سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – جۇماباي مۇسابەك
قايماعى بۇزىلماعان قاراتال
اۋەلگى اڭگىمەنى, قاسيەتتى مەكەن قاراتال وڭىرىنەن باستاساق. ويتكەنى جەتىسۋ جەرىندەگى اۋليە-امبيەلەردىڭ كوبى وسى توپىراقتا جاتىر. سودان دا بولار, بەرەكەسى كەلىسكەن, ءورىسى كەڭ مەكەن. وبلىس قۇرىلعاننان بەرى 70 ملرد تەڭگەگە جۋىق ينۆەستيتسيا تارتىلعان. سونىڭ 26 ملرد تەڭگەدەن استامى جەكەمەنشىك سەكتوردىڭ ۇلەسىنە تيەسىلى. جالپى قۇنى 8,6 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 18 جوبا ىسكە اسىپ, 300-دەن استام ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان. 2025–2027 جىلدارعا ارنالعان ينۆەستيتسيالىق قورجىندا 3,4 ملرد تەڭگەلىك 4 جوبا بار. بۇل باستامالار تاعى ەلۋدەن استام جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرمەك. بۇگىندە 1 ملرد تەڭگەگە جۋىق قارجىعا ىسكە قوسىلعان 8 كوممەرتسيالىق نىسان اۋدان ەكونوميكاسىنا تىڭ سەرپىن بەرىپ وتىر. اۋدان اكىمى ۇلان دوسىمبەكوۆ ونەركاسىپ سالاسىندا توقىراۋ جوق ەكەنىن ايتادى.
– پرەزيدەنت جولداۋىندا اتاپ وتىلگەندەي, اۋىل شارۋاشىلىعى – ەل ەكونوميكاسىنىڭ ستراتەگيالىق سالاسى. وسى ۇستانىم قاراتال اۋدانىندا ناقتى ىسپەن بەكىپ كەلەدى. جىل سايىن اگروونەركاسىپ كەشەنىن قولداۋعا قوماقتى قارجى باعىتتالىپ, شارۋالاردىڭ ەڭبەگىنە ەكپىن بەرىپ كەلەدى. بيىلدىڭ وزىندە عانا مەملەكەت تاراپىنان جارتى ملرد تەڭگەدەن استام قولداۋ كورسەتىلدى. كەيىنگى ەكى جىلدا اۋدان شارۋالارى جۇزدەن اسا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن جاڭارتىپ, ەگىس پەن مال شارۋاشىلىعىندا ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىردى. بۇل – اۋىلداعى ەڭبەك مادەنيەتىنىڭ جاڭارىپ, زامان تالابىنا ساي بەيىمدەلىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى, – دەيدى اۋدان باسشىسى.
قانت قىزىلشاسى – اۋدان ديقاندارىنىڭ نەگىزگى تابىس كوزىنىڭ ءبىرى. بيىل 800 گەكتاردان استام القاپقا ەگىلگەن ءتاتتى تۇبىردەن 50 مىڭ تونناعا دەيىن ءونىم الىندى. جەرگىلىكتى شارۋا قوجالىقتارى كوكسۋ قانت زاۋىتىنا قاجەت شيكىزاتتىڭ 20%-ىن بەرەدى. الداعى جىلدارى ەگىس كولەمىن ارتتىرۋ جوسپاردا تۇر. Cول ماقساتتا پايدالانىلماي جاتقان جەرلەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. كەيىنگى جىلدارى 80 مىڭ گەكتاردان استام جەر مەملەكەتكە قايتارىلىپ, ونىڭ قوماقتى بولىگى كونكۋرس ارقىلى شارۋالارعا بەرىلگەن. قالعان القاپتار اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ورتاق مال جايىلىمىنا بەكىتىلىپتى.
ودان بولەك, قوعامدىق جايىلىم قورى 90 مىڭ گەكتاردان اسادى, بۇل اۋىلداعى مال شارۋاشىلىعى ءۇشىن ماڭىزدى رەسۋرس. سونىمەن قاتار ەلدى مەكەن تۇرعىندارىنا باۋ-باقشا وسىرۋگە ارنالعان جۇزدەگەن گەكتار جەر ءبولىنىپ, حالىقتىڭ ءوزىن-ءوزى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتۋىنا مۇمكىندىك جاسالعان. ءتىپتى تسيفرلاندىرۋدىڭ ناتيجەسىندە جەر الۋ راسىمدەرى بۇرىنعىدان دا اشىق ءارى قولجەتىمدى بولا تۇسكەن. بۇگىندە كەز كەلگەن ازامات ۇيىنەن شىقپاي-اق ەلەكتروندى گەوپورتال ارقىلى بوس جەر تەلىمدەرىن كورىپ, كونكۋرسقا قاتىسا الادى. ايتا كەتەيىك, جەردى كوركەيتۋدە سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماڭىزدى.
– وسى باعىتتا سۋارۋ جۇيەلەرى مەن كانالداردى قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى بىرنەشە كەزەڭمەن جۇزەگە اسىپ جاتىر. جۇزدەگەن شاقىرىم كانال تازارتىلىپ, سۋ بەكەتتەرى مەن بولگىشتەر ورناتىلدى. ناتيجەسىندە, مىڭداعان گەكتار جەر قايتا اينالىمعا ەنىپ, ەگىس القاپتارىنا سۋ جەتكىزۋ ايتارلىقتاي جاقسارۋعا ءتيىس. سونىمەن قاتار سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى قارقىندى ەنگىزىلىپ جاتىر. قازىر اۋدان اۋماعىندا بىرنەشە مىڭ گەكتار جەر تامشىلاتىپ سۋارۋ ادىستەرىمەن قامتىلعان. بۇل – بولاشاققا باعىتتالعان ەكولوگيالىق ءارى ەكونوميكالىق ءتيىمدى قادام, – دەيدى ۇ.دوسىمبەكوۆ.
اكىمنىڭ ايتۋىنشا, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى سالاسىندا دا جۇيەلى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. قالا مەن اۋىلداردا كوشەلەر جارىقتاندىرىلىپ, جولدار جوندەلىپ, ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم جاڭارتىلعان. «تازا قازاقستان» اكتسياسى اياسىندا مىڭداعان ءتۇپ اعاش وتىرعىزىلىپ, سەنبىلىكتەر ۇيىمداستىرىلعان.
اۋداندا ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنا دا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. كەيىنگى جىلدارى جاڭا وقۋ ورىندارى بوي كوتەرىپ, بىرنەشە مەكتەپ جوندەۋدەن ءوتتى. ماسەلەن, ۇشتوبە قالاسىندا جاڭا زامانعا ساي 30 ورىندىق جاتاقحاناسىمەن گۋممانيتارلىق كوللەدج, پانفيلوۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپ جاڭادان سالىندى. 4 ءبىلىم وشاعىنا كۇردەلى جوندەۋ, 8 مەكتەپكە اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. سونداي-اق اۋداندىق ورتالىق اۋرۋحانا كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, 10 جاڭا نىسان اشىلعان. دەگەنمەن ەكى سالادا دا كادر تاپشىلىعى ءالى دە وزەكتى بولىپ وتىر.
جازيرالى جاركەنت
جاركەنت ءوڭىرى ءسوز بولعاندا, ەڭ الدىمەن حالىقارالىق ماڭىزى بار «قورعاس» شەكارا ماڭى ىنتىماقتاستىق ورتالىعى ويعا ورالادى. مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, بۇل نىسان ەلدەر اراسىنداعى ەكونوميكالىق ىقپالداستىقتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەتىن ماڭىزدى تەتىك سانالادى. وسى ستراتەگيالىق باعىت اياسىندا «جاركەنت – قورعاس» رەسپۋبليكالىق اۆتوجولى تولىق جاڭعىرتىلىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. ناتيجەسىندە, شەكارالىق ايماقتارعا قاتىناۋ بۇرىنعىدان الدەقايدا قولايلى بولا ءتۇستى. سونىمەن قاتار كونبە اسۋىنداعى كوپىر مەن كوكتال اۋىلىنان «الماتى – قورعاس» تاسجولىنا شىعاتىن 15 شاقىرىم جول تولىق جوندەلدى. بۇدان بولەك, جاركەنت, اۋليەاعاش, باسقۇنشى ەلدى مەكەندەرىندەگى سەگىز كوشەدە جوندەۋ جۇمىستارى اتقارىلىپ جاتىر. باسقۇنشى اۋىلىنداعى ەكى كوشە تولىق اياقتالعان. جاركەنت قالاسى مەن اۋليەاعاش اۋىلىنداعى ىشكى كوشەلەردى تەگىستەۋ بيىل تياناقتالادى.
جەتىسۋ وڭىرىندە وسىرىلەتىن جۇگەرىنىڭ شامامەن 55%-ى پانفيلوۆ اۋدانىنا تيەسىلى. وتكەن جىلى 23,1 مىڭ گا القاپقا ەگىلگەن داندىك جۇگەرى تولىق جينالىپ, 182,5 مىڭ توننا ءونىم الىندى. سونداي-اق قۋاتتىلىعى جىلىنا 33 مىڭ توننا بولاتىن جۇگەرىنى تەرەڭ وڭدەيتىن, ەكسپورتقا باعىتتالعان جاڭا كاسىپورىن ىسكە قوسىلدى.
– ۋادەگە ساي, جۇگەرىگە بەرىلەتىن سۋبسيديا كولەمى 10 تەڭگەدەن 12 تەڭگەگە ارتقان. قازىردە وبلىستا وندىرىلگەن جۇگەرىنى ءتورت كاسىپورىن قابىلدايدى: «جاركەنت كراحمال-سىرنە زاۋىتى», «ازيااگروفۋد», «ۋىز ماي ينداستري», «استىق حالىق ەكسپو» جشس-لارى. «جاركەنت كراحمال-سىرنە زاۋىتى» وندىرىستىك قۋاتىن 120 مىڭ توننادان 150 مىڭ تونناعا دەيىن ۇلعايتتى. سونىمەن قاتار جاركەنت قالاسىندا 1,8 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا ەسەبىنەن تاۋلىگىنە 120 توننا جۇگەرى وڭدەيتىن «Kazakhstan Yuzheng Trading» زاۋىتى ىسكە قوسىلدى. وڭدەلگەن ءونىم قىتاي, وزبەكستان, يران ەلدەرىنە مال ازىعى رەتىندە ەكسپورتتالادى, – دەيدى اۋدان اكىمى مارات ساعىمبەك.
اۋداننىڭ تاعى ءبىر الەۋەتتى باعىتى – باۋ-باقشا شارۋاشىلىعى. وبلىستاعى باق القاپتارىنىڭ 44%-دان استامى, 2,3 مىڭ گa جەر پانفيلوۆ اۋدانىندا ورنالاسقان. مۇندا جالپى سىيىمدىلىعى 8,5 مىڭ توننا بولاتىن 8 جەمىس ساقتاۋ قويماسى بار. سونىمەن قاتار اۋماعى 1 گەكتاردى قامتيتىن «قازگەوتەرم» جىلىجاي كەشەنى جۇمىس ىستەيدى. جىل باسىنان بەرى اۋداننىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنىنە 1,9 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, كورسەتكىش 1,7 ەسەگە ارتتى. دەگەنمەن وبلىس اكىمى وندىرىلگەن ءونىمدى قايتا وڭدەۋ ۇلەسىن ارتتىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتىپ, تاۋارلى ءسۇت, ەت, قۇس فەرمالارىن سالۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەيتىن كاسىپورىندار اشۋ جونىندە ناقتى تاپسىرمالار جۇكتەدى. وعان قوسا «جاركەنت فرۋكت» جشس قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقى ماسەلەسىن جاقىن مەرزىمدە شەشۋ مىندەتتەلدى.
مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلىپ وتىرعان قولداۋدىڭ ناتيجەسىندە اۋدان ديقاندارى «قازاگروقارجى» اق ارقىلى 512 ملن تەڭگەگە 28 بىرلىك اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ساتىپ الدى. «كەڭ دالا–2» باعدارلاماسى اياسىندا 31 شارۋاشىلىققا 394 ملن تەڭگە كولەمىندە جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرىلدى.
– پانفيلوۆ اۋدانىندا گازداندىرۋعا جاتاتىن 26 ەلدى مەكەن بار. بۇگىندە جاركەنت قالاسى تولىق تابيعي گازعا قوسىلعان. قالعان 25 ەلدى مەكەنگە قاتىستى جۇمىستار جالعاسىپ جاتىر, ولاردىڭ 12-سىندە قۇرىلىس اياقتالعان. اۆات, اقكەنت, نادەك اۋىلدارىنا كوگىلدىر وتىن جەتكىزىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن اۋدان ەلدى مەكەندەرىنىڭ تەڭ جارتىسى گاز يگىلىگىن كورەدى. قالعان 13 اۋىلدا اۋىلىشىلىك گاز تاراتۋ جەلىلەرى جۇرگىزىلەدى. ناتيجەسىندە, بيىل اۋدان حالقىنىڭ 85%-ى تابيعي گازعا قول جەتكىزەدى», – دەيدى اۋدان باسشىسى.
كەيىنگى جىلدارى پانفيلوۆ اۋدانىندا الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا ايرىقشا كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا ەكى جىل ىشىندە 18 نىسان بوي كوتەرىپ, 3 مەكەمە كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى. الىس اۋىلدارعا كەلگەن 17 جاس دارىگەرگە 135 ملن تەڭگە كولەمىندە كوتەرمە جاردەماقى بەرىلدى. اۋداننىڭ ءتۇرلى ەلدى مەكەندەرىندە دارىگەرلىك امبۋلاتوريالار, فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك, مەديتسينالىق پۋنكتتەر سالىندى. سونىمەن قاتار اۋداندىق اۋرۋحانانىڭ كۇندىزگى ستاتسيونارى جوندەلىپ, نەگىزگى عيماراتتى قالپىنا كەلتىرۋ مەن جاڭا بلوك سالۋ جۇمىستارى باستالدى. بۇل نىساندار بيىل پايدالانۋعا بەرىلەدى.
– ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى نىعايتۋ ماقساتىندا 2024–2025 جىلدارى اۋداندىق اۋرۋحانا مەن بىرقاتار اۋىلعا 6 سانيتارلىق اۆتوكولىك بەرىلىپ, 13 زاماناۋي مەديتسينالىق قۇرال جەتكىزىلدى. ءبىلىم سالاسىندا دا وڭ وزگەرىستەر بار. جاركەنت قالاسىندا 1 200 ورىندىق جاڭا مەكتەپ سالىندى, تالدى اۋىلىندا 300 ورىندىق مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلدى. قازىردە سۇپتاي اۋىلىندا 120 ورىندىق مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. مادەنيەت, سپورت سالاسىندا دا جاڭا نىساندار ەل يگىلىگىنە بەرىلدى. تۇرپان اۋىلىنداعى مادەنيەت ءۇيى جوندەلىپ, ءۇشارال, كوكتال اۋىلدارىندا زاماناۋي سپورت كەشەندەرى اشىلدى, دەيدى اۋدان اكىمى.
وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا پانفيلوۆ اۋدانى وبلىستاعى ەڭ ۇزدىك اۋدان اتاندى. بۇل مەجەگە قاراتال اۋدانى دا جاقىن تۇر. قوس اۋداننىڭ ەكونوميكاسى ءارتاراپتانىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەس دامىپ كەلەدى.
جەتىسۋ وبلىسى
