كوللاجدى جاساعان – امانگەلدى قياس, «ەQ»
جاساندى ينتەللەكتىنى ءاربىر سالاعا ەنگىزۋ ەلىمىز ءۇشىن باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە بەكىتىلگەن. پرەزيدەنت بيىلعى جولداۋىندا: ء«بىز جاپپاي تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسىن بارىنشا ەنگىزۋ ارقىلى ەكونوميكانى جاڭعىرتۋىمىز قاجەت», دەدى. تسيفرلىق مەملەكەتكە اينالۋدى ماقسات ەتكەن ەل ءۇشىن جاڭا سالانى زاڭ اياسىندا رەتتەۋ – كۇن تارتىبىندەگى ماسەلە. جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ ءمينيسترى جاسلان ماديەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋدىڭ نەگىزى بولماق.
«بۇل زاڭ جوباسى جاساندى ينتەللەكتىنى رەتتەۋدەگى نەگىزگى مىندەتتەردى ايقىندايدى. وعان جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى بىلىكتى ماماندار سانىن كوبەيتۋ, حالىقتىڭ تسيفرلىق ساۋاتىن ارتتىرۋ, عىلىمي زەرتتەۋلەردى قولداۋ, جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋعا قاجەتتى جوعارى ساپالى دەرەكتەرگە قولجەتىمدىلىكتى جاقسارتۋ كىرەدى. وسى شارالار جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى ادام كاپيتالىن نىعايتىپ, ونى ەكونوميكاداعى ءارتۇرلى سەكتورلارعا ەنگىزۋگە قولايلى جاعداي تۋعىزۋعا باعىتتالعان. ءبىز بۇل باستامالاردىڭ جاساندى ينتەللەكتىنىڭ دامۋىن جىلدامداتىپ قانا قويماي, ەلىمىزگە وسى سالادا الەمدىك نارىقتا بەرىك ورىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىندىگىنە سەنىمدىمىز», دەيدى ول.
جي دامىتۋ قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى باقىتجان ەشمۇحامبەتوۆتىڭ سوزىنشە, بۇگىندە الەم تەحنولوگيالىق توڭكەرىس كەزەڭىندە تۇر, ال جاساندى ينتەللەكت سونىڭ نەگىزگى سەبەپشىسى. جاڭا مۇمكىندىكپەن قاتار جاڭا قاتەر دە پايدا بولادى. سوندىقتان تەحنولوگيالاردى قاۋىپسىز ءارى ءادىل قولدانۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ناقتى ەرەجەلەر مەن ستاندارتتار قاجەت.
«ەلىمىزدەگى جاساندى ينتەللەكت تۋرالى زاڭ ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋدا ماڭىزدى. جاساندى ينتەللەكت – جۇيەلەرگە ادام ينتەللەكتىسىن قاجەت ەتەتىن تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تەحنولوگيالار. مىسالى, ول وقىتۋ, بەينەلەر مەن ۇلگىلەردى تانۋ, شەشىم قابىلداۋ سياقتى قابىلەتتەرگە يە. زاڭ جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قوعام مۇددەسى ءۇشىن قولدانىلۋىن قامتاماسىز ەتىپ, ادام قۇقىن بۇزباۋعا باعىتتالعان. سونىمەن قاتار ەتيكالىق ستاندارتتاردى ورناتۋعا, جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋدىڭ شەگىن بەلگىلەۋگە, ونىڭ تەرىس پايدالانىلۋىن بولدىرماۋعا, كومپانيالار مەن ۇيىمدارعا ناقتى ەرەجەلەر ورناتىپ, تاۋەكەلدەردى ازايتىپ, پايدالى اسەرىن ارتتىرۋعا جۇمىس ىستەيدى. ازاماتتار جاساندى ينتەللەكت قالاي شەشىم قابىلداپ جاتقانىن تۇسىنۋگە ءتيىس. جي ەتيكا نورمالارى شەڭبەرىندە ارەكەت ەتىپ, كەمسىتۋشىلىكتەن اۋلاق بولۋى كەرەك. ال جاساۋشىلار مەن پايدالانۋشىلار ونىڭ سالدارى ءۇشىن جاۋاپتى. زاڭ ارقىلى دەرەكتەردى قورعاۋ جانە تەحنولوگيانىڭ تەرىس قولدانىلۋىن الدىن الۋ قامتاماسىز ەتىلەدى. سونداي-اق بۇل قۇجات جاساندى ينتەللەكتىنى ءارتۇرلى سالادا قولدانىلۋىن رەتتەپ, دەرەكتەردى جيناۋ, وڭدەۋ, ساقتاۋ, قۇپيالىقتى ساقتاۋ ءتارتىبىن بەلگىلەيدى. جالپى ايتقاندا, «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» زاڭ تەحنولوگيالاردىڭ ادامعا قىزمەت ەتۋىن قامتاماسىز ەتەدى, ولاردىڭ قاۋىپسىز, ەتيكالىق جانە اشىق دامۋىنا جاعداي جاسايدى», دەيدى ول.
كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
جاساندى ينتەللەكتىنىڭ جاپپاي ەنۋىنىڭ جاقسى جاقتارى عانا ەمەس, كولەڭكەلى تۇستارى دا كوپ. جي پايدا بولعالى الەۋمەتتىك جەلىدە ادامنىڭ داۋسىن اينىتپاي كەلتىرەتىن, سويلەۋ ميميكاسىن ۇقساتا الاتىن, ءتىپتى ەموتسياسىن مەڭگەرگەن نەيروجەلىلەر قاپتاپ كەتتى. سالا ماماندارى بۇل بولاشاقتا الاياقتاردىڭ ەڭ كۇشتى قارۋىنا اينالادى دەپ دابىل قاعىپ جاتىر. سوندىقتان مۇنى زاڭمەن رەتتەۋ اسا ماڭىزدى. ەلىمىزدە قابىلدانعان «جي تۋرالى تۋرالى» زاڭدا دا ءدال وسى قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە دەن قويىلعان. بۇدان بىلاي جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرى ازاماتتىڭ كوڭىل كۇيىن, مىنەز-قۇلقىن نەمەسە پسيحولوگيالىق جاعدايىن ونىڭ رۇقساتىنسىز سارالاي المايدى. سەبەبى جوعارىدا جازعانىمىزداي, مۇنداي تەحنولوگيالار مانيپۋلياتسياعا جول اشۋى, جەكە ەركىندىككە قول سۇعۋى مۇمكىن دەگەن قاۋىپ باسىم. جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى دميتري مۋننىڭ ايتۋىنشا, زاڭنىڭ بۇل نورماسى تسيفرلىق كەڭىستىكتە ادامنىڭ قادىر-قاسيەتى مەن قۇقىعىن قورعاۋدىڭ جاڭا شەگىن انىقتاپ بەردى.
«ەموتسيانى تانۋعا ارنالعان جۇيەلەردىڭ ءبارى بىردەي قاۋىپ توندىرمەيدى. پايدالىسى دا, زياندىسى دا بار. مىسالى, نەيروجەلىلەر ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرىندەگى جالپى كوڭىل كۇيدى سارالاپ, شۇعىل ماسەلەلەردى انىقتاۋعا كومەكتەسەدى. بۇل – مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسىن جاقسارتاتىن وڭ تاجىريبە. ال ەموتسيانى ادامعا قارسى پايدالانۋ قاۋپى دە جوق ەمەس. كەيبىر جۇيەلەر سەزىمدى ادەيى مانيپۋلياتسيا جاساۋعا, پسيحولوگيالىق ىقپال ەتۋگە قولدانادى. سوندىقتان مۇنداي جاعدايلاردا ءار ءىستى جەكە قاراۋ كەرەك. ەگەر قانداي دا ءبىر قوسىمشا ەموتسيانى تەرىس ماقساتتا تالدايتىن بولسا, وعان شەكتەۋ قويىلۋى كەرەك. بۇل – ەۋرووداق بەكىتىپ وتىرعان قازىرگى ەتيكالىق قاعيدالارمەن دە ۇندەس. قوعامعا نەمەسە جەكە تۇلعاعا زيان كەلتىرەتىن تەحنولوگيانى قولدانۋ – دۇرىس ەمەس», دەيدى ول.
بۇدان بولەك, زاڭ اۆتورلىق قۇقىقتى قورعاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اۆتور ءوز تۋىندىسىنا ارنايى تىيىم بەلگىسىن قويسا, ول ماتەريال نەيروجەلىلەردى وقىتۋعا پايدالانىلمايدى. «مىسالى, ءبىز ازىرلەگەن KazLLM مودەلىن اشىق ارحيۆتەر مەن قۇپيا ەمەس ادەبيەتتەر نەگىزىندە وقىتتىق. ول قازاق ءتىلىن دە, قازاقستان تاريحىن دا جاقسى مەڭگەردى. زاڭنىڭ ماقساتى – ماشينانى وقىتۋدى توقتاتپاۋ, بىراق اۆتورعا ءوز قۇقىعىن قورعاۋ قۇزىرەتىن بەرۋ», دەيدى د. مۋن.
ال ادۆوكات ايمان وماروۆا جي تۋرالى زاڭ بولماسا, بۇل سالادا ارتتا قالۋىمىز مۇمكىن ەكەنىن ايتادى.
«كەز كەلگەن سالا زاڭمەن رەتتەلۋى كەرەك. ونسىز جۇيەلى دامۋ بولمايدى. سوندىقتان قابىلدانعان زاڭ ناقتى باعدار بەرەدى. وندا جاڭا سالاداعى تۇسىنىكتەرگە ناقتى انىقتاما بەرىلگەن. ەگەر ءبىز وسى زاڭعا سۇيەنەتىن بولساق, ءبىرىنشى باپتا جاساندى ينتەللەكت مودەلى دەگەنىمىز – ارنايى تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا ارنالعان باعدارلامالىق ءونىم دەپ انىقتالعان. زاڭدا جاۋاپكەرشىلىك ماسەلەسى ناقتى بەلگىلەنەدى. ەگەر زاڭ بولماعان جاعدايدا, جاساندى ينتەللەكت ارقىلى قاتە ارەكەت جاسالسا, ونى ەشكىم جاۋاپقا تارتپايدى. ال شىندىعىندا, جاساندى ينتەللەكت وزدىگىنەن ەشتەڭە ىستەمەيدى. ونىڭ ارتىندا ادام تۇرادى. ياعني سول ادامعا قاتىستى ەشقانداي جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلمايدى. بىراق زاڭدى تولىعىمەن ءمىنسىز دەپ ايتۋ قيىن, سەبەبى بۇل سالا جاڭا جانە ديناميكالىق سالا. سوندىقتان زاڭدى تاجىريبە ارقىلى تەكسەرۋ كەرەك. ارينە, كەيىن قاجەت بولسا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلۋى ابدەن مۇمكىن», دەيدى سالا مامانى.
زاڭعا سايكەس, جاساندى ينتەللەكت ەلىمىزدە رەسمي تۇردە اقپارات قۇرالى رەتىندە تانىلدى. ول ادامنىڭ ناقتى ماقساتىنا جەتۋىنە كومەكتەسەتىن قۇرال رەتىندە قاراستىرىلادى. زاڭ جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرىن ازىرلەيتىندەرگە, يەلەرىنە جانە پايدالانۋشىلارعا تاۋەكەلدەردى باقىلاۋ, قاۋىپسىزدىك پەن سەنىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق پايدالانۋشىلارعا قولداۋ كورسەتۋ مىندەتتەرىن جۇكتەيدى. زاڭدا زاڭدىلىق, ادىلدىك, اشىقتىق, تۇسىنىكتى بولۋ, دەرەكتەردى قورعاۋ, ادامنىڭ يگىلىگىن ءبىرىنشى ورىنعا قويۋ جانە شەشىم قابىلداۋ ەركىندىگىن ساقتاۋ نەگىزگى قاعيداتتار رەتىندە بەلگىلەنگەن. سونىمەن قاتار جي قولدانىلعان ونىمدەر, قىزمەتتەر مەن جۇمىستار مىندەتتى تۇردە ارنايى تاڭبامەن بەلگىلەنەدى. ۇلتتىق جاساندى ينتەللەكت پلاتفورماسى وتاندىق مودەلدەر مەن باعدارلامالاردى جاساۋ, وقىتۋ, سىناۋ ءۇشىن ارنالعان ورتا دەپ تانىلدى. ال قوسىمشا تۇزەتۋلەر جەكە دەرەكتەردى قورعاۋدى كۇشەيتىپ, رەتتەلمەگەن تسيفرلىق اكتيۆتەردىڭ اينالىمىن شەكتەيدى جانە اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن قاتاڭداتادى.
