ءبىلىمدى جۇرتتىڭ ەڭسەسى بيىك

وسى ۋاقىت ارالىعىندا ءبىلىم سالاسىندا باسقارۋ جۇيەسىن قايتا قۇرى­لىمداۋ, ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن جاڭارتۋ, ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتۋ, مۇعالىم مارتەبەسىن كوتەرۋ, تسيفرلاندىرۋ, جاڭا مەكتەپتەر سالۋ سياقتى كەشەندى شارالار جۇزەگە اسىرىلدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كەزەڭىندە ءبىلىم جۇيەسىن تۇراقتاندىرۋ نەگىزگى مىندەت بولدى. 1999 جانە 2007 جىلدارى قابىلدانعان ء«بىلىم تۋرالى» زاڭدار سالانىڭ ينستيتۋتسيونالدى نەگىزىن قالىپتاستىرىپ, باسقارۋ مودەلى مەن وقۋ ورىندارىنىڭ مارتەبەسىن جاڭارتتى. ودان كەيىنگى جىلدارى ء«بىلىم» مەملەكەتتىك باعدار­لا­مالارى ارقىلى مەكتەپ, كوللەدج, جوو ينفراقۇرىلىمىن جاڭارتۋ, وقىتۋ­شىلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, جاڭا وقۋلىقتار ازىرلەۋ سياقتى جۇيەلى شارالار قولعا الىندى. 2004 جىلدان باستاپ ەلىمىز ورتا ءبىلىمدى 12 جىلدىق مودەلگە كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوشىرۋدى باستادى. بۇل وزگەرىس وقۋشىنى تۇلعا رەتىندە دامىتۋدى, ماماندىققا ەرتەرەك باعدارلاۋدى, حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالاتىن ءبىلىم ستاندارتتارىنا بەيىمدەۋدى كوزدەدى.

سونداي-اق وسى كەزەڭدە ۇلتتىق بىر­ىڭعاي تەستىلەۋ ەنگىزىلىپ, ءبىلىم ساپاسىن سىرتتاي باعالاۋ مەن ۋنيۆەرسيتەتكە قا­بىل­داۋدىڭ اشىق فورماتى پايدا بولدى. بۇل قادام مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ ءبىلى­مىن جۇيەلى باعالاۋعا مۇمكىندىك بەر­دى ءارى جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسۋدە­گى سۋبەكتيۆتىلىكتى ازايتتى. كەيىنگى جىلدارى ۇبت بىرنەشە رەت جاڭارتىلىپ, بەيىندىك پاندەر, جىل بويى بىرنەشە رەت تاپسىرۋ مۇمكىندىگى سياقتى وزگەرىستەر ەنگىزىلدى.

وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ رەسمي ما­لىمەتىنشە, بۇگىندە رەسپۋبليكادا 7 941 مەكتەپ جۇمىس ىستەيدى. سونىڭ 4,2 مىڭعا جۋىعى, ياعني جالپى مەكتەپتەردىڭ جارتىسىنان استامى – قازاق تىلىندە ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەر. بۇل – تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى 32 پايىز كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا اسا جوعارى ناتيجە. 1991 جىلى قازاق تىلىندە وقىتاتىن مەكتەپتەر سانى رەسمي دەرەك بويىنشا 2 768 بولعان, سول جىلدارى قازاق سىنىبىندا 2 ميل­ليوننان استام وقۋشى ءبىلىم العان. ال ­بۇل سان بۇگىندە 4 ملن-عا جۋىق. ­سون­داي-اق 2014 جىلى تۇلەكتەردىڭ شاما­مەن
70%-ى تەستىلەۋدى قازاق تىلىندە تاپسىر­سا, 2024 جىلى 75,1% تالاپكەر ۇبت-نى قازاق تىلىندە تاپسىرعان.

2010 جىلدارى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جاڭارتۋعا باعىتتالعان جاڭا رەفورما­لار باستالدى. ورتا ءبىلىم مازمۇنى جاڭار­تىلعان وقۋ باعدارلامالارىنا كوشىپ, ءسپيرالدى وقىتۋ ءادىسى, قۇزىرەتتى­لىككە نە­گىزدەلگەن وقىتۋ, كريتەريالدى باعالاۋ جۇ­يەسى ەنگىزىلدى. بۇل وزگەرىس بالالاردىڭ جاتتاپ ەمەس, ءتۇسىنىپ وقۋىنا, زەرتتەۋ جۇر­گىزۋىنە, ويلاۋ داعدىلارىن دامىتۋىنا باعىتتالدى.

تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى ونجىلدى­عى­نان كەيىن ءبىلىم سالاسىندا ينفراقۇ­رىلىم ماسەلەسى ايقىن سەزىلدى. ەلدىڭ دەموگرافيالىق ءوسىمى مەن ۋربانيزاتسيا قارقىنى مەكتەپ جەتىسپەۋشىلىگىنە اكەلدى. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن مەم­لەكەت 2007–2010 جىلدارى «100 مەك­تەپ, 100 اۋرۋحانا» اتتى اۋقىمدى الەۋ­مەت­تىك جوبانى ىسكە قوستى. بۇل جوبا سول كە­زەڭدەگى ەڭ ءىرى ۇلتتىق باعدارلامانىڭ ءبىرى سانالىپ, ەلدىڭ ءبىلىم جۇيەسىنە سەر­پىن بەردى. باعدارلاما اياسىندا 100 جاڭا مەكتەپ سالۋ مىندەتى جۇكتەلدى جانە ول ءۇش اۋىسىمدى وقىتۋدى ازايتۋعا, اپاتتى مەكتەپتەردىڭ ورنىن تولتىرۋعا, جاڭا شاعىن اۋداندار مەن حالىق سانى جىلدام ءوسىپ جاتقان وڭىرلەرگە كوبىرەك وقۋ ورنىن اشۋعا باعىتتالدى. جاڭا مەكتەپتەر زاماناۋي ينفراقۇرىلىممەن, سپورت زالىمەن, زەرتحانالارمەن, كومپيۋتەر قويىلعان سىنىپتارمەن جابدىقتالدى. «100 مەكتەپ» باستاماسى ءبىلىم سالاسىنىڭ دامۋىنا قۇرىلىمدىق تۇرعىدا اسەر ەتتى. وڭىردەگى مەكتەپ تاپشىلىعىن ازايتتى, وقۋ عيماراتتارىنىڭ ساپاسىن جاقسارتتى, ءبىلىم بەرۋدى جاڭارتاتىن جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزۋگە مۇمكىندىك جاسادى. بۇل جوبا ەلدىڭ الەۋمەتتىك ساياساتىنىڭ باسىم باعىتى بولعان «ادام كاپيتالىنا ينۆەستيتسيا» تۇسىنىگىنىڭ ورنىعۋىنا جول
اشتى.

مۇعالىم مارتەبەسىن كوتەرۋ دە جۇيە­لى قولعا الىندى. 2019 جىلى قابىل­دانعان «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ مۇ­عالىمدەردىڭ الەۋمەتتىك جانە كاسىبي قورعالۋىن كۇشەيتىپ, جۇكتەمەسىن ازاي­تۋعا, جالاقىسىن كەزەڭ-كەزەڭمەن وسىرۋگە جول اشتى.

ءبىلىم بەرۋدىڭ تسيفرلىق باعىتى 2017 جىلى قابىلدانعان «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىنان كەيىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلدى. مەكتەپتەر كومپيۋتەر تەحنيكالارىمەن جابدىقتالىپ, ينتەرنەتكە قولجەتىمدىلىك ارتتى, ەلەكتروندى جۋرنالدار مەن كۇندەلىكتەر, ونلاين پلاتفورمالار, قاشىقتان وقىتۋ جۇيەسى قول­دانىسقا ەندى. «COVID-19» پاندەميا­سى تسيفرلاندىرۋ ۇدەرىسىن ءتىپتى جىلدامداتتى. وسى كەزەڭدە قاشىقتان وقىتۋ قۇرال­دارى, تسيفرلى كونتەنت, ۆيدەو-ساباقتار, ەلەكتروندى پلاتفورمالار جاپپاي ەنگىزىلدى.

قازىرگى كەزەڭدە ءبىلىم سالاسىنداعى ەڭ اۋقىمدى ينفراقۇرىلىمدىق باس­تاما – «كەلەشەك مەكتەپتەرى» ۇلتتىق جوباسى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان جوبا اياسىندا رەسپۋبليكادا بىركەلكى ستاندارتپەن سالىنعان جاڭا مەكتەپتەر بوي كوتەرىپ جاتىر. 2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جاڭا فورماتتاعى 105 مەكتەپ سالىندى. ال وسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن تاعى 112 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ جوسپارلان­عان. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ رەسمي مالىمەتىنشە, قازىر ەلىمىزدە 150 «كەلەشەك مەكتەبى» 145 583 بالاعا ءبىلىم بەرىپ جاتىر. جوبانىڭ باس­تى ماقساتى – ءۇش اۋىسىمدى ءبىلىم بەرۋ­دى جويۋ, اپاتتى مەكتەپتەردى الماستىرۋ جانە ءاربىر بالاعا قاۋىپسىز, زاماناۋي, تەحنولوگيالىق ورتا ۇسىنۋ. اتالعان جوبا اياسىندا سالىن­عان مەكتەپتەر بۇرىنعى تيپتىك مەكتەپتەر­­دەن ەداۋىر ەرەكشەلە­نەدى. ولاردىڭ جال­پى اۋماعى 15-20%-عا ۇلكەن, ال تەحنيكا­لىق جابدىقتالۋ دەڭ­گەيى ءتورت ەسە جوعارى. ءار مەكتەپتە روبوت­تەحنيكا كابينەتتەرى, STEM-زەرتحانا­لار, حورەوگرافيا زال­دارى, كوۆوركينگ ايماقتارى مەن ءتورت سپورت زالعا دەيىن قاراستىرىلعان.

تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى رەفور­مالار ءبىلىم جۇيەسىنە ءار كەزەڭدە ءارتۇرلى سيپاتتاعى وزگەرىستەر الىپ كەلدى. بىراق ولاردىڭ بارلىعىن بايلانىستىرىپ تۇرعان ورتاق ماقسات بار – وتاندىق ءبىلىم جۇيەسىن جاقسارتۋ. قورىتا ايتساق, بۇگىندە مەكتەپتەردىڭ سانى كوبەيدى, مازمۇنى جاڭارتىلدى, مۇعالىمدەر مار­تەبەسى ءوسىپ, ينفراقۇرىلىم جاڭاردى.