قالدىقتان قۇندى ماتەريال ازىرلەندى
ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋشىلەرى قانت وندىرىسىندە پايدا بولاتىن نەگىزگى قالدىق – قانت قىزىلشاسىنىڭ سىعىندىسىن ءتيىمدى پايدالانۋ ارقىلى جاڭا ماتەريالدار الۋدىڭ تىڭ ءتاسىلىن ۇسىندى. بۇل قالدىق جالپى بيوماسسانىڭ 80 پايىزىنا دەيىن جەتەدى. قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور سانا قابدراحمانوۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن پوستدوكتورانت Faisal Kholiya مەن PhD دوكتورانتى مەرۋەرت يمانبەك گيدروتەرمالدىق سينتەزدىڭ زاماناۋي تەحنولوگيالارىن قولدانا وتىرىپ, تاعام جانە فارماتسەۆتيكا سالاسىنا جارامدى جوعارى ساپالى پەكتين, شامامەن 35 پايىزدىق شىعىممەن تسەلليۋلوزا, سونداي-اق ولشەمى 8-14 نانومەتردى قۇرايتىن فوتوليۋمينەستسەنتتى كومىرتەكتى كۆانتتىق نۇكتەلەر الدى.
جاڭا ماتەريالدار ازىق-ت ۇلىكتى ساقتاۋ جۇيەسىندە, ءدارى-دارمەكتەردى باعىتتاپ جەتكىزۋ تەحنولوگياسىندا, زاماناۋي ۆيزۋالدى مەديتسينادا جانە قولدانبالى نانوتەحنولوگيا سالالارىندا كەڭىنەن پايدالانۋعا جول اشادى. «بۇل جوبا اۋىل شارۋاشىلىعى قالدىقتارىن جوعارى ساپالى, قوسىمشا قۇنى مول ماتەريالدارعا اينالدىرۋدىڭ ايقىن ۇلگىسى», دەيدى جوبا جەتەكشىسى سانا قابدراحمانوۆا.
زەرتتەۋ جۇمىستارى ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءو.بايقوڭىروۆ اتىنداعى تاۋ-كەن جانە مەتاللۋرگيا ينستيتۋتىنا قاراستى حيميالىق ۇدەرىستەر جانە وندىرىستىك ەكولوگيا كافەدراسى نەگىزىندە جۇمىس ىستەيتىن وزىق فۋنكتسيونالدى ماتەريالدار مەن ولاردىڭ كومپوزيتتەرى بويىنشا حالىقارالىق «R&D» ورتالىعىندا جۇرگىزىلدى. عالىمداردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, اۋىل شارۋاشىلىعى قالدىقتارىن قايتا وڭدەۋ – ونەركاسىپتىك اۋقىمدا جۇزەگە اسىرۋعا بولاتىن تۇراقتى ءارى ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتيىمدى ۇدەرىس. بۇل باعىت اۋىلدىق ايماقتاردا جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا, ءوندىرىس سالاسىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋعا جانە ەلدەگى عىلىمي-تەحنولوگيالىق مۇمكىندىكتەردى دامىتۋعا جول اشادى.
اۆتونومدى كولىككە ارنالعان زاماناۋي شەشىمدەر
بۇگىندە ەلىمىزدە تەحنيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارى تەك ونەركاسىپ پەن ەكونوميكانى بىلىكتى ماماندارمەن قامتاماسىز ەتەتىن ءبىلىم وردالارى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ ستراتەگيالىق باستامالارى مەن باسىم باعىتتارىن جۇزەگە اسىراتىن ماڭىزدى عىلىمي-تەحنولوگيالىق الاڭدارعا اينالدى. بۇل ۇدەرىس ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ عىلىمي-يننوۆاتسيالىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ناقتى جوبالار ارقىلى كورىنىس تاۋىپ وتىر.
سونىڭ جارقىن ۇلگىسىنىڭ ءبىرى – د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى بازاسىندا قۇرىلعان «SMART Driving Technology» ينجينيرينگتىك ورتالىعى. اتالعان ورتالىق بيىل قاراشا ايىندا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن اشىلىپ, لۋ بان شەبەرحاناسىنىڭ دامۋ جولىن جالعاستىردى. قازىرگى تاڭدا بۇل ورتالىق ءبىلىم بەرۋ, عىلىمي زەرتتەۋ جانە اۆتوپيلوت تەحنولوگيالارىن تاجىريبەلىك دەڭگەيدە ۇشتاستىراتىن كەشەندى ينجەنەرلىك كەڭىستىككە اينالدى.
ورتالىقتىڭ تەحنيكالىق ينفراقۇرىلىمى كەڭ مۇمكىندىكتەردى قامتيدى. مۇندا جاڭا بۋىنعا ارنالعان وقۋ-تاجىريبەلىك گيبريدتى جانە ەلەكترلى اۆتوكولىكتەر, ونىڭ ىشىندە «Changan» ماركالى اۆتونومدى مودەلدەر بار. سونىمەن قاتار اۆتوپيلوت جۇيەلەرىنە ارنالعان مۋلتيسەنسورلىق پلاتفورمالار (LiDAR, رادارلار, بەينەكامەرالار, ۋلترادىبىستىق داتچيكتەر), جاساندى ينتەللەكت پەن ماشينالىق وقىتۋعا نەگىزدەلگەن كومپيۋتەرلىك كورۋ, ناۆيگاتسيا جانە شەشىم قابىلداۋ الگوريتمدەرىن ازىرلەۋ مەن سىناقتان وتكىزۋ مۇمكىندىكتەرى قاراستىرىلعان. بۇدان بولەك, ينتەللەكتۋالدى كولىك جۇيەلەرى مەن تسيفرلىق كارتالار, جول قاۋىپسىزدىگى مەن توتەنشە جاعداي ستسەناريلەرىن مودەلدەۋگە ارنالعان تسيفرلىق شەشىمدەر, AR/VR-سيمۋلياتورلار, سونداي-اق ەكولوگيالىق تازا ءارى اۆتونومدى كولىككە باعىتتالعان «SMART» تەحنولوگيالار ورتالىق جۇمىسىنىڭ ماڭىزدى بولىگى سانالادى.
وسىلايشا, «SMART Driving Technology» ينجينيرينگتىك ورتالىعى جۇرگىزۋشىسىز كولىك, جاساندى ينتەللەكت جانە ينتەللەكتۋالدى ترانسپورتتىق جۇيەلەر سالاسىندا يننوۆاتسيالىق شەشىمدەردى ازىرلەۋ مەن سىناقتان وتكىزۋگە ارنالعان زاماناۋي تەحنولوگيالىق پلاتفورما رەتىندە قالىپتاستى. ءدال وسى ينفراقۇرىلىم شقتۋ-دى جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ جۇرگىزۋشىسىز تاكسيگە ارنالعان تسيفرلىق كارتالار ازىرلەۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوباسىنا قاتىستىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. جوبا شەڭبەرىندە جاساندى ينتەللەكت الگوريتمدەرىن تەكسەرۋ جانە تەحنولوگيالاردى تاجىريبەلەۋ ءۇشىن ورتالىقتىڭ «Changan» ماركالى وقۋ-تاجىريبەلىك اۆتونومدى كولىكتەرى پايدالانىلدى.
اتالعان تاجىريبە مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستان جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندە» اتتى جولداۋىندا بەلگىلەنگەن اۆتوپيلوت, جاساندى ينتەللەكت جانە سمارت-كولىك باعىتتارىن دامىتۋ مىندەتتەرىن ىسكە اسىرۋداعى ۆەدومستۆوارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ناقتى ۇلگىسى بولدى. بۇل رەتتە «مەملەكەت – ۋنيۆەرسيتەت – تەحنولوگيا» اراسىنداعى بايلانىس ابستراكتىلى تۇجىرىم دەڭگەيىنەن شىعىپ, وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ كولىك سالاسى مەن ەلدىڭ تسيفرلىق ەكونوميكاسىن تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋعا ناقتى دايىن ەكەنىن كورسەتتى.
