حالقىمىزدىڭ ءداستۇرلى ويىندارى – تەك كوڭىل كوتەرۋدىڭ ەمەس, اتادان بالاعا جالعاسقان تاربيەنىڭ, ءوزارا قارىم-قاتىناستىڭ, دەنە شىنىقتىرۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالى بولدى. بىزگە بەلگىلى «اقسۇيەك», «اق سەرەك-كوك سەرەك», «ساقينا سالۋ», «ارقان تارتۋ», «توعىزقۇمالاق», «اسىق اتۋ» سەكىلدى ويىندار بالانىڭ قيمىل-قوزعالىسىن دامىتىپ قانا قويماي, ۇيىمشىلدىققا, باتىلدىققا, تاپقىرلىققا باۋلىعان. الايدا كەيىنگى ونجىلدىقتا قازاق بالاسىنىڭ ويىن كەڭىستىگى ايتارلىقتاي وزگەرىسكە ۇشىرادى.
ياعني ءبىزدىڭ بالالاردىڭ الەمى دالا ويىنىنان ءبىر ساتتە تسيفرلىق الەمگە كوشتى. بۇرىن اۋىل بالاسىنىڭ نەگىزگى ويىن الاڭى كەڭ دالا, ۇلكەن اۋلا, كوشەنىڭ بويى ەدى. قازىر بۇل ءرولدى تەلەفون, پلانشەت جانە كومپيۋتەر الماستىردى. مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالاردىڭ وزدەرى گادجەتسىز كۇن وتكىزە المايتىن حالگە جەتتى. سونىڭ سالدارىنان كەڭىستىك پەن قيمىلدى تالاپ ەتەتىن ۇلتتىق ويىندار كۇندەلىكتى ومىردەن الىستاي باستادى.
ءداستۇرلى قازاق ويىندارىنىڭ باسىم بولىگى توپپەن ويناۋدى قاجەت ەتەدى. بۇل بالالاردىڭ ءبىر-بىرىمەن ءتىل تابىسۋىنا, ورتاعا بەيىمدەلۋىنە ىقپال ەتەتىن. ال بۇگىنگى بالالار كوبىنە جەكە نەمەسە ونلاين «قارسىلاستارمەن» ويىن وينايدى. انە, سونىڭ سالدارىنان قازىرگى بالالاردا قارىم-قاتىناستىڭ فورماسى وزگەرىسكە ۇشىرادى. بەتپە-بەت سويلەسۋدىڭ ورنىنا حابارلاما جازۋ مەن ۆيرتۋالدى بايلانىس العا شىقتى. وسى ورايدا ۇلتتىق مازمۇننان جاھاندىق كونتەنتكە اۋىسۋ تۋرالى دا ءسوز قوزعاعان ءجون. قازىرگى بالالاردىڭ قيالىن نەگىزىنەن حالىقارالىق مۋلتفيلمدەر, شەتەلدىڭ كومپيۋتەرلىك ويىندارى مەن انيماتسيالىق كەيىپكەرلەر قالىپتاستىرىپ جاتىر. «Marvel», «Disney», «Anime» الەمى قازاق بالاسىنىڭ ويىن ءستيلىن عانا ەمەس, سانا-سەزىمىنە دە «شابۋىل» جاساپ وتىر. ۇلتىمىزدىڭ الدار كوسە, تازشا بالا, قوبىلاندى سىندى بەينەلەرىمەن سالىستىرعاندا شەتەلدىك جاڭا كەيىپكەرلەر الدەقايدا قولجەتىمدى ءارى كوپ ۇسىنىلادى.
