حالەل دوسمۇحامەد ۇلى, جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلى, ماعجان جۇماباي, قوشكە كەمەڭگەر ۇلى, ت.ب. الاش ارىستارىنىڭ باستاماسى تاۋەلسىزدىك جىلدارى ساتىمەن جالعاسپادى. مىسالى, ماتەماتيكا, الگەبرا, گەومەتريا سالاسىنان وقۋلىق جازعان مىرجاقىپ دۋلات ۇلى, سۇلتانبەك قوجان ۇلى, قانىش ءساتباي, ءالىمحان ەرمەك, ەلدەس ومار ۇلى مۇراسى بۇگىندە جوعارى باعالانادى. وكىنىشكە قاراي, وسى كۇنى بۇل سالادان قازاق تىلىندە ديسسەرتاتسيا قورعاۋ 5 پايىز عانا. بۇل نەنى كورسەتەدى؟ جاراتىلىستانۋ مەن تەحنيكا باعىتىنان مەملەكەتتىك تىلدە وقۋلىق جازاتىن مامانداردى تاۋىپ, مەيلىنشە ىنتالاندىرۋ قاجەت. رەتى كەلسە, ولاردى حالىققا تانىمال, جاستارعا ونەگە ەتۋدىڭ جولىن قاراستىرعان ءجون.
سونداي اۆتوردىڭ ءبىرى – ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى پروفەسسورى, فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى اسقار بايارىستان. وتكەن (2025) جىل سوڭىنداعى ۇلكەن جاڭالىق – عالىمنىڭ «جوعارى ماتەماتيكا» اتتى 4 تومدىق وقۋلىعى الماتىنىڭ «Alash Book» باسپاسىنان جارىق كوردى. جالپى كولەمى – 1899 بەت ياعني 118 باسپا تاباق. بىزدىڭشە, اسا قوماقتى جۇمىس. عالىمنىڭ ماماندىقتى دامىتۋ جولىنداعى ماڭداي تەرى. ۇستازدىڭ «ينەمەن قۇدىق قازۋى» وسىنداي-اق بولار!
وقۋلىقتا ماتەماتيكالىق تالداۋدىڭ نەگىزگى ءبولىمى سانالاتىن قاتار تەورياسى, ىقتيمالدىق تەورياسى, ماتەماتيكالىق ستاتيستيكا تۋرالى كەڭ ماعلۇمات بەرىلىپ, ەسەپتەر قاراستىرىلعان. ءاربىر تاقىرىپتا تەوريالىق ماتەريالدار, سوعان سايكەس ەسەپتەردى شىعارۋ جولدارى, وزىندىك جۇمىسقا ارنالعان 30 نۇسقالىق ەسەپ پەن ونىڭ شەشۋ ءتاسىلى, سونىمەن قاتار تاجىريبەلىك ساباقتارعا ارنالعان ەسەپتەر ۇسىنىلعان. بۇل وقۋلىق ءبىلىم بەرۋ ستاندارتىنا سايكەس جوعارى وقۋ ورىندارى تەحنيكالىق جانە جاراتىلىستانۋ ماماندىقتارىنىڭ قازاق بولىمىندە وقيتىن ستۋدەنتتەرگە ارنالعان.
جوعارى ماتەماتيكا جوو-دا وتىلەتىن پاندەر ىشىندە ناقتى عىلىمدارعا جاتادى. ماتەماتيكا – قولدانبالى ەسەپتەردى شەشۋگە ارنالعان كۇشتى قۇرال جانە عىلىمنىڭ امبەباپ ءتىلى بولۋىمەن بىرگە وي ناقتىلىعىنىڭ نەگىزگى جۇيەسى. سول سەبەپتى ماتەماتيكالىق ءبىلىم زاماناۋي تەحنيكالىق جانە جاراتىلىستانۋ ماماندارىن ساپالى دايارلاۋعا جۇمىلادى. بۇل – ساندىق ەسەپتەۋ عانا ەمەس, زەرتتەۋدىڭ ءتاسىلى جانە ۇعىمدار مەن ماسەلەلەردىڭ تۋرا تۇجىرىمدارىن بەرۋ قۇرالى. ءتىپتى جاساندى ينتەللەكت پەن ءىت سالاسى دا ماتەماتيكاسىز دامي المايدى.
جاراتىلىستانۋ عىلىمىندا قاراپايىم جۇيەلەر مەن ۇدەرىستەردىڭ ماتەماتيكالىق مودەلدەرىن قۇرۋدا, ماتەماتيكالىق جانە تەحنيكالىق ەسەپتەردى شەشۋدىڭ وڭتايلى ساندىق ادىستەرىن تاڭداۋدا بۇل سالانىڭ ماڭىزى ايرىقشا.
قازىر ۇلتتىق عىلىم ءتىلىن قالىپتاستىرۋ زارۋلىگى ەلدىك دەڭگەيدە كوتەرىلىپ جۇرگەنى ءمالىم. سوندىقتان پروفەسسور اسقار بايارىستاننىڭ 4 تومدىق «جوعارى ماتەماتيكا» وقۋلىعى وسى قاجەتتىلىكتى تەرەڭىنەن سەزىنىپ دايارلانعان ەلەۋلى جۇمىس دەي الامىز.
جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جاراتىلىستانۋ جانە تەحنيكالىق ماماندىقتارىنىڭ قازاق بولىمىندە وقيتىن ستۋدەنتتەر قاۋىمى وسى وقۋلىق ارقىلى كاسىبي ءتىلىن, مەكتەپتە العان ءبىلىمىن جان-جاقتى شىڭدايدى.
وقۋلىقتىڭ تارالىمى – 1 مىڭ دانا. سۇرانىس بولىپ جاتسا, الاششىل «Alash Book» باسپاسى تيراجدى كوبەيتۋگە مۇددەلى ەكەنىن دە جەتكىزدى.
سابىر ءشارىپ,
PhD
