مۇقتاج جاندارعا قامقورلىق – قوعام پارىزى

قالادا تاعدىر تالكەگىنە ۇشى­راعان, قيىن جاعدايلارعا تاپ بولعان وتباسىلاردى انىقتاۋعا قاتىس­تى كەشەندى جۇمىس جۇيە­لى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. «وتبا­سى­نىڭ تسيفرلىق كارتاسى» پلاتفورماسى اياسىندا 1 819 وتباسى (9 063 ادام) 755 ملن تەڭگە كولە­مىندە اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الادى. بيىل وسى باعىتتاعى باعدار­لامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن 30,5 ملرد تەڭگە ءبولىندى. وتكەن توعىز ايدا 190 مىڭ تۇرعىن جالپى سوماسى 4,3 ملرد تەڭگە كولە­مىن­دە ءتۇرلى الەۋمەتتىك كومەككە قول جەتكىزدى.

بۇگىندە الماتىدا 2,2 ملن-نان استام ادام تۇرادى. سونىڭ شامامەن 370 مىڭى الەۋمەتتىك وسال ساناتقا جاتادى, ولار – زەينەتكەرلەر, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار, كوپبالالى وتباسىلار, ارداگەرلەر مەن جەتىم بالالار.

– الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا تسيفرلىق شەشىمدەر ەنگىزىلدى. سولاردىڭ ءبىرى – «FSM Social»  ءموبيلدى قوسىمشاسى. ول بيۋدجەتتىك قاراجاتتىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەيدى قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى نۇرلان ءابدىراحىم.

قالادا وسال توپتاردىڭ ماسە­لە­لەرىن شەشۋمەن تۇراقتى شۇ­عىل­داناتىن الەۋمەتتىك ۋا­كىل ينس­تيتۋتى جۇمىس ىستەي­دى, ول وسى ازاماتتاردىڭ قۇقىق­تارىن قورعاپ, كەرى بايلانىس ورنا­تۋعا كومەكتەسەدى. بۇل جەردە ەرەكشە توقتالا كەتەتىن ءبىر جايت, مۇمكىندىگىنشە ءتۇرلى جاعدايلارعا تاپ  بولعان جانداردى جۇمىسقا تارتۋ, ەكى قولىنا ءبىر كاسىپ تاۋىپ بەرۋ شارالارى دا بەلسەندى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ايتالىق, بيىل وسى شارامەن 23 مىڭ ادام قامتىلىپ, ونىڭ 11,4 مىڭى تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسقان, 11 مىڭى سۋبسيديا­لاناتىن جۇمىس ورىندارىنا جىبەرىلسە, 770 ادام كاسىبي وقۋدان وتكەن. سونىمەن قاتار 433 جاس كاسىپكەرگە ارقايسىسىنا 1,5 ملن تەڭگە كولەمىندە گرانت بەرىلدى. ولاردىڭ 63%-ى – كوپبالالى وتباسىلاردىڭ مۇشەلەرى.

زەينەتكەرلەرگە ارنالعان «التىن جاس» جوباسى دا جالعاسىن تاۋىپ وتىر. باعدارلاما اياسىندا ەڭبەككە تارتىلعان زەينەتكەر­لەردىڭ جالاقىسىنا 85 مىڭ تەڭگە كولەمىندە سۋبسيديا تولەنە­دى. بيىل جوباعا 487 زەينەتكەر قاتىسقان. قابىلدانعان شارالاردىڭ ارقا­سىن­دا قالادا­عى جۇمىسسىزدىق دەڭ­گەيى 4,7%-دان 4,4%-عا دەيىن كەمىگەن, بۇل رەسپۋبليكالىق ورتاشا كورسەت­كىشتەن تومەن.

– ماقساتىمىز – الەۋمەتتىك تەڭ مۇمكىندىك جاساۋ, ينكليۋزيۆتى قوعام قالىپتاستىرىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ. ءاربىر الماتىلىق مەملەكەت, قوعام تاراپىنان پانا تابا الاتىنىن سەزىنۋى كەرەك, – دەيدى اكىم ورىنباسارى.

جاستاردى قولداۋ دا ۇنەمى نازاردا. ەندى كوللەدج بەن جوعارى وقۋ ورىندارى تۇلەكتەرى تاجىري­بەدەن Enbek.kz پورتالى ارقىلى ونلاين وتەدى. پلاتفورمادا تۇيىندەمەلەر مەن بوس ورىندار ورنالاستىرىلادى, كەلىسىمشارتتار ەلەكتروندى تۇردە راسىمدەلەدى. سول سياقتى Skills.enbek.kz سايتىندا ء«وز مانسابىڭدى قۇر» اتتى ونلاين-كۋرس ىسكە قوسىلعان. ول جاستارعا ەڭبەك نارىعىندا ءوز ورنىن تابۋعا قاجەتتى داعدىلاردى ۇيرەتەدى. ال mansap.kompasy پورتالىندا ماماندىقتار, وقۋ باعدارلامالارى, جالاقى دەڭگەيى مەن مانساپ مۇمكىندىگى تۋرالى تولىق اقپارات قولجەتىمدى.

اكىمنىڭ ورىنباسارى قالانىڭ الەۋمەتتىك ساياساتى تەك قارجىلاي قولداۋعا عانا ەمەس, ازاماتتاردى ەڭبەككە, ءوز وتباسىن ءوزى اسىرۋعا قۇلشىندىرۋدى دا كوزدەيتىنىن ايتا كەلە:  «بيىل مۇگەدەكتىگى بار 33 مىڭنان استام ادام وڭالتۋ قۇرالدارىمەن, الەۋمەتتىك قىزمەت­تەر­مەن قامتىلدى. وسى ماقساتقا 12,2 ملرد تەڭگە ءبولىندى. سونىمەن قاتار 277 ادامعا قۇنى 1,3 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن يننوۆاتسيالىق تەح­نيكالىق قۇرالدار بەرىلدى», دەدى.

وسى ارادا ەرەكشە توقتالا كەتەتىن جايت, قالا اكىمدىگى 2026 جىلى الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعىمەن بىرلەسىپ, جەكە وڭالتۋ تەحنيكالىق قۇرالدارىن ىرىكتەۋ جۇيەسىن ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل جۇيە قىزمەت الۋشىلاردىڭ جەكە ەرەكشەلىكتەرى مەن مەديتسينالىق كورسەتكىشتەرىن ەسكەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

«ينۆاتاكسي» قىزمەتى دە دامىپ كەلەدى. قارجىلاندىرۋ كولەمىنىڭ ارتۋى ناتيجەسىندە اۆتوپارك 145 كولىككە دەيىن ۇلعايدى. «ياندەكس تاكسي» اگرەگاتورى ارقىلى ىسكە قوسىلعان قاناتقاقتى جوبا پايدالانۋشىلار سانىن 2 مىڭنان 3,4 مىڭ ادامعا دەيىن ارتتىردى. 2026 جىلدان باستاپ بۇل قىزمەتتى II, III دارەجەلى پسيحيكالىق اۋىتقۋى بار ادامدار دا پايدا­لانا الادى. قىزمەت ساپاسىن ارت­تىرۋ ماقساتىندا وتىنىمدەر مەن باعىت­تار­دى تسيفرلىق تۇردە باقىلايتىن اۆتوماتتاندىرىلعان ديسپەتچەرلىك جۇيە ەنگىزىلەدى.

ازاماتتاردى ەڭبەككە تارتۋعا باعىتتالعان باعدارلامانىڭ ءبىرى – مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى جۇ­مىسپەن قامتۋ مەن بەيىمدەۋ ماقساتىنداعى «Jobcoach» جوباسى. جىل باسىنان بەرى مەگاپوليس­تە 1 620 ادام جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلامالارىنا قاتىسقان. 34 مىڭ نىساندى 2030 جىلعا دەيىن قالالىق ينفراقۇرىلىمعا بەيىم­­دەۋ ماقساتىندا پاسپورتتاۋ جۇر­گى­زىلىپ جاتىر. بەيىمدەلۋ ۇدەرىسى «تسيفرلىق ينكليۋزيا» پلات­فور­ماسى ارقىلى باقىلاۋعا الىنعان.

الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا 9 مەديتسينالىق-الەۋ­مەت­تىك مەكەمە, 14 ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم مەن اۋداندىق اكىم­دىك­تەردىڭ قىزمەت كورسەتۋ بولىم­شەلەرى ليتسەنزيالانعان. جىل سايىن 7 مىڭ قىزمەت الۋشى­نىڭ قاجەتتىلىگى وتەلەدى. سون­داي-اق 1,6 مىڭ الەۋمەتتىك قىزمەت­كەرگە ەڭبەكاقىسىنىڭ  30%-ى مولشەرىندە ىنتالاندىرۋ ۇستەمەاقى بەرىلەدى. وسى باعىت­تا 2026 جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىنا دەيىن 1 مىڭنان استام مامان جاڭا ادىستەمەلەردى ەنگىزۋ مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر­دىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرسىنان وتەتىن بولادى.

الماتىدا دامۋىندا اۋىتقۋى بار 3 جاسقا دەيىنگى بالالارعا كومەك كورسەتەتىن «ەرتە ارالاسۋ ورتالىعى», «وتباسىنى قولداۋ ورتالىعى» مەن 24 مىڭ زەينەتكەرگە ءتۇرلى الەۋمەتتىك, ءبىلىم بەرۋ قىزمەتتەرىن ۇسىناتىن «بەلسەندى ۇزاق ءومىر ورتالىعى» جۇمىس ىستەپ تۇر. قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ نەگىز­گى باعىتتارىن تەرمەلەي كەلە: «مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن 150 ورىندىق وڭالتۋ ورتالىعىنىڭ جوبالاۋ جۇمىستارى اياقتالىپ كەلەدى. ورتالىقتا بالالارمەن قوسا ەرەسەكتەرگە دە قىزمەت كورسەتىلەدى. جوبا 2026 جىلدان باستاپ قولعا الىنادى. سونىمەن قاتار ناۋرىزباي, بوستاندىق پەن مەدەۋ اۋداندارىندا جاڭا وڭالتۋ ورتالىقتارىن اشۋ جوسپارلانىپ وتىر, ولار 200 ادامعا دەيىن قىزمەت كورسەتە الادى»,  دەدى.

قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باس­قارماسىنىڭ باسشىسى باۋىرجان جاۋباسوۆ بيىل ينۆاتاكسي قىزمەتىن پايدالانا الاتىن ازاماتتار ءتىزىمى كەڭەيگەنىن ايتادى. ەندى بۇل قىزمەتتى ءجۇرىپ-تۇرۋدان قالعان ادامدار عانا ەمەس, ءوزىن-ءوزى كۇتۋ مەن مىنەز-قۇلقىن باقىلاۋ قابىلەتى شەكتەۋلى, اۋىر پسيحيكالىق اۋىتقۋى بار ازاماتتار دا پايدالانا الادى. جاڭا ساناتتاردى قامتۋعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قوسىمشا 83 ملن تەڭگە ءبولىندى. بۇل ءوز كەزەگىندە قىزمەت كورسەتىلەتىن ادامدار سانىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

– ينۆاتاكسي قىزمەتىن كەڭەيتۋ – ءار تۇرعىن ءوز ورنىن قوعامنان تابا الاتىن, ناعىز ينكليۋزيۆتى قالا قۇرۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام, – دەيدى ب.جاۋباسوۆ.

سونداي-اق باسقارما باسشىسى جاياۋ جۇرگىنشىلەر وتكەلدەرىندەگى ليفتىلەر مەن كوتەرگىشتەردىڭ قول­جەتىمدىلىگىنە دە كوڭىل ءبولىنىپ جات­قانىن اتاپ ءوتتى. قازىر الماتىداعى 126 وتكەلدىڭ 57-سىندە وسىنداي قۇرىلعىلار ورناتىلعان. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار ونى جەكە كىلت ارقىلى پايدالانا الادى, كىلت­تى اۋدان اكىمدىكتەرىنە ءوتىنىش جازۋ ارقىلى الۋعا بولادى.

2025 جىلى اۋەزوۆ اۋدانىندا قاناتقاقتى ۇلگىدە «وڭاي» جۇيەسى ەنگىزىلدى. ول كوتەرگىشتەر مەن ليفتىلەرگە جەكە كارتا ارقى­لى تەگىن قول جەتكىزۋگە مۇمكىن­دىك بەرەدى. كارتا يەسىنىڭ مارتە­بەسىن اۆتوماتتى تۇردە انىق­تاپ, پايدالانۋ قۇقىعىن راستاۋ جۇيەسىن قامتاماسىز ەتەدى. جوبا وڭ ناتيجە بەرسە, وندا 2026 جىلى «وڭاي» جۇيەسى قالا­دا جاپپاي جۇرگىزىلەدى. بۇل مۇمكىن­دىگى شەكتەۋلى ازاماتتارعا قالا­لىق ينفراقۇرىلىمنىڭ قولجە­تىمدىلىگىن ايتارلىقتاي ارتتىرادى.

الماتى