ۇلتتىق بالالار ويىندارىمىزدىڭ قازىرگى جاعدايى مەن سۇرانىسى كىمدى بولسا دا, ويلاندىرماي قويمايدى. اتادان بالاعا جالعاسىپ كەلە جاتقان ويىندارىمىزدىڭ بولاشاقتاعى كۇيى قالاي بولماق دەگەن سياقتى سان-ساۋال تۋاتىنى دا زاڭدىلىق. ءسويتىپ, بۇل حاقىندا وسى سالانى زەرتتەپ جۇرگەن مامانداردان سۇراپ كوردىك. م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى, PhD اقبوتا مۇحامەديار ءوز كوزقاراسىن بىلاي جەتكىزدى: «بۇگىنگى زەرتتەۋشىلەر «تسيفرلىق بالالىق شاق» ۇعىمىن ءجيى كوتەرىپ وتىر. ەلەكتروندىق تەحنولوگيالار دامىعان زاماندا بالالاردىڭ ءداستۇرلى ويىنداردان گورى ەلەكتروندىق ويىندارعا كوبىرەك قۇمارتۋى – زاڭدى قۇبىلىس. كەز كەلگەن جاڭا تەحنولوگيا ومىرگە ەنگەن سايىن قالىپتاسقان مادەني ۇلگىلەر دە وزگەرىسكە ۇشىرايدى. وسى ۇدەرىس قازاق بالالار ويىندارىنىڭ وينالۋ سيپاتىنا دا اسەر ەتتى. ۇلتتىق ويىنداردىڭ باسىم بولىگى ەلەكتروندىق فورماتقا بەيىمدەلمەگەنىن ەسكەرسەك, بۇل بالالار ويىن فولكلورى ءۇشىن عانا ەمەس, پسيحولوگيا, پەداگوگيكا, سوتسيولوگيا سياقتى سالالار ءۇشىن دە وزەكتى ماسەلە. ءداستۇرلى ويىنداردان الشاقتاۋ بالانىڭ مەنتالدى جانە فيزيكالىق دامۋىنا كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن. سوندىقتان ۇلتتىق ويىندار تەك مەرەكەلىك دەڭگەيدە, اسىرەسە ناۋرىز مەيرامىندا عانا ەسكە الىنباي, مەكتەپ پەن بالاباقشا باعدارلاماسىندا جۇيەلى تۇردە ءوز ورنىن تابۋى قاجەت.
قازىرگى تاڭدا «توعىزقۇمالاق», «اسىق اتۋ» سياقتى ۇلتتىق ويىنداردىڭ ەلەكتروندىق نۇسقالارى بار. بۇل فورمات بالالارعا ويىندى تانىتۋ, ناسيحاتتاۋ تۇرعىسىنان ءتيىمدى بولعانىمەن, ءداستۇرلى ويىننىڭ ءتىرى قارىم-قاتىناسقا, قوزعالىسقا, ەموتسياعا نەگىزدەلگەن تولىق تابيعاتىن الماستىرا المايدى. سول سەبەپتى ۇلتتىق ويىنداردى ساقتاۋ مەن دامىتۋدا تسيفرلىق مۇمكىندىكتەردى كومەكشى قۇرال رەتىندە پايدالانىپ, عىلىم مەن پراكتيكانى ۇشتاستىرۋ ماڭىزدى», دەدى ول.
قاداۋ-قاداۋ زامانداردان بەرى قالىپتاسقان ءداستۇرلى بالا ويىندارىمىز كەڭ دالادا ەمىن-ەركىن جۇگىرىپ, سەكىرىپ, سەرۋەندەپ وينايتىن بەلسەندى ارەكەتكە قۇرىلعانى انىق. بۇگىندە بالالار ۋاقىتىنىڭ كوپ بولىگىن ەكران الدىندا وتكىزەدى. بۇل, ەڭ الدىمەن, دەنە قيمىلىنىڭ ازايۋىنا, سالماقتىڭ كوبەيۋىنە, كوز شارشاۋىنا, سونىمەن قاتار نازار اۋدارۋ قابىلەتىنىڭ تومەندەۋىنە ايرىقشا اسەر ەتىپ كەلەدى. ال بالالار جازۋشىسى ءدىلدا مامىرباەۆانىڭ دا بۇل تۋرالى ايتارى بار. «بالا ويىن ارقىلى وسەدى. ولاردىڭ بويىنداعى دوستىق, ادىلدىك, شاپشاڭدىق پەن تاپقىرلىق تا ويىن ۇستىندە قالىپتاسادى. قازىر زامان وزگەرگەن. «اق سەرەك, كوك سەرەك», «ۇشتى-ۇشتى», «ارقان تارتۋ», «اق ساندىق, كوك ساندىق», «التىباقان», «اقسۇيەك» ويىندارى ەرتەكتەگى وقيعانىڭ ءبىر كورىنىسىندەي بولىپ الىستاپ بارادى. ودان كەيىن «حوببي-حورسينگ», «كازاكي-رازبوينيكي», «يگرا-كالماري», «مورە – ۆولنۋەتسيا», «كۆادروبيكا», «ۆىشيبالو» ويىندارى شىقتى. ۋاقىتپەن بىرگە تۋعان جاقسى دا, جامان وقيعالاردى ىرىكتەپ, سۇرىپتاۋعا دارمەنسىز بولىپ قالاتىن ساتتەر دە ءجيى كەزدەسەدى. اسىق وينايتىن قازاق بالاسى بەتىنە مىسىق پەن ءيتتىڭ بەتپەردەسىن كيىپ, تورتتاعانداپ جۇرگەنىن دە كوردىك. كورگەن سوڭ ويلاناسىڭ. ەسكى سۇرلەۋمەن جۇرە بەرۋگە بولمايتىنىن دا تۇسىنەسىڭ. ۇلتتىق كودتى ساقتاي وتىرىپ بالالار ويىنىن قالاي جاڭارتۋعا بولادى؟ تسيفرلىق ءداۋىردىڭ, زۋمەر مەن الفا ۇرپاقتىڭ تالابىنان قالاي شىعا الامىز؟ پەداگوگتىڭ, پسيحولوگتىڭ, جازۋشىنىڭ بىرلەسكەن جۇمىسى كەرەك شىعار.... بالالار جازۋشى رەتىندە مەنى بۇل تاقىرىپ قاتتى ويلاندىرادى», دەيدى قالامگەر.
