تۇرعىن ءۇي – الاڭسىز تىرشىلىكتىڭ العىشارتى

حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشى­لىگى باسپاناسىمەن دە ولشەنسە كەرەك. ەل­دەگى قۇرىلىس قارقى­نى مەن ازاماتتاردى تۇر­عىن ۇيمەن قامتۋ كورسەت­كىش­تەرى مەملەكەتتىڭ ەكونومي­كالىق الەۋەتىن عانا ەمەس, قوعامداعى الەۋمەتتىك تۇ­راق­تىلىق دەڭگەيىنىڭ دە كور­سەتكىشى ىسپەتتى. كەيىنگى جىلدارداعى دەرەكتەر بۇل سالادا جۇيەلى وزگەرىس ءجۇرىپ جاتقانىن كورسەتەدى. بيىل دا باسپانا باعىتىنداعى ناقتى ىستەر جالعاسىن تاۋىپ, ءتاۋىر ناتيجەگە قول جەتكىزىلگەن.

جاقىندا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالا­سىنىڭ كەيىنگى 11 ايىنداعى قورى­تىن­دىسىن جاريالاعان ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگى وسى ۋا­قىت ارالىعىندا 19,9 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي, ياعني 154 300 پاتەر پاي­دا­لا­نۋعا بەرىلگەنىن مالىمدەدى. دەمەك, تاريح قويناۋىنا ەنگەلى وتىرعان 2025 جىل بۇل سالا ءۇشىن جامان بولماعان. شار­شى مەتردىڭ كوپتەپ پايدالانۋعا بەرىلۋى, ءبىر جاعىنان, جەكە قۇرىلىس پەن ينۆەستيتسيانىڭ جان­دانۋىن بىل­دىر­سە, ەكىنشى جاعىنان, مەملەكەتتىك باع­دار­لامالاردىڭ كومەگى ءتيىپ جاتقانىن اڭعارتادى. وڭىرلەردەگى قۇرىلىس كولە­مى­نىڭ ارتۋى ىشكى ەڭبەك نارىعىنا دا وڭ اسەر ەتىپ, مىڭداعان ادامدى جۇمىسپەن قامتۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنشە, بيىل العاشقى جارتىجىلدىقتا قۇرى­لىس جۇمىسىنىڭ كولەمى 3,31 ترلن تەڭ­گەگە جەتكەن. بۇل – وتكەن جىلمەن سالىس­تىرعاندا 18,4%-عا ارتىق كورسەتكىش. بۇعان قوسا, 11 ملن شارشى مەتردەن استام جاڭا نىسان پايدالانۋعا بەرىلسە, ونىڭ 7,9 ملن شارشى مەترى – تۇرعىن ءۇي, قالعانى مەكتەپ, بالاباقشا جانە دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ نىسانى.

تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىندە الەۋمەتتىك وسال توپتاردىڭ مۇددەسىنە قاشاندا باسىمدىق بەرىلەدى. ويتكەنى وزدىگىنەن ءۇي ساتىپ الۋعا شاماسى جەتپەيتىن از قام­تىلعان وتباسىلاردى, مۇمكىندىگى شەك­تەۋلى جانداردى باسپانامەن قامتۋ – ۇكىمەتتىڭ حالىق الدىنداعى جاۋاپ­كەر­شىلىگى. وسى ساناتتاعى ازاماتتاردى قولداۋ ءۇشىن مەملەكەت ءبىرتالاي سۇيەكتى باعدارلامالاردى قابىلداعانى ءمالىم. ايتالىق, جەڭىلدەتىلگەن پايىزبەن نەسيە بەرەتىن يپوتەكالىق باعدارلامالار باسپاناعا مۇقتاج جاندارعا ەداۋىر دەمەۋ بولىپ كەلەدى. مينيسترلىكتىڭ دەرەگىنشە, 2 جانە 5 پايىزدىق مولشەرلەمەمەن بەرىلگەن 4,9 مىڭ يپوتەكالىق نەسيەگە 63,1 ملرد تەڭگە باعىتتالعان. بۇدان بولەك, «ناۋرىز» جانە «ناۋرىز جۇمىسكەر» باع­دار­لامالارى ارقىلى 205,7 ملرد تەڭ­گەگە 7,6 مىڭ نەسيە بەرىلگەن.

2025 جىلدىڭ العاشقى 11 ايىندا 7,2 مىڭ پاتەر الەۋمەتتىك وسال توپتارعا جالعا بەرۋ ءۇشىن ساتىپ الىنعان.

سونىمەن قاتار اكىمدىكتەر مەملەكەت­تىك باعالى قاعازدار شىعارۋ تەتىگىن پايدالانا وتىرىپ, 4,4 مىڭ پاتەردى سالىپ, ساتىپ الدى دەيدى مينيسترلىك وكىلدەرى. بۇل تاجىريبە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان­داردىڭ تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن شەشۋدە قار­جىلىق قۇرالداردى ءتيىمدى پايدالانا باستاعانىن كورسەتكەن.

«Finprom.kz» پورتالىنىڭ حابارلاۋىن­شا, ەل ازاماتتارىنا باسپانالى بولۋ مۇمكىندىگىن سىيلايتىن يپوتەكالىق نەسيەلەر رەكوردتىق 7,4 ترلن تەڭگەگە جەتكەن. «ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ جالپى نەسيە پورتفەلىندەگى يپوتەكانىڭ ۇلەسى كەيىنگى جىلدارى تۇراقتى تۇردە 18%–20% دەڭگەيىندە تۇر. بۇرىن مەملە­كەت­تىك باعدارلامالاردى بەلسەندى تۇردە دامىتقانعا دەيىن ەكونوميكاداعى يپوتەكانىڭ ۇلەسى نەبارى 8%-دى قۇراي­تىن» دەلىنگەن حابارلامادا.

ەلىمىزدەگى يپوتەكالىق قارىزداردىڭ جارتىسىنان كوبىن «وتباسى بانك» قامتا­ماسىز ەتىپ وتىر. تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج ازا­ماتتاردى تىركەۋدى دە وسى بانك جۇر­گىزەدى. «بۇل تۇرعىن ءۇي سالاسىنداعى ينستيتۋتسيونالدىق وزگەرىستەردىڭ ءبىرى بولدى. جۇيەنىڭ ورتالىقتاندىرىلۋى باسپانا كەزەگىن جۇرتشىلىققا نەعۇرلىم اشىق ەتە وتىرىپ, اكىمدىكتەرگە تۇسەتىن جۇكتەمەنى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەردى. بيىل 7,3 مىڭ جالعا بەرىلەتىن پاتەر بەرىلىپ, 10 مىڭنان استام ازامات سۋبسيديالانعان يپوتەكاعا قول جەتكىزدى. قازىر بىرىڭعاي بازاعا 965 مىڭنان استام ازامات تىركەلگەن, ولاردىڭ شامامەن 600 مىڭى – الەۋمەتتىك وسال توپ وكىلدەرى», دەيدى جۋرناليستەرمەن جۇز­دەسۋىن­دە ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ۆيتسە-ءمينيسترى ق.قاجكەنوۆ.

جوعارىدا اتالعان تۇرعىن ءۇي كەزەگى­نىڭ بىرىڭعاي بازاسىنا 1 ملن-عا تارتا ازا­ماتتىڭ تىركەلۋى – ەلىمىزدە ءۇيسىز جۇرگەن ازاماتتاردىڭ ءالى دە كوپ ەكەنىن بىلدىرەدى. ونىڭ سىرتىندا مەملە­كەتتىك تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە تىركەلە الماي, تىركەلەيىن دەسە, ونىڭ تالاپتارىنا ساي كەلمەي جۇرگەن جۇرت قانشاما؟

دەگەنمەن ءتيىستى ۆەدومستۆو وكىلدەرى حالىقتى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ تەتىكتەرىن جان-جاقتى قاراستىرىپ, نەعۇرلىم ءتيىمدى تاسىلدەردى قولدانىسقا ەنگىزىپ جاتقانىن ايتادى. سونىڭ ءبىر ءتۇرى – تۇرعىن ءۇيدى جالداۋ اقىسىنىڭ ءبىر بولىگىن سۋبسيديالاۋ مەن تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتتارىن بەرۋ. بۇل دا – حالىقتىڭ تولەم قابىلەتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان تەتىكتەر. 2025 جىلدىڭ ءۇشىنشى توقسانىنىڭ سوڭىنا قاراي 11 مىڭنان استام ازامات جالداۋ اقىسى بو­يىنشا سۋبسيديا العان. بۇل ماقساتقا 7,6 ملرد تەڭگە بولىنگەن.

ال 1400-دەن استام ادامعا باستاپقى جارنانى جابۋ ءۇشىن 1,7 ملرد تەڭگەگە تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتى بەرىلگەن. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي قولداۋ شارالارى باسپانالى بولۋ جولىنداعى ەڭ كۇردەلى كەزەڭ العاشقى جارنا ماسەلەسىن شەشۋگە ايتارلىقتاي ىقپال ەتەدى.

ۇكىمەت ۇلەستىك قۇرىلىس سالاسىنداعى مەم­لە­كەتتىك رەتتەۋدى كۇشەيتۋدى دە مىق­تاپ قولعا الدى. ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىندە ۇلەسكەرلەردىڭ قۇقى, ولاردى سەنىمسىز قۇرىلىس كومپانيالارىنان قورعاۋ ماسەلەلەرى زاڭداعى وزگەرىستەردە قاتتاپ جازىلعانى ايتىلعان. مىسالى, رۇقساتسىز سالىنىپ جاتقان تۇرعىن ءۇي-جايلارىنا ۇلەسكەر تارتۋعا جانە الدىن الا كەلىسىمدەر جاساۋعا تى­يىم سالىنادى. اكىمدىكتىڭ رۇقساتى نەمەسە بىرىڭعاي وپەراتوردىڭ كەپىلدىگى بول­ماسا, ءالى اياق­تالماعان قۇرىلىستى جارنامالاۋعا بولمايدى.

سونداي-اق ازاماتتار تۇرعىن ۇيلەر مەن ونىڭ قۇرىلىستارى جونىندە شىنايى ءارى ناقتى اقپاراتتان قۇلاعدار بولىپ وتىرۋ ءۇشىن 2026 جىلى ارنايى پورتال ىسكە قوسىلماق. قۇرىلىس سالاسىنداعى بارلىق جۇيەنى بىرىكتىرەتىن اقپاراتتىق رەسۋرس­تا قالا قۇرىلىسى كاداسترى, ساراپتاما پورتالى جانە ە-قۇرىلىس قىزمەتتەرىندەگى مالىمەتتەر بىرىكتىرىلەدى. ايتالىق, پورتالدان رەس­پۋب­ليكاداعى 89 قالانىڭ قۇرىلىس رۇق­ساتتارىنىڭ پاكەتىن بەرۋ مەملەكەتتىك قىزمەتتەرىن, ساۋلەتتىك جوس­پارلاۋ تاپسىرمالارىن, ەلەكتر جەلىسىنە قوسىلۋدىڭ تەحنيكالىق سيپاتتامالارىن, الدىن الا جوبالاردى بەكىتۋ جوس­پارلارىن قاراۋعا بولادى. ۆەدومستۆو وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, اتالعان پورتال ء«بىر تەرەزە» قاعيداتىمەن جۇمىس ىستەيدى. مۇندا قاجەتتى اقپاراتتى جىلدام ءارى وڭاي تابۋدىڭ بارلىق مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان. پايدالانۋشىلار بىرىڭعاي egov.kz لوگينىمەن باستى بەتكە تىكە­­لەي ءوتىپ, كەرەكتى مالىمەتتەردى كورە الادى. جاڭادان ىسكە قوسىلعان وسى وزگەرىس­تەردىڭ ءبارى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس سالا­سىن­داعى ماسە­لەلەردى وڭتايلاندىرا تۇسەدى دەيدى ماماندار.

جالپى, 2025 جىلدىڭ تۇرعىن ءۇي سالاسىنداعى كورسەتكىشتەردى بايىپتاساق, مەملەكەت تۇرعىن ءۇي ساياساتىن قۇرىلىس كولەمىمەن عانا ەمەس, الەۋمەتتىك تيىمدىلىك تۇرعىسىنان دا باعالاۋعا كوشكەن. بيىل كەزەكتى رەكورد جاڭارتىلىپ, 10 ايدىڭ ىشىندە 14,6 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلگەنىن سونىڭ ناتيجەسى دەپ باعالاۋعا بولادى. Finprom.kz ساراپ­شىلارىنىڭ دەرەگىنشە, ءبىر جىل بۇرىن ءدال وسىنداي كەزەڭدە 14 ملن شارشى مەتر, بەس جىل بۇرىن 9,8 ملن شارشى مەتر, ون جىل بۇرىن 7 ملن شارشى مەتر, ال ون بەس جىل بۇرىن بار بولعانى 4,7 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلگەن.

بىلتىر ەلدەگى تۇرعىن ءۇي قورى 434,3 ملن شارشى مەترگە جەتتى. سونىڭ ىشىندە قالادا – 287,1 ملن شارشى مەتر, اۋىل­­دا 147,2 ملن شارشى مەتر باسپانا تۇر­­عى­زىل­عان.

نە دەسەك تە, ەلىمىزدەگى تۇرعىن ءۇي باع­دار­­لامالارى مەن تۇرعىن ءۇي-قۇرىلىس جيناق جۇيەسى ۋاقىت وتكەن سايىن جاڭا­رىپ, كەمشىن تۇستارىن تولىقتىرىپ, ۇيدەن ءۇمىت­تى جانداردىڭ جۇرەگىنە سەنىم ۇيالاتىپ كەلەدى.