الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى (امسق) جاساندى ينتەللەكت ارقىلى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدىڭ 14 ستاندارتىن ىسكە قوستى. سونداي-اق 350 اقاۋلار مەن زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى انىقتاۋ الگوريتمدەرىن جۇزەگە اسىردى. بۇل رەتتە جي 45 الگوريتمدى دەربەس ازىرلەدى, ولار قازىر سىناقتان ءوتىپ جاتىر. جۇمىستى ءارى قاراي دامىتۋ ماقساتىندا مەديتسينالىق كومەك ستاندارتتارى مەن كلينيكالىق حاتتامالاردى جاڭارتۋ, تسيفرلاندىرۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل شارالاردى مەديتسينالىق قاۋىمداستىقپەن بىرىگىپ جاساعان ءجون. بۇكىل الەمدە مەديتسينالىق قىزمەتتەر مەن شىعىندار كولەمىنىڭ, تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەردىڭ سونداي-اق اقپارات كولەمىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇدەرىستەرىن اۆتوماتتاندىرۋ نەگىزگى باسىمدىققا اينالىپ كەلەدى.
پرەزيدەنت جولداۋىندا: «بيۋدجەت قارجىسى شەكتەۋلى كەزدە الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى ءىس جۇزىندە بيۋدجەتتى رەتتەۋشى ءرولىن اتقارىپ وتىر. قور دايىن ءونىم جەتكىزەتىن كاسىپورىندارعا باقىلاۋدى كۇشەيتكەننىڭ ارقاسىندا شىعىندى كوبەيتپەي ۇستاپ وتىر» دەپ, ءمامس-ءتىڭ تيىمدىلىگى مەن ومىرشەڭدىگىن اتاپ ءوتتى.
امسق بۇگىندە ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندەگى ماڭىزدى قارجىلىق ينستيتۋت سانالادى. پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي, بيۋدجەت مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاعدايدا قور شىعىنداردى ارتتىرماي, تيىمدىلىكتى ساقتاپ, جۇيەنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى. امسق – مەملەكەت پەن ازاماتتار اراسىنداعى قارجىلىق دانەكەر. ول ازاماتتار مەن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جارنالارىن جيناپ, سول قاراجات ەسەبىنەن حالىققا كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق قىزمەتتەردى ساتىپ الادى. بۇرىن بۇل فۋنكتسيالار تىكەلەي مەملەكەتكە تيەسىلى بولسا, قازىر قور ساتىپ الۋ, مونيتورينگ جۇيەسىن نارىقتىق قاعيداتتارعا جاقىنداتتى, ءتيىمدى جۇمىس ىستەيتىن ەمحانالار مەن اۋرۋحانالار كوبىرەك تاپسىرىس بەرۋدى باتىل قولعا الدى.
قور قىزمەت كورسەتۋشى مەديتسينالىق ۇيىمدارعا تەك قارجى بولۋمەن شەكتەلمەيدى, سونىمەن قاتار كورسەتىلگەن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن تەكسەرەدى, ءاربىر قىزمەتتىڭ ناقتى كولەمى مەن قۇنىنا مونيتورينگ جۇرگىزەدى, ەم-دوم الۋشىلاردىڭ شاعىمدارىن تالدايدى, كەرى بايلانىس ورناتادى, جالعان نەمەسە نەگىزسىز كورسەتىلگەن قىزمەتتەردى انىقتاپ, قارجىنى كەرى قايتارادى.
قور دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ قارجىلىق رەتتەۋشى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى. ول مەديتسينالىق ۇيىمدارعا تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى (تمككك), مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ء(مامس) شارتتارىن بەلگىلەپ, سالاداعى باسەكەلەستىكتى ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى. قىزمەت ساپاسىنا قاراي تولەم جۇيەسىن ەنگىزەدى. وسى ارقىلى بيۋدجەت شىعىنىن كوبەيتپەي, بىراق قىزمەت ساپاسىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بار. سونىڭ ناتيجەسىندە ءتيىمسىز شىعىندار قىسقارىپ, مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ اشىقتىعى ارتىپ, ازاماتتاردىڭ ساقتاندىرۋ ارقىلى ساپالى قىزمەتكە قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگى كەڭەيەدى. امسق تەك قارجى بولەتىن قۇرىلىم ەمەس, ول سالاداعى قارجىنىڭ ءتيىمدى اينالىمىن قامتاماسىز ەتەتىن, ساپانى رەتتەيتىن ءارى ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعايتىن ستراتەگيالىق ينستيتۋت دەڭگەيىنە كوتەرىلدى.
