىن قارۋمەن تانكتى اتىپ ورتەگەن, ءوزى دە اياعىنان جارالانىپ, ەسىنەن تانىپ قالعان. دارمەن اتامىزعا «قىزىل جۇلدىز» وردەنى نەمىستىڭ سس ديۆيزيالارىن تالقانداۋ ءۇشىن بولعان ۇرىستاعى ەرلىگى ءۇشىن بەرىلگەن. نەمىستىڭ ارنايى دايىندالعان سس ديۆيزيالارى سوعىس بىتكەننەن كەيىن دە قارۋلارىن تاستاماي, سوڭعى وقتارى قالعانشا اتىسقان عوي. 1945 جىلى 10 مامىر كۇنى ميۋنحەن قالاسىنا قاراي تەز جۇرەتىن مەحانيكالاندىرىلعان كولوننامەن, تانكتەرمەن جاقىنداعان. الدىمەن وداقتاستاردىڭ جانە كەڭەس وداعىنىڭ ۇشاقتارى تىنىمسىز بومبا تاستاعان. بۇدان كەيىن ارتيللەريا سناريادتارىمەن اتقىلاعان, سودان سوڭ «ايىپ باتالوندارىنىڭ» ساربازدارى, ىلە-شالا تانكتەرگە مىنگەسكەن جاۋىنگەرلەر سوعىسقا كىرىسكەن. سوعىس ءبىر اپتاعا سوزىلىپ, سوڭىندا 700-گە جۋىق نەمىس اسكەرى قولدارىن كوتەرمەگەن كۇيى قولعا تۇسكەن. ءدارمەن اتامىز سول قولعا تۇسكەن نەمىستەردىڭ ىشىنەن وفيتسەرلەردى ءبىر بولەك, ساربازداردى ءبىر بولەك جانە جاي ادامداردى ءبىر بولەك سۇرىپتاۋ ىسىنە قاتىسقان. سۇرىپتاۋ ءىسى وتە قيىن جاعدايدا جۇرگىزىلگەن, ويتكەنى, تىكەلەي مايدان جوق, اينالا تۇگەل قولعا ءتۇسىپ جاتقان نەمىستەر, قاي جاعىڭنان وق اتىلارى بەلگىسىز. تالاي جاۋىنگەر جەڭىس كۇنىن كورگەنىمەن, جاۋلاردىڭ تاسادان اتقان وقتارىنان ەلگە امان ورالا المادى...
دارمەن اتامىزدىڭ تاعى ءبىر اڭگىمەسى جىلقى جانۋارى تۋرالى بولدى. «جىلقى جارىقتىق وتە سەزىمتال, اقىلدى كەلەدى. سەزىمتالدىعى سونشا, وقتىڭ قاي جاقتان اتىلعانىن بايقاپ, يەسىنە بەلگى بەرەدى. سونىمەن قاتار, سناريادتار جارىلىپ جاتقاندا توپتاسىپ, ەشقايدا قاشپايدى. اتتى اسكەرلەردى قولباسشىلىق كوبىنەسە مانەۆر جاساۋ ءۇشىن پايدالاناتىن. ءبىر كۇندە نەمىستىڭ تىلىنا 30–40 شاقىرىم ەنىپ تۇتقيىلدان شابۋىلداپ, جاۋ اسكەرلەرىنىڭ ۇرەيلەرىن قاشىرىپ, بەكىنىستەرىن تاستاي قاشۋى ءۇشىن جاعداي جاسايتىن, – دەيدى مايدانگەر.
دارمەن اتا ەلگە 1946 جىلى ورالىپ, 1948 جىلى كوكتوبە اۋىلىنداعى راحماتۋللا قىزى دامەلى اپامىزعا ۇيلەنەدى, 6 ۇل-قىز تاربيەلەپ ءوسىردى. بالالارىنىڭ ءبارى دە ەلىنە ەلەۋلى, حالقىنا قالاۋلى ازاماتتار. ارالارىندا عىلىم دوكتورى دا, جاۋاپتى مەملەكەتتىك قىزمەتتە ىستەيتىندەرى دە جانە كاسىپكەرلىكپەن اينالىساتىندارى دا بار.
ال ءوزى سوعىستان كەيىن اۋىل شارۋاشىلىعىندا ەڭبەك ەتىپ, بريگادير, فەرما مەڭگەرۋشىسى جانە باستاۋىش پارتيا ۇيىمىنىڭ حاتشىسى دارەجەلەرىنە دەيىن كوتەرىلگەن. 1966 جىلى ماقتا شارۋاشىلىعىندا رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتكەنى ءۇشىن ءماسكەۋدەگى «بۇكىلوداقتىق حالىق شارۋاشىلىعى جەتىستىكتەرى» كورمەسىنە قاتىسىپ, «ەڭبەكتەگى ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالعان. بلكجو-نىڭ 60 جىلدىعى اتىنداعى كەڭشاردىڭ قويما مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىنەن زەينەتكەرلىككە شىققان. زەينەتكەرلىككە شىققاننان كەيىنگى 34 جىلدىڭ ىشىندە قولىنان كەتپەن-كۇرەگىن تاستاماي, بالالارىنىڭ, كەيىننەن نەمەرەلەرىنىڭ دە جوعارى ءبىلىم الۋلارىنا جاعداي جاساپ وتىرعان...
مىنە, وسىنداي ۇلاعاتتى عۇمىر كەشكەن سۇيەگى اسىل اتامىزعا بيىلعى ناۋرىز مەرەكەسى قارساڭىندا ورداباسى اۋدانىنىڭ باسشىلىعى ارنايى كەلىپ, اتامىزدى تۋعان كۇنىمەن قۇتتىقتاپ, يىعىنا شاپان جاۋىپ جانە «ورداباسى اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» اتاعى بەرىلگەندىگى تۋرالى ورداباسى اۋدانى ءماسليحاتىنىڭ شەشىمىن جاريا ەتكەن ەدى.
اتىمتاي سەرىكباي,
№18 كوللەدج ديرەكتورىنىڭ تاربيە جۇمىستارى جونىندەگى ورىنباسارى.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
