پرەزيدەنت 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن يسلامدىق بانكينگ جۇيەسىن قۇرۋ ءۇشىن زاڭنامانى جاڭارتۋدى تاپسىردى. قازىرگى زاڭدا يسلام بانكتەرىنە قاتىستى ءبىر عانا باپ بار. ماجىلىستە شاريعات وپەراتسيالارىن رەتتەيتىن زاڭ جوباسى قارالۋدا.
يسلام بانكىنىڭ يسلامدىق قارجىلاندىرۋ پرينتسيپتەرى جونىندەگى كەڭەس مۇشەسى ادىلبەك رىسقۇلوۆ بۇگىن جۋرناليستەرمەن كەزدەسكەندە قازاقستاندا شاريعات نورمالارى بويىنشا قارجىلاندىرۋدى دامىتۋ 15 جىلعا جۋىق ۋاقىت ىشىندە نەگىزىنەن سالىق سالۋ جانە وپەراتسيالاردى تىركەۋمەن بايلانىستى زاڭنامالىق كەدەرگىلەردى تەجەيتىنىن ايتىپ بەردى.
«بىزدەن يسلام يپوتەكاسىن قاشان ىسكە قوسامىز دەپ ءجيى سۇرايدى. الەمدىك تاجىريبەدە يسلامدىق يپوتەكا ساتىپ الۋ-ساتۋ نەمەسە جالداۋ شارتتارى ارقىلى ىسكە اسىرىلادى. ياعني, بانك كەز كەلگەن جاعدايدا وسى جىلجىمايتىن م ۇلىكتى ساتىپ الىپ, ەدب-دە پاتەر نەمەسە ءۇي تىركەۋى ءتيىس... ال كەيىن ءتيىستى سالىقتاردى تولەي باستايدى. مىسالى, جەكە تۇلعالار ءۇشىن م ۇلىك سالىعى جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ كاداسترلىق قۇنىنىڭ 0,1% دەيىن جەتۋى مۇمكىن (بەلگىلى ءبىر مامىلەلەر بويىنشا). ال زاڭدى تۇلعالار ءۇشىن م ۇلىك سالىعىنىڭ مولشەرلەمەسى پاتەردىڭ نەمەسە بيزنەس-ورتالىقتىڭ تەڭگەرىمدىك قۇنىنىڭ 1,5% -ىن قۇرايدى. وسىلايشا, بۇل مۇلدە باسقا سالىق ستاۆكاسى. دەمەك, ەگەر بانك جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ يەسى بولىپ, ونى ءوز كليەنتىنە جالعا بەرسە, ەدب ءوز شىعىندارىن وتەپ, ءىشىنارا كليەنتتەرگە اۋدارۋى ءتيىس», دەپ اتاپ ءوتتى ادىلبەك رىسقۇلوۆ.
ناتيجەسىندە, ونىڭ ايتۋىنشا, يسلامدىق يپوتەكانىڭ قۇنى ءداستۇرلى بانكتەرگە قاراعاندا «بىرنەشە ەسە جوعارى» بولار ەدى. «ناتيجەسىندە يسلامدىق يپوتەكا باسەكەگە قابىلەتسىز بولىپ قالدى. سالىق كودەكسىندە بۇل ماسەلە 15 جىل بويى رەتتەلمەگەن» دەيدى ساراپشى.
يسلام بانكتەرىنەن اۆتوموبيل ساتىپ الۋدى قارجىلاندىرۋ يسلام يپوتەكاسى سياقتى سحەما بويىنشا قۇرىلادى.
«بانك الدىمەن اۆتوكولىكتى ساتىپ الىپ, ونى وزىنە تىركەپ, تەحنيكالىق پاسپورت, مەملەكەتتىك ءنومىر الۋى ءتيىس... مىنە, وسى جۇگىرۋ ۋاقىت الادى. زاڭناما مۇنداي مامىلەلەردى نەعۇرلىم وڭايلاتىلعان فورماتتا جۇرگىزىلەتىندەي ەتىپ رەتتەمەيدى. جالپى زاڭنامادا يسلام بانكتەرى كۇندەلىكتى بەتپە-بەت كەلەتىن ۇساق, نۇكتەلى پروبلەمالار كوپ. ال ءبىز قۇزىرەتتى ورگاندارعا ولاردى شەشۋدى سۇراعان كەزدە, ءبىزدى ۇنەمى ەستىمەيدى», دەپ اتاپ ءوتتى ادىلبەك رىسقۇلوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, «تەك سوڭعى جىلدارى عانا بانك زاڭناماسى وزگەرە باستادى».
«قارجىلىق رەتتەۋشى تاراپىنان كوزقاراس وزگەردى, بانكتەر تۋرالى جاڭا زاڭ جوباسىندا يسلامدىق تەرەزەلەر ۇعىمى پايدا بولادى. يسلام بانكتەرىن رەتتەۋ جاعدايى تۇبەگەيلى وزگەرۋى مۇمكىن», دەپ ەسەپتەيدى ادىلبەك رىسقۇلوۆ.
ەكونوميست راسۋل رىسمامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, يسلام بانكينگى قازاقستانداعى تۇرعىن ءۇي پروبلەمالارىنىڭ شەشىمى بولۋى مۇمكىن. يسلام بانكينگىندە, ەگەر قۇرىلىس كومپانياسى تۇرعىن ءۇي سالسا, يسلام بانكى بۇل جوبانى قارجىلاندىرادى. ياعني بانك ءوز قاراجاتىن بيزنەس-كومپانيالارعا سالادى, سودان كەيىن پايدا ولاردىڭ اراسىندا بولىنەدى. بۇل جەردە پايىزدىق مولشەرلەمە جوق جانە بۇل شاريعات نورمالارىنا قايشى كەلمەيدى.
«ازاماتتار ءۇشىن دە ءبولىپ تولەۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان. قاراپايىم بانكتەردە كليەنت جاي عانا نەسيە الادى جانە اقشانى پايىزبەن قايتارۋعا مىندەتتى, بۇل رەتتە بارلىق تاۋەكەلدەر قارىز الۋشىعا تيەسىلى. ال يسلام بانكىندە پايدا مەن تاۋەكەلدەر تەڭ بولىنەدى. سوندىقتان بانك جوبالاردى مۇقيات ىرىكتەيدى, ولاردى ينۆەستور رەتىندە باعالايدى جانە كاسىپكەردىڭ تابىسىنا مۇددەلى. ول تولەمدەردى كەيىنگە قالدىرىپ, بيزنەستى دامىتۋعا ىقپال ەتە الادى», دەپ ءتۇسىندىردى ساراپشى.
يسلام بانكينگى يپوتەكانى جانە شاعىن بيزنەستى قولداي وتىرىپ, مالايزيا, سينگاپۋر جانە يرانداعى تۇرعىن ءۇي ماسەلەلەرىن ءتيىمدى شەشەدى.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ەۋروپا ەلدەرى, سونىڭ ىشىندە ۇلىبريتانيا شاريعات قارجىسىن ەنگىزە باستادى.
«بۇل جۇيە ءبىز ءۇشىن پايدالى بولادى دەپ سانايمىن. بالكىم, كاسىپكەرلەر ونىمەن ءالى از تانىس شىعار, بىراق زاڭ قابىلدانعاننان كەيىن ول ءتيىمدى جۇمىس ىستەي باستايدى. مىسالى, يران سانكتسيالارعا قاراماستان, يسلام مودەلىنىڭ ارقاسىندا ەكونوميكانى دامىتىپ, ءاۆتووندىرىستى جانە شاعىن بيزنەستى جولعا قويدى. ول الەمدىك دامۋدان ارتتا قالدى دەۋگە بولمايدى» دەيدى
