ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قوعامداستىق: ون جىلدىڭ ەرەن ناتيجەلەرى

استانادا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قوعامداستىقتىڭ (ەۋرازەق) مەملەكەتارالىق كەڭەسىنىڭ مەملەكەت باسشىلارى دەڭگەيىندەگى 27-ءشى وتىرىسى ءوتتى, دەپ حابارلادى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. اقوردادا شاعىن جانە كەڭەيتىلگەن قۇرام­داردا وتكەن وتىرىستارعا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ, بەلارۋس پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو, رەسەي پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆ, تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمو­مالي راحمون, وتپەلى كەزەڭدەگى قىرعىزستان پرەزيدەنتى روزا وتۋنباەۆا, سونداي-اق ەۋرازەق جانىنداعى باقىلاۋشى بولىپ تابى­لاتىن مەملەكەت – ارمەنيا پرەزيدەنتى سەرج سارگسيان قاتىستى. جيىندى اشقان ەۋرازەق مەملەكەتارالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى, قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وتىرىسقا قاتىسۋشى­لار­دى مەرەيلى داتا – ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قوعامداستىعى