فوتو: جي
بيۋدجەت ءتارتىبى: تابىس كوتەرىلدى, بىراق جوسپار تولىق ورىندالمادى
قارجى مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, 2025 جىلدىڭ 10 ايىنداعى مەملەكەتتىك بيۋدجەت كىرىستەرى 98,2% كولەمىندە ورىندالدى. بۇل وتكەن ايداعى 99,5%-دان تومەن كورسەتكىش. جىل سوڭىنا قاراي كىرىس جوسپارى جاقسارعانىمەن, ءالى تولىق مەجەگە جەتكەن جوق: رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرىنىڭ ورىندالۋى 95%-عا تەڭ بولسا, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر جوسپارىن 101,8% ارتىعىمەن ورىنداعان.
ەڭ ۇلكەن جەتىسپەۋشىلىك قوسىلعان قۇن سالىعىندا بايقالدى – جوسپار 8,2%-عا ورىندالماعان. مينيسترلىك دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىنىڭ ورىندالماۋى – 7,6%. ەكى سالىقتىڭ بيۋدجەت كىرىسىندەگى ۇلەسى شامامەن 73%-دى قۇرايتىنىن ەسكەرسەك, ولاردىڭ تومەن كورسەتكىشى رەسپۋبليكالىق كىرىس جوسپارىنا ايتارلىقتاي ىقپال ەتتى.
ال ترانسفەرتتەر بويىنشا جاعداي اناعۇرلىم تۇراقتى. ۇلتتىق قوردان بولىنگەن نىسانالى ەمەس ترانسفەرتتەردىڭ ورىندالۋى 87%-دان 91%-عا كوتەرىلگەن. قارجى مينيسترلىگى حابارلاعانداي, 10 ايدا ءبولىنۋى ءتيىس 4,990 ترلن تەڭگەنىڭ ورنىنا ناقتى 4,540 ترلن تەڭگە يگەرىلدى. بۇل ۇلتتىق قور قاراجاتىن بىرتە-بىرتە تەڭگەرىمدى پايدالانۋعا كوشۋ ارەكەتىنىڭ بەلگىسى. ال بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ ورىندالۋى 94% دەڭگەيىندە قالىپ وتىر.
وڭىرلەر قارجىسى: دونور جانە دوتاتسيالىق ايماقتاردىڭ ارا سالماعى وزگەرمەدى
جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر قۇرىلىمى ۇزاق جىلدارداعىداي ساقتالدى: تۇسىمدەردىڭ 51%-ى – سالىقتار, 46%-ى – ترانسفەرتتەر, قالعانى باسقا كىرىستەر. دەرەكتەر كورسەتكەندەي, ەكونوميكالىق الەۋەتى جوعارى استانا, الماتى جانە اتىراۋ سەكىلدى وڭىرلەردە سالىق تۇسىمدەرىنىڭ ۇلەسى 68-92% ارالىعىندا. ال تۇركىستان مەن قىزىلوردا وبلىستارىنداعى ترانسفەرت ۇلەسى 80% شاماسىندا.
بۇل كورسەتكىشتەر قازاقستانداعى وڭىرلىك دامۋدىڭ تەڭگەرىمسىزدىگى مەن بيۋدجەتارالىق تاۋەلدىلىكتىڭ ءالى دە جوعارى ەكەنىن ايقىن كورسەتەدى. ەكونوميستەردىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي جاعدايدا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيى باياۋ وسەدى, ال ايماقتار اراسىنداعى ەكونوميكالىق شەتتەتۋ ساقتالادى.
ۇلتتىق قور: اكتيۆ ءوسىمى بار, بىراق جۇمسالىم تۇسىمنەن جوعارى
2025 جىلى ءبىر جاعىنان, قور اكتيۆتەرى ءوسىم كورسەتىپ وتىر. ۇلتتىق قور مالىمەتىنشە, قازان ايىنىڭ سوڭىندا اكتيۆتەردىڭ ۆاليۋتالىق بالانسى 63,4 ملرد دوللاردى قۇرادى. ءبىر ايداعى ءوسىم – 660 ملن دوللار, ال جىل باسىنان بەرگى ءوسىم – 4,6 ملرد دوللار نەمەسە 7,74%. ءوسىمنىڭ باستى سەبەبى – ينۆەستيتسيالىق تابىس. قوردىڭ دەرەگىنشە, توعىز ايدا ينۆەستيتسيالىق تابىس كولەمى 6,448 ترلن تەڭگەگە جەتكەن. بۇل سوڭعى بەس جىلداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى.
ۇلتتىق قوردىڭ بيىلعى ينۆەستيتسيالىق كىرىسى بەلگىلى بولدى
ەكىنشى جاعىنان, ۇلتتىق قورعا تۇسكەن ءتۇسىم مەن جۇمسالعان قاراجات اراسىنداعى ايىرماشىلىق ايقىن بايقالادى. قاڭتار-قاراشا ايلارىندا قورعا 3,580 ترلن تەڭگە تۇسسە, جۇمسالعان قاراجات كولەمى 4,933 ترلن تەڭگە بولدى. ياعني, شىعىس كولەمى تۇسىمنەن 1,37 ەسە ارتىق.
مۇناي نارىعى: ءوندىرىس ارتتى, كۆوتا بۇزىلدى
2025 جىلعى مۇناي ءوندىرىسى قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن نەگىزگى درايۆەر بولىپ قالدى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنە سايكەس, قاڭتار-قازان ايلارىندا ەل 83,6 ملن توننا مۇناي وندىرگەن. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىنەن 14%-عا ارتىق. الايدا ايلىق ديناميكا تۇراقسىز: قازان ايىنىڭ ءوندىرىس كولەمى 8,01 ملن توننا بولدى, بۇل اقپان ايىنىڭ كورسەتكىشىنە قايتا ورالعانىن بىلدىرەدى.
ەكسپورت كورسەتكىشتەرى دە كۇردەلى: جىل باسىندا ەكسپورت تومەندەگەنىمەن, كەيىن قايتا وسىمگە كورسەتتى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا, جىل باسىنداعى ەكسپورت قۇلدىراۋى:
- 1-توقساندا –14%;
- 1-جارتىجىلدىقتا –1,8% دەڭگەيىندە بولدى.
ەۋروپا باعىتى بويىنشا ەكسپورت ايتارلىقتاي ارتقان: نيدەرلاندى, گەرمانيا, يسپانيا جانە رۋمىنيا نەگىزگى ساتىپ الۋشىلاردىڭ قاتارىنا قايتا ەندى. ال اقش, سينگاپۋر جانە وڭتۇستىك كورەياعا مۇناي جەتكىزۋ ازايعان.
قازاقستاندا مۇناي-گاز حيمياسى ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىسى 12%-عا ارتقان
مۇناي نارىعىنداعى ماڭىزدى فاكتور – وپەك+ شەكتەۋلەرى. حالىقارالىق ەنەرگەتيكا اگەنتتىگىنىڭ ەسەبىنشە, قازاقستان قازاندا بەلگىلەنگەن كۆوتا (1,53 ملن بارر.ء/تاۋ.) ورنىنا 1,68 ملن بارر.ء/تاۋ. وندىرگەن. ارتىق ءوندىرىس – 0,15 ملن بارر.ء/تاۋ. بۇل كورسەتكىش بويىنشا قازاقستان يراك پەن ءباا-دەن كەيىن ءۇشىنشى ورىندا.
وپەك+ كەلىسىمىنە سايكەس, 2026 جىلدىڭ ناۋرىزىنا قاراي قازاقستاننىڭ كۆوتاسى شامامەن 1 ملن بارر.ء/تاۋ. دەڭگەيىنە ءتۇسۋى ءتيىس. بۇل قازىرگى وندىرىستەن 68% تومەن. مۇنداي شەكتەۋلەر ەكسپورتتىق كىرىسكە تىكەلەي اسەر ەتپەك.
قۇرىلىس پەن كولىك سالاسى ەكونوميكالىق وسىمگە تىرەك بولدى
ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, قىسقا مەرزىمدى ەكونوميكالىق ينديكاتور (كەي) قازان ايىندا 109,1%-دى قۇرادى. بۇل ناقتى سەكتوردىڭ جوعارى ديناميكاسىن كورسەتەتىن ماڭىزدى كورسەتكىش.
ءوسىمنىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى سالالارى:
- قۇرىلىس – 15,1%;
- كولىك جانە قويمالاۋ – 20,7%;
- اۋىل شارۋاشىلىعى – 12,9%.
تاۋ-كەن ونەركاسىبى 9,6% ءوسىم كورسەتسە, وڭدەۋ ونەركاسىبى – 5,8% دەڭگەيىندە. دەگەنمەن, ماشينا جاساۋ سەكتورىندا باياۋلاۋ بايقالادى: 114% بولعان ءوسىم 111,5%-عا تۇسكەن. مەتاللۋرگيا سالاسى دا ستاگناتسيالىق كەزەڭدە, بۇل ەكسپورتتىڭ تومەندەۋىنە اسەر ەتتى.
جەكە سەكتوردىڭ ءرولى كۇشەيە باستادى
ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىك جىل بويى ارالاس ديناميكا كورسەتتى. ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس, مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالار ءوسىمى 42%-دان 37%-عا دەيىن تومەندەگەن. بىراق جىل باسىنان بەرى مەملەكەتتىك شىعىندار كولەمىنىڭ ۇلعايۋى ولاردى جالپى ينۆەستيتسيا قۇرىلىمىندا ۇلەسىن 19,6%-دان 22,8%-عا دەيىن ارتتىرعان.
جەكە ينۆەستيتسيالار ءوسىمى – 11,9%. بۇل جالپى ينۆەستيتسيالىق ءوسىمنىڭ 6 پايىزدىق پۋنكتىن قامتاماسىز ەتكەن نەگىزگى فاكتور. ونەركاسىپ ينۆەستيتسياسىنىڭ ۇلەسى – 38,2%, ال كولىك-لوگيستيكا سالاسى – 18,1%, جىلجىمايتىن م ۇلىك سالاسى – 18,7%. ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا 1,031 ترلن تەڭگە قۇيىلعان, مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالار ۇلەسى بويىنشا بۇل ءبىرىنشى ورىندا.
ەكسپورت السىرەپ, يمپورت كۇشەيدى
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, بيىلعى ون ايدا سىرتقى ساۋدا اينالىمى 1,1%-عا قىسقارعان. ەكسپورت 5,1%-عا تومەندەگەن, ال يمپورت 4,5%-عا وسكەن. ساۋدا سەرىكتەستەرى اراسىنداعى ديناميكا دا وزگەرگەن: رەسەيگە ەكسپورت 15,9%-عا ازايسا, رەسەيدەن كەلەتىن يمپورت نەبارى 0,5%-عا تومەندەگەن.
ەاەو-دان تىس ەلدەرمەن ساۋدا كولەمى 91,8 ملرد دوللار بولدى. ونىڭ ىشىندە ەكسپورت 3,8%-عا ازايعان, ال يمپورت كەرىسىنشە 6,6% وسكەن. بۇل ىشكى سۇرانىستىڭ سىرتقى وندىرىستەن قاناعاتتاندىرىلىپ وتىرعانىن جانە شيكىزاتتىق ەكسپورتقا تاۋەلدىلىكتىڭ ءالى دە باسىم ەكەنىن كورسەتەدى.
جىلدىڭ ەلەۋلى وقيعالارى: حۆق ماقساتى, «بايتەرەك» ترانسفورماتسياسى جانە كتك-داعى شابۋىل
قاراشا ايىندا حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى قازاقستان ەكونوميكاسىنا قاتىستى قورىتىندى مالىمدەمە جاريالادى. حۆق ساراپشىلارى ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ جوعارى دەڭگەيىن اتاپ وتسە دە, ينفلياتسيالىق قىسىم, بيۋدجەتتىك تاۋەكەلدەر, كۆازيفيسكالدىق شىعىندار جانە اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ قاتاڭداتىلۋى قاجەت ەكەنىن مالىمدەدى.
كتك-عا جاسالعان شابۋىل نە سەبەپتى ەل ازاماتتارىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى؟
كۇزدە «بايتەرەك» حولدينگىنىڭ قايتا قۇرىلۋى ماڭىزدى ساياسي-ەكونوميكالىق شەشىمدەردىڭ ءبىرى بولدى. حولدينگ ەندى ۇلتتىق ينۆەستيتسيالىق حولدينگكە ترانسفورماتسيالانىپ, مەملەكەتتەن 1 ترلن تەڭگە كاپيتاليزاتسيا الۋى ءتيىس. جىل سايىنعى قارىز تارتۋ جوسپارى – 7 ترلن تەڭگە. بۇل ەكونوميكانىڭ ينۆەستيتسيالىق مودەلى ايتارلىقتاي وزگەرەتىنىن بىلدىرەتىن بەتبۇرىس.
29 قاراشادا كاسپي قۇبىر كونسورتسيۋمىنىڭ (كتك) اتق-2 تەرمينالىنا جاسالعان شابۋىل مۇناي ەكسپورتىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى الاڭداۋشىلىق تۋدىردى. 2024 جىلى كتك ارقىلى 63 ملن توننا مۇناي ەكسپورتتالعان, ونىڭ 54,9 ملن تونناسى – قازاقستان مۇنايى. مۇنداي وقيعا ەكسپورت ينفراقۇرىلىمىنىڭ تاۋەكەلدەرىن كورسەتىپ بەردى.