سونداي-اق بالالار جازۋشىسى اسىق ويىندارىمەن بىرگە «اق سەرەك, كوك سەرەك», «ارقان تارتۋ» ويىندارىن اۋلادا كوماندا بولىپ ويناپ, جۇمباق شەشۋ, ماقال ايتۋ تاپسىرمالارىمەن جاڭعىرتۋعا بولاتىنىن ايتادى. «بۇل ويىندار قوزعالۋدى, ويلانۋدى, سويلەۋدى جىلدامداتىپ, دوس تابۋعا كومەكتەسەدى. ءبىزدىڭ كەزىمىزدە دە, ودان كەيىنگىلەردە دە قيمىل مەن شاپشاڭدىقتى كەرەك ەتەتىن «ۆىبيۆالا» دەگەن ويىن بولدى. كەيدە ونى «ۆىشيبالا» دەپ تە ايتاتىن. ءبىر ادام وزىنەن الىستا تۇرعانداردى دوپپەن ۇرىپ, ويىننان شىعاراتىن. ارينە, بۇل بىزدە ۇلتتىق ويىنىمىز دەپ ايتا المايمىن. ايتايىن دەگەنىم, وسى ويىندى امەريكالىقتاردىڭ تانىمال ەتىپ جىبەرگەندىگى. الەم چەمپيوناتىن وتكىزەدى. ءبىز دە توعىزقۇمالاقتى سونداي الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرۋىمىزگە بولادى دەپ ويلايمىن. قازىر سوزگە توقتاۋ جاعى كەمشىن بولىپ تۇر. توقسان اۋىز ءسوزدىڭ ءتۇيىنىن ءبىراۋىز سوزبەن شەشەتىن «شەشەندىك ونەر» جەتىلمەي قالدى. يسپاندىقتاردان شىققان «ۋنو» دەگەن ويىن بار. بالالار جينالىپ الىپ وينايتىن. سوندا قولىنا 7 سانى شىققان بالا ءبىر شەڭبەر اينالىپ شىققانشا ۇندەمەۋى كەرەك. بىراق وعان شىدايتىندار از. سوندىقتان بالالار وزدەرىنە شەشەندىك ونەر ويىنىن تابۋلارى ءۇشىن ىزدەنۋلەرى كەرەك», دەدى
د.مامىرباەۆا.
دەگەنمەن ۇلتىمىزدىڭ بالالار ويىن مادەنيەتى دەرلىكتەي وزگەرىپ كەتتى دەۋ بىرجاقتى كوزقاراس بولار. كەيىنگى جىلدارى ۇلتتىق ويىنداردى جاڭاشا فورماتتا ۇسىنۋ جوبالارى باستالىپ كەتتى. بالالارعا ارنالعان «اسىق اتۋ», «توعىزقۇمالاق», «قازاق ءۇي», «باتىرلار جىرى» سەكىلدى ءموبيلدى قوسىمشالار, AR/VR تەحنولوگيالارىمەن جاسالعان جوبالار جارىققا شىقتى. بۇل – ۇلتتىق ويىنداردى زامانعا ساي جاڭعىرتىپ, جاڭا بۋىنعا جاقىنداتۋدىڭ ءتيىمدى جولى. قازاق بالالار ويىندارىنىڭ ۋاقىت تالابىنا ساي تۇرلەنۋى – زاماننىڭ, تەحنولوگيانىڭ, ءومىر سالتىنىڭ وزگەرۋىمەن تىكەلەي بايلانىستى تابيعي قۇبىلىس. الايدا بالا تاربيەلەپ وتىرعان اتا-انا جاھاندىق ويىنداردىڭ تاسقىنىندا ۇلتتىق ويىنداردى ۇمىت قالدىرماۋدى نازاردا ۇستاسا يگى. ەگەر ءداستۇرلى ويىنداردى زاماناۋي فورماتقا يكەمدەي الساق, قازاقتىڭ مازمۇنى باي بالالار ويىن مادەنيەتى ەرتەڭگى ۇرپاقتىڭ ساناسىندا قايتا جاڭعىرا بەرمەك.
