پالاتا وتىرىسىندا سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن ءبىلىم, عىلىم جانە مادەنيەت ماسەلەلەرى جونىندەگى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى (يۋنەسكو) اراسىنداعى قازاقستاندا يۋنەسكو اياسىنداعى 2-ساناتتى ورتالىق رەتىندە ورتالىق ازيا وڭىرلىك گلياتسيولوگيا ورتالىعىنىڭ مارتەبەسىن قايتا جالعاستىرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى قاراپ, ماقۇلدادى. دەپۋتاتتار بۇل زاڭدى قابىلداۋ گلياتسيولوگيا عىلىمىنىڭ ودان ءارى دامۋىنا, سونداي-اق سۋ جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرىن شەشۋگە ىقپال ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
سونىمەن قاتار سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق كودەكسىنە جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكسىنە تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى ماقۇلدادى. زاڭ مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن قىزمەتتىك مىندەتتەرىن ورىنداۋ كەزىندە ولارعا قاتىستى كۇش قولدانۋدان قورعاۋدى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان. ەندى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى مەن جەدەل جاردەم بريگادالارىنىڭ جۇرگىزۋشىلەرىنە قاتىستى كۇش قولدانۋ قاتەرىن توندىرگەنى ءۇشىن 200-دەن 500 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە دەيىن ايىپپۇل سالۋ نەمەسە سول مولشەردە تۇزەۋ جۇمىستارى تارتۋ قاراستىرىلادى. سونداي-اق 300 ساعاتقا دەيىن قوعامدىق جۇمىستارعا تارتۋ نە ەكى جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىن شەكتەۋ تۇرىندە جازا كوزدەلەدى. اۋىرلاتاتىن ءمان-جايلار بولعان كەزدە 2 جىلدان 3 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ قاراستىرىلعان.
سەناتورلار مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستاندى جاپپاي تسيفرلىق ەلگە اينالدىرۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىمەن ازىرلەنگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تسيفرلىق كودەكسىن جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭىن دا قاراپ, ماقۇلدادى.
«پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى جولداۋىندا ەلىمىزدى ءۇش جىلدىڭ ىشىندە تسيفرلىق مەملەكەتكە اينالدىرۋ جونىندە ماڭىزدى مىندەت جۇكتەدى. بۇگىن قارالعان جاڭا تسيفرلىق كودەكس وسى ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن قۇقىقتىق نەگىز قالىپتاستىرادى. كودەكستە تسيفرلىق ورتا وبەكتىلەرى مەن سۋبەكتىلەرى ايقىندالدى. سونداي-اق تسيفرلىق مەملەكەتتىك باسقارۋ, ونىڭ ىشىندە تسيفرلىق ۇكىمەتتىڭ قۇقىقتىق تەتىكتەرى بەلگىلەندى. قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى دە نازاردان تىس قالعان جوق. جالپى, بۇل كودەكستى قابىلداۋ – ۋاقىت تالابىنا ساي جاڭا تەحنولوگيالاردى بارلىق سالادا ەتەنە ەنگىزۋگە جول اشاتىنى انىق. وسىلايشا, جاڭا نورمالار مەملەكەتتىك باسقارۋدى وڭتايلاندىرۋعا, قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا جانە ەكونوميكامىزدى جاڭعىرتۋعا وڭ سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
سونىمەن قاتار وتىرىس بارىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلىس كودەكسى مەن وعان ىلەسپە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تسيفرلاندىرۋ, كولىك جانە كاسىپكەرلىك ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ, سونداي-اق «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى بانكتەر جانە بانك قىزمەتى تۋرالى» زاڭ مەن وعان ىلەسپە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قارجى نارىعىن رەتتەۋ مەن دامىتۋ, بايلانىس جانە بانكروتتىق ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ ەكى وقىلىمدا قارالدى.
«بۇگىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ازىرلەنگەن جاڭا قۇرىلىس كودەكسىن قارادىق. كودەكستە قۇرىلىس وبەكتىلەرىن جوسپارلاۋ جانە سالۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان نورمالار قامتىلدى. سونداي-اق ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس قىزمەتى سالاسىندا مەملەكەتتىك باقىلاۋدى كۇشەيتەتىن تەتىكتەر ەنگىزىلدى. بۇگىن قارالعان تاعى ءبىر ماڭىزدى قۇجات – «بانكتەر جانە بانك قىزمەتى تۋرالى» جاڭا رەداكتسياداعى زاڭ. بۇل سالاداعى وزگەرىستەر بانك سەكتورىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە ازاماتتارعا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا وڭ سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى سەنات توراعاسى.
تالقىلاۋ ناتيجەسىندە سەناتورلار اتالعان زاڭداردى كونتسەپتۋالدى تۇردە قولداپ, ولارعا بىرقاتار تۇزەتۋ ەنگىزۋدى ۇسىندى. ناقتى ايتقاندا, قۇرىلىس كودەكسى مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلاتىن قۇرىلىس وبەكتىلەرى ءۇشىن مىندەتتى بولىپ تابىلاتىن, ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا جوبالاردى ازىرلەۋ مەن ولارعا ساراپتاما جۇرگىزۋدى ۇيىمداستىرۋعا ارنالعان پورتالدا قۇرىلىس وبەكتىلەرى بويىنشا جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامانى ازىرلەۋ ۇدەرىسىن ۇيىمداستىرۋ جونىندەگى نورمامەن تولىقتىرىلدى. سونىمەن قاتار پايدالانۋشىنىڭ مىندەتىنەن جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى اۋماعىندا الەۋمەتتىك, كولىكتىك جانە ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم وبەكتىلەرىن سالۋ مەن پايدالانۋدى قارجىلاندىرۋدى الىپ تاستاۋدى كوزدەيتىن وزگەرىس ەنگىزىلەدى.