ءمامس جۇيەسى ىسكە قوسىلعالى حالىققا مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ قولجەتىمدىلىگى ناقتى ارتتى. بىرىنشىدەن, بۇگىندە تۇرعىنداردىڭ 84%-دان استامى ساقتاندىرىلعان ءارى بۇرىن اقىلى بولعان كت, مرت, ستوماتولوگيا, قىمبات جوعارى تەحنولوگيالىق قىزمەتتەردى تەگىن الا الادى. ەكىنشىدەن, ءمامس-ءتىڭ قاراجاتى كوبەيۋىنە بايلانىستى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋشىلەردىڭ سانى ارتىپ كەلەدى. ۇشىنشىدەن, تسيفرلاندىرۋدىڭ ناتيجەسىندە دارىگەردىڭ قابىلداۋىنا جازىلۋ مەن جولداما الۋ جەڭىلدەپ, كەزەك كۇتۋ ۋاقىتى قىسقارادى. ناتيجەسىندە, قاراپايىم ازامات ساپالى مەديتسينالىق كومەككە بۇرىنعىدان الدەقايدا وڭاي قول جەتكىزەدى.
كوللاجدى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل ,«EQ»
ءمامس جۇيەسىنىڭ باستى ارتىقشىلىعى – اي سايىنعى شاعىن جارنالار ارقىلى قىمبات ەمدى تەگىن الۋ مۇمكىندىگى. سوزىلمالى اۋرۋلارى بار ازاماتتار دارىگەردىڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا بولىپ, تەكسەرۋلەر مەن ەم-شارالاردى تەگىن وتەدى. جەدەل كومەك قاجەت بولعان جاعدايلاردا قىمبات ەم مەن وڭالتۋ دا ءمامس ەسەبىنەن تەگىن كورسەتىلەدى. ياعني اي سايىن از عانا جارنا تولەي وتىرىپ, ادام ءوز دەنساۋلىعىن قارجىلاي قورعاپ, كەرەك كەزدە ساپالى مەديتسينالىق كومەككە اقىسىز قول جەتكىزەدى. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, ءمامس-ءتىڭ ارقاسىندا «اۋىرىپ قالسام, ءبارى اقىلى» دەگەن قورقىنىش ازايادى.
«تابىستى ادامنىڭ وسال توپقا جاردەمى» قاعيداتى – ءمامس جۇيەسىنىڭ الەۋمەتتىك باستى ۇستانىمى. جۇمىس ىستەيتىن, تابىسى بار ازاماتتار تولەيتىن جارنالار ەسەبىنەن مەملەكەت الەۋمەتتىك تۇرعىدان وسال توپتاردىڭ مەديتسينالىق ساقتاندىرۋىن ءوز موينىنا الادى. ادامداردىڭ بارلىعىنا تەڭ مۇمكىندىك بەرىلەدى, تابىسىنا قاراماستان بىردەي ساپاداعى مەديتسينالىق كومەك الا الادى. بۇل ءمامس جۇيەسىنىڭ الەۋمەتتىك تەڭدىك قاعيداتىنىڭ ناقتى ىسكە اسقانىن كورسەتەدى.
2024 جىلى استانا قالاسىندا 983 مىڭ ادام مەديتسينالىق كومەك العان, سونىڭ ىشىندە نەگىزگى ۇلەس – الەۋمەتتىك وسال توپتارعا تيەسىلى. جەڭىلدىگى بار 15 ساناتقا كىرەتىن 753 مىڭ ادام ءۇشىن امسق 105 ملرد تەڭگە تولەگەن. بۇل جالپى سومانىڭ شامامەن 76%-ى, ياعني قاراجاتتىڭ باسىم بولىگى وسال توپتارعا باعىتتالعان. جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتار (156 مىڭ ادام) ءۇشىن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جارنالارى ەسەبىنەن 19,3 ملرد تەڭگە تولەنگەن. جەكە كاسىپكەرلەر مەن ازاماتتىق-قۇقىقتىق كەلىسىمشارتپەن جۇمىس ىستەيتىندەر – 51 مىڭ ادام, 7 ملرد تەڭگە. ءوزىن-ءوزى ساقتاندىرعان ازاماتتار – 23 مىڭ ادام, 6,2 ملرد تەڭگە. قىسقاشا ايتقاندا, بۇل جۇيە – قوعامدىق ءوزارا كومەك ۇلگىسى.
