– يزرايل تاراپىنىڭ باستاماسىمەن قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن يزرايل پرەمەر-ءمينيسترى بينيامين نەتانياحۋ اراسىندا تەلەفون ارقىلى سويلەسۋ ءوتتى. بۇل سيگنالدى ءيزرايلدىڭ سىرتقى ساياسي كۇن تارتىبىندە جانە وڭىرلىك كونتەكستتە قازاقستاننىڭ قابىلدانۋى تۇرعىسىنان قالاي باعالايسىز؟
– ەڭ الدىمەن, قازاقستان كەز كەلگەن قاقتىعىستا ديپلوماتيالىق جولمەن رەتتەۋدى قولدايتىن ۇستانىمىن جۇيەلى تۇردە ۇستانىپ كەلە جاتقانىن اتاپ وتكەن ءجون. يزرايل مەن پالەستينا اراسىنداعى قاقتىعىس تا بۇل كوزقاراسقا تولىق ساي كەلەدى. قازاقستان بىرنەشە ونداعان جىلدارعا سوزىلىپ كەلە جاتقان بۇل جانجالدى شەشۋدىڭ جالعىز ناقتى جولى – ەكى مەملەكەت قاعيداتىن ىسكە اسىرۋ دەپ ەسەپتەيدى. وسى ساياسات اياسىندا, ياعني ديالوگ پەن بەيبىتشىلىكتى قولداۋ شەڭبەرىندە قازاقستان ءبىر جاعىنان ەكىجاقتى قاتىناستاردى دامىتىپ, ەكىنشى جاعىنان قاقتىعىستىڭ ەكى تاراپىمەن دە كەمىندە ديالوگتى ساقتاۋعا تىرىسادى. ءبىز يزرايلمەن ديپلوماتيالىق قاتىناستاردى قولدايمىز, ەكى ەلدە دە ەلشىلىكتەر اشىلىپ, جۇمىس ىستەپ تۇر.
سونداي-اق قازاقستان قازان ايىندا بولعان شابۋىلدى تەرروريستىك اكت دەپ باعالادى, بۇل – قيسىندى ءارى دايەكتى ۇستانىم. سونىمەن قاتار قازاقستان ءيزرايلدىڭ كەيبىر ارەكەتتەرىنىڭ تەرىس سالدارى بولۋى مۇمكىن ەكەنىنە دە نازار اۋدارىپ كەلەدى. ماسەلەن, ەلىمىز ءيزرايلدىڭ قاتاردىڭ ەگەمەن اۋماعىنا جاساعان سوققىلارىن جانە باسقا دا بىرقاتار ارەكەتىن سىنعا الدى. وسىعان پاراللەل تۇردە, وتكەن جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا, ناقتىراق ايتقاندا ءتورتىنشى توقساندا, قازاقستان پرەزيدەنتى مەن پالەستينا ۇلتتىق اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى ماحمۋد ابباس اراسىندا دا تەلەفون ارقىلى سويلەسۋ بولعانىن اتاپ وتكەن ءجون. وسىلايشا, قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ جالپى تۇجىرىمداماسى مەن ديپلوماتيالىق رەتتەۋدى دايەكتى قولداۋ اياسىندا يزرايل پرەمەر-مينيسترىمەن تەلەفون ارقىلى سويلەسۋ يزرايل تاراپىنىڭ باستاماسىمەن ءوتتى. بىرىنشىدەن, يزرايل تاراپى مەملەكەت باسشىسىمەن بايلانىس ورناتۋعا نيەت ءبىلدىردى, ەكىنشىدەن, قازاقستان بۇل باستاماعا وڭ جاۋاپ بەرىپ, كەز كەلگەن تاراپپەن – ەشبىر ەرەكشەلىكسىز – ديالوگقا ءاردايىم اشىق ەكەنىن كورسەتتى.
– اڭگىمە بارىسىندا تاراپتار قازاقستان مەن يزرايل اراسىنداعى كوپجىلدىق ءارى كوپقىرلى ىنتىماقتاستىقتىڭ بىرتىندەپ دامىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. بۇگىندە بۇل سەرىكتەستىك قاي سالالاردا ستراتەگيالىق سيپاتقا يە بولا باستادى؟
– يزرايل مەن قازاقستان اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردى اسا تىعىز ءارى تەرەڭ دەپ ايتۋ قيىن. دەگەنمەن, يزرايل قازاقستان ازاماتتارى ءۇشىن تۋريستىك باعىت رەتىندە بەلگىلى ءبىر قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى. سونىمەن قاتار يزرايل جوعارى تەحنولوگيالار سالاسىندا, اسىرەسە اۋىل شارۋاشىلىعى مەن مەديتسينا باعىتىندا الەمدىك كوشباسشىلاردىڭ ءبىرى ەكەنى بارشاعا ءمالىم. سونىمەن بىرگە گەوگرافيالىق الشاقتىق ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى كەڭىنەن دامىتۋعا بەلگىلى ءبىر شەكتەۋلەر مەن وبەكتيۆتى كەدەرگىلەر تۋعىزادى. يزرايل تاراپى قازاقستاننىڭ اۆراام كەلىسىمدەرىنە قوسىلعانى ءۇشىن ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. بۇل – مەن جوعارىدا ايتقان ديپلوماتيالىق رەتتەۋدىڭ ناقتى كورىنىسى. اۆراام كەلىسىمدەرى – دونالد ترامپتىڭ العاشقى پرەزيدەنتتىك مەرزىمىنىڭ سوڭىندا ۇسىنىلعان ديپلوماتيالىق باستاما. ول يزرايل مەن بىرقاتار اراب ەلدەرى, سونىڭ ىشىندە بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى, ماروككو جانە وزگە دە مەملەكەتتەر اراسىنداعى قاتىناستاردى قالىپقا كەلتىرۋدى كوزدەدى. قازاقستاننىڭ بۇل كەلىسىمدەرگە قوسىلۋى ەلىمىزدىڭ تەك پالەستينا مەن يزرايل اراسىنداعى ەمەس, جالپى يزرايل مەن اراب الەمى اراسىنداعى ديالوگتى دا قولدايتىنىن بىلدىرەدى. بۇل قادام قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قايشىلىقتاردى شەشۋدە ديپلوماتيالىق ادىستەردى تاڭداۋدى ۇستاناتىنىنىڭ ايقىن بەلگىسى.
– قازاقستان ءداستۇرلى تۇردە بايىپتى ءارى پراگماتيكالىق سىرتقى ساياسات جۇرگىزىپ كەلەدى. وسىنداي ءتاسىل استانانىڭ حالىقارالىق ديالوگ باستامالارىنا شىنايى تۇردە كىرىگۋىنە قانشالىقتى مۇمكىندىك بەردى؟
– قازاقستاننىڭ پراگماتيكالىق سىرتقى ساياساتى ناقتى ناتيجەلەر بەرىپ وتىر. ءتىپتى ساياساتقا تەرەڭ بويلاماعان كەز كەلگەن ادام بايقاي الاتىن جايت – قازاقستان الەمنىڭ بارلىق دەرلىك ەلدەرىمەن جاقسى قارىم-قاتىناس ورناتقان مەملەكەت. قازاقستان پرەزيدەنتى كەز كەلگەن الەمدىك كوشباسشىمەن بايلانىس ورناتا الادى, باسقا مەملەكەتتەر دە ەلىمىزبەن ديالوگتى ساقتاۋعا مۇددەلى. بۇگىندە الەم كۇردەلى گەوساياسي داۋىل كەزەڭىن باستان وتكەرىپ وتىر, مەملەكەتتەر بىرتىندەپ قارسى لاگەرلەرگە ءبولىنىپ جاتىر. اسكەري-ساياسي بلوكتار ناقتى قالىپتاسپاسا دا, مۇنداي ءبولىنىستىڭ بار ەكەنى انىق. وسى جاعدايدا قازاقستاننىڭ بەيبىتسۇيگىش ساياساتى مەن بارشاعا اشىق ۇستانىمى ەلىمىزدىڭ, بىرىنشىدەن, جاھاندىق قارسىلاستىقتىڭ ءبىر بولىگىنە اينالماۋىنا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. قازاقستان اۋماعى ءالى دە بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىق ايماعى بولىپ قالا بەرەدى. ال الەمنىڭ باسقا بولىكتەرىندە مەملەكەتتەردىڭ اۋماقتارى ءىرى ويىنشىلار اراسىنداعى تەكەتىرەس الاڭىنا اينالىپ, قاراپايىم حالىق سوعىستار مەن قاقتىعىستاردىڭ زاردابىن تارتىپ وتىر.
– تاراپتار جوعارى دەڭگەيدەگى ساپارلاردى قوسا العاندا, بەلسەندى بايلانىستاردى جالعاستىرۋعا كەلىستى. بۇل سيمۆوليكادان ناقتى ىسكە كوشۋ ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى؟
– يزرايل – جوعارى تەحنولوگيالارى دامىعان مەملەكەت. ال قازاقستان بۇعان وبەكتيۆتى تۇردە مۇقتاج. ەل ەكونوميكاسىندا قۇرىلىمدىق ماسەلەلەر بار ەكەنى بەلگىلى, سوندىقتان زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەكونوميكانىڭ جانە قوعامدىق ءومىردىڭ بارلىق سالالارىنا تارتۋ قاجەت. وسى تۇرعىدان العاندا يزرايل قازاقستان ءۇشىن وتە قىزىقتى ءارى پەرسپەكتيۆالى سەرىكتەس بولا الادى. ەكى ەل اراسىندا ءوزارا ءتيىمدى ءارى پراگماتيكالىق ىنتىماقتاستىققا نەگىز بولاتىن ناقتى مۇددەلەر مەن ءتۇيىسۋ نۇكتەلەرى بار.
– جالپى العاندا, پرەزيدەنت توقاەۆ پەن قازاقستاننىڭ «ورتا دەرجاۆا» بەينەسىن قالىپتاستىرۋداعى ءرولىن قالاي باعالايسىز؟
– قازاقستان ىلگەرىلەتىپ وتىرعان «ورتا دەرجاۆالار» تۋرالى ءنارراتيۆتىڭ باستى يدەياسى, الەم تەك گەوساياسي الىپتارمەن عانا شەكتەلمەيدى. اسكەري جانە ساياسي قۋاتى زور, يادرولىق قارۋعا يە ءىرى دەرجاۆالار كەيدە حالىقارالىق قۇقىق نورمالارىن بۇزۋعا جول بەرەدى. ال مۇنداي تەكەتىرەستىڭ سالدارىن كوبىنە ورتا جانە دامۋشى ەلدەر تارتادى. قاقتىعىستار ءىرى ويىنشىلار اراسىندا جۇرەدى, بىراق ونىڭ زاردابى وزگەلەرگە تيەدى. مۇنداي جاعدايدا ءتيىمدى جول – ديپلوماتيالىق دەڭگەيدە كۇش بىرىكتىرۋ جانە كووپەراتسيا. ورتا دەرجاۆالار ءۇنسىز باقىلاۋشى ەمەس, حالىقارالىق ديالوگتىڭ تولىققاندى قاتىسۋشىلارى ەكەنىن جانە ولاردىڭ پىكىرى ەسكەرىلۋى ءتيىس ەكەنىن ۇنەمى ايتىپ وتىرۋ قاجەت. الايدا بۇعان تەك ۇجىمدىق ارەكەت پەن ۇيلەستىرىلگەن ساياسات ارقىلى عانا قول جەتكىزۋگە بولادى. بۇل ۇستانىم قازاقستاننىڭ وزگە دە «گەوساياسي الىپ» ەمەس مەملەكەتتەرمەن كەزدەسۋلەرىندە ءجيى ايتىلادى. سوڭعى مىسال رەتىندە ۆەتنام باسشىسىنىڭ ساپارىن اتاۋعا بولادى. ۆەتنام, وڭتۇستىك كورەيا, تۇركيا سەكىلدى ەلدەر حالىقارالىق ۇدەرىستەرگە ناقتى ىقپال ەتە الاتىن الەۋەتكە يە جانە وڭىرلىك كۇن تارتىبىندە ماڭىزدى ءرول اتقارىپ وتىر.