سەناتورلاردىڭ بانكتەر تۋرالى زاڭعا قاتىستى ەنگىزگەن تۇزەتۋلەرى بازالىق بانكتىك ليتسەنزياسى بار بانكتى امبەباپ بانكتىك ليتسەنزياسى بار بانككە كوشىرۋ (قايتا رەسىمدەۋ) كەزىندە پرۋدەنتسيالدىق نورماتيۆتەر مەن ليميتتەردى ساقتاۋ جونىندەگى تالاپتاردى ناقتىلاۋعا بايلانىستى ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. سونداي-اق زاڭدى ەل اۋماعىندا تولەم كارتوچكالارىن پايدالانا وتىرىپ جۇزەگە اسىرىلعان بانكارالىق تولەمدەر جانە (نەمەسە) اقشا اۋدارىمدارى بويىنشا ەسەپ ايىرىسۋلاردىڭ اياقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان, ورتالىق دەپوزيتاريدەگى جانە (نەمەسە) كليرينگتىك ۇيىمداعى اقشانى جانە (نەمەسە) باعالى قاعازداردى قارىز الۋشىدان داۋسىز تارتىپپەن ءوندىرىپ الۋدى بولدىرمايتىن نورمامەن تولىقتىرۋ تۋرالى ۇسىنىستار ايتىلدى.
وسىلايشا, اتالعان زاڭدار سەناتورلاردىڭ ۇسىنىستارىمەن ماجىلىسكە قايتارىلدى.
سەنات وتىرىسىندا م.اشىمباەۆ پالاتانىڭ بيىلعى جۇمىسىن قورىتىندىلاپ, پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن وسى جىلدا قابىلدانعان بىرقاتار ماڭىزدى زاڭعا نازار اۋداردى. سەناتورلار جىل باسىنان بەرى ەلدىڭ ساياسي جانە ورنىقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان 102 زاڭدى قارادى.
«پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن جىل باسىندا جاڭا بيۋدجەت جانە سالىق كودەكستەرى قابىلداندى. وسىلايشا, فيسكالدى جانە سالىق ساياساتى تۇبەگەيلى قايتا قارالدى. سونداي-اق سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋعا زاڭنامالىق نەگىز قالىپتاستىراتىن جاڭا سۋ كودەكسى قابىلداندى. كۇندەلىكتى ومىردە بەلسەندى قولدانىسقا ەنىپ وتىرعان جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى قوعامدىق قاتىناستاردى رەتتەيتىن جاساندى ينتەللەكت تۋرالى جاڭا زاڭ ماقۇلداندى. ەلىمىزدىڭ باس قارجى قۇجاتى – ءۇش جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى قابىلدادىق. تۇركىستان قالاسىنا ەرەكشە مارتەبە بەرەتىن زاڭ دا بەكىتىلدى. الاياقتىققا قارسى ءىس-قيمىلدى كۇشەيتۋدى كوزدەيتىن نورمالار ماقۇلداندى. وسى جانە باسقا دا زاڭدار ەل يگىلىگىنە قىزمەت ەتەدى دەپ سەنەمىز», دەدى پالاتا سپيكەرى.
م.اشىمباەۆ ءوز سوزىندە سەناتتىڭ تۇراقتى كوميتەتتەرىنىڭ زاڭنامالىق جۇمىس ناتيجەلەرىنە, پارلامەنتتىك تىڭداۋلار, ۇكىمەت ساعاتتارى, كوشپەلى وتىرىستار جانە وڭىرلەردەگى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋدى كوزدەيتىن باسقا دا ءىس-شارالاردىڭ قورىتىندىلارىنا توقتالدى.
«سەناتتىڭ تۇراقتى كوميتەتتەرى زاڭ شىعارۋ قىزمەتىمەن قاتار, پالاتا جوسپارىنا سايكەس 5 ۇكىمەت ساعاتىن, 50-دەن اسا كوشپەلى وتىرىس, 100-گە جۋىق دوڭگەلەك ۇستەل مەن كەزدەسۋلەر وتكىزدى. وسى جۇمىستىڭ اياسىندا پرەزيدەنت تاپسىرمالارىنىڭ, زاڭداردىڭ جانە مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋ بارىسى جان-جاقتى تالقىلاندى. بۇعان قوسا, ارىپتەستەرىمىز 130-دان اسا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, ۇكىمەتكە وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ جولدارىن ۇسىندى. پالاتا قىزمەتى اياسىندا 140-قا جۋىق حالىقارالىق ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلدى. بيىل ماسليحاتتارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جونىندەگى كەڭەستىڭ قىزمەتى ساپالىق جاڭا فورماتقا كوشىپ, العاش رەت كەڭەيتىلگەن وتىرىسى وتكىزىلدى. ء«بىر ەل – ءبىر مۇددە» جانە ء«وڭىر» دەپۋتاتتىق توپتارى, سەناتورلار كەڭەسى, «ۇلتتىق مۇددە» ديالوگ الاڭى, «تالداۋ مەكتەبى», ينكليۋزيا جونىندەگى كەڭەستەر جالپى سانى 16 وتىرىس ۇيىمداستىردى. ورنىقتى دامۋ سالاسىنداعى ۇلتتىق ماقساتتار مەن مىندەتتەردىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋ جونىندەگى پارلامەنتتىك كوميسسيانىڭ ناتيجەلى ءۇش وتىرىسى وتكەنىن دە ايتا كەتكەن ابزال», دەپ م.اشىمباەۆ سەناتورلار الداعى جىلدا دا مەملەكەت باسشىسى بەرگەن تاپسىرمالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىن زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ جولىنداعى بەلسەندى جۇمىستى جالعاستىرا بەرەتىنىن ايتتى.