كەلەر جىلدان تۇرمىسى تومەن ازاماتتاردىڭ ءمامس جۇيەسىندەگى جارنالارى جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن تولەنەدى. بۇل – الەۋمەتتىك ادىلدىك پەن قولجەتىمدى مەديتسينالىق كومەكتى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى قادام. كومەك تۇرمىسى ناشار, تابىسى ەڭ تومەن كۇنكورىس دەڭگەيىنەن تومەن ازاماتتارعا باعىتتالادى. ازاماتتىڭ مارتەبەسى الەۋمەتتىك قورعاۋ ورگاندارى ارقىلى انىقتالادى. بۇل – «ادىلەتتى قازاقستان» قاعيداتىنىڭ ناقتى ىسكە اسۋى.
2025 جىلعى 1 قازانداعى ەسەپكە سۇيەنسەك, استانا قالاسىنىڭ ساقتاندىرىلماعان تۇرعىندارىنىڭ سانى – 240 مىڭ ادام. ءاربىر ادام ايىنا 4250 تەڭگە نەمەسە جىلىنا 51 000 تەڭگە تولەپ, ساقتاندىرۋ مارتەبەسىن الا الادى.
كەلەسى جىلدان باستاپ مەديتسينالىق كومەكتىڭ ەكى پاكەتى – تمككك مەن ءمامس بىرىڭعاي مەديتسينالىق كومەك پاكەتى رەتىندە بىرىكتىرىلەدى. تمككك, ءمامس پاكەتتەرىن بىرىكتىرۋدىڭ باستى ماقساتى – جۇيەنى جەڭىلدەتىپ, ازاماتتارعا مەديتسينالىق كومەكتى بارىنشا قولجەتىمدى ەتۋ. مۇنداي بىرىكتىرۋدىڭ تيىمدىلىگى كوپ.
بىرىنشىدەن, حالىققا تۇسىنىكتى ءارى ىڭعايلى جۇيە قۇرىلادى. قازىر ەكى پاكەت بار: بىرىندە – شۇعىل جانە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار كومەك, ەكىنشىسىندە – جوسپارلى, كەڭەيتىلگەن قىزمەتتەر. بىرىڭعاي پاكەت ەنگىزىلسە, ازامات «ساقتاندىرىلعانمىن با, جوق پا؟» دەپ الاڭداماي, بارلىق نەگىزگى مەديتسينالىق كومەكتى ءبىر جۇيە ارقىلى الادى.
ەكىنشىدەن, قارجىنى ءتيىمدى ءبولۋ. ءبىرتۇتاس پاكەت دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا قارجىنىڭ ءبولىنۋىن وڭتايلاندىرادى, قايتالاناتىن اكىمشىلىك شىعىندار ازايادى. بۇل بىردەي قىزمەتتەرگە ەكى بولەك كوزدەن قارجى جۇمساماۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ۇشىنشىدەن, الەۋمەتتىك تەڭدىكتى كۇشەيتۋ. جاڭا مودەلدە حالىق تابىسىنا نەمەسە مارتەبەسىنە قاراماستان, بارلىعى نەگىزگى مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە قول جەتكىزە الادى. بۇل اسىرەسە اۋىل تۇرعىندارى مەن الەۋمەتتىك وسال توپتارعا ءتيىمدى.
ءتورتىنشىسى, باسقارۋ مەن باقىلاۋدىڭ جەڭىلدەۋى. بىرىكتىرىلگەن جۇيە بۇل ۇدەرىستى قاراپايىم ءارى اشىق ەتەدى.
تۇيىندەپ ايتقاندا, بىرىڭعاي مەديتسينالىق كومەك پاكەتى – ازاماتتارعا ء«بىر تەرەزە» قاعيداتىمەن قىزمەت كورسەتەتىن, تۇسىنىكتى, ءتيىمدى, ۇتىمدى جۇيە.
ابزال زەيدۋللا,
«الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى» كەاق استانا قالالىق فيليالى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى
