كىتاپتىڭ ءبىرىنشى بولىمىندەگى دۇنيەلەردە بايتاعىمىزداعى جەرۇيىقتاردى تاراتا كەلىپ, جىرۇيىققا بەت بۇرعاندا: «جەلبىرەپ تۋى رۋحىمنىڭ, جاساي بەر ماڭگى, جىر اباي!» دەپ, تالاسسىز اقيقاتقا بالاپ, باس اقىندى العا وزدىرادى. ەلدىك مۇرات, جۇرت ءىسى جەلى تارتادى. ارعى-بەرگى تاريح تا قوزعالادى. وعان «شىڭعىسحان» جىرى دايەك بولادى.
قوعامنىڭ اتتەگەنايى اقىن جۇرەگىن شاباقتاماي, ويىن ويرانداماي وتپەيتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى. «قاتىگەز مۇنشا نەگە بولدىڭ, ادام؟» دەپ كەيبىر پەندەلەردىڭ يت ىسىنە قابىرعاسى قايىسىپ, قىرشىن كەتكەن شەرزاتتىڭ قاسىرەتىن اق قاعازعا تۇسىرگەندە: ء«تۇڭىلىپ تىرىلەردەن, تارتىپ ءىشىن, تالعاردىڭ تاۋلارى تۇر تۇنجىراعان» دەيدى دە, «قازاعىم, حايۋاندىققا قازىڭ قايدا, تەرەڭ ور قۇزعىن-قۇرتقا قازىلماي ما؟ ايتپاساڭ ءادىل ۇكىم, شەرزات شەرى, سۇيەككە تاڭبا بولىپ جازىلماي ما؟», دەپ وسىدان ساباق الايىق, سالدارىمەن كۇرەسپەي, سەلكەۋى كوپ سەبەپ انىقتاساق, ءبىر تيىم بولار ەدى دەگەندى نۇسقايدى.
وتانىمىزدىڭ ءتورت قۇبىلاسىن تۇگەندەپ, ولەڭ جولدارىنا تۇسىرگەندەگى اقىننىڭ ادىمى ارشىندى. «بايتاعىم باياناۋىل» دەپ كورىكتى جەردى, كورنەكتى تۇلعالاردى العا تارتادى. «بايقوڭىر باللاداسىندا» قىزىلوردا, ارال وڭىرلەرىن بايانداسا, زەرلەپ تىككەن كەستەدەي كوكشەتاۋ, زەرەندىگە كەلگەندە, وسى ءوڭىر پەرزەنتى ەمەس پە, كوسىلىپ كەتەدى. سول سەكىلدى, كوبىمىز بىلەتىن, جالعان دۇنيەگە جارق ەتىپ كەلىپ, جالت ەتىپ ەرتە سونگەن, «ادامدار سيار تابىتقا, اقىندار بىراق سىيمايدى» دەگەن ءورشىل ارتىعالي (ىبىراەۆ) مەن «قىلاۋسىز قىردان قىز دەمىن, قىزعالداق ءيىسىن ىزدەدىم» دەيتىن بيازى تانابايعا (نارمانوۆ) ارناعان ولەڭدەرىندەگى مۇڭلى سارىن قوس اقىنننىڭ تايتالاس ومىردەگى تاعدىرلارىن قايتا ءبىر وي ەلەگىنەن وتكىزىپ قانا قويماي, سوڭىندا قالعان از مۇراسىنا جول سىلتەيدى.
ەكىنشى بولىمگە ەتنوگرافيالىق ەتيۋدتەر توپتاستىرىلىپتى. سانمەن بەلگىلەپ, سەگىز جولمەن تۇيىندەپ وتىراتىن پوەما جۇگىن كوتەرگەن دۇنيەدەن الار تاعىلىم از ەمەس. قازاق جۇرتىنىڭ بۇكىل بولمىسى, تىرلىك تىنىسى, ىزەت, يناباتى, ۇلكەندى سىيلاۋ ۇلگىسى, كىشىگە قامقورلىعى, دوسقا ادالدىعى, قيا باسقانعا قاتالدىعى, تابيعاتتان الار تاعىلىم – ءبارى دە جاراسىمدى ويمەن جازىلعان. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, «جىرۇيىق» ۇلت رۋحانياتىنا قوسىلعان ەلەۋلى ۇلەس دەپ بىلەمىز.
سۇلەيمەن مامەت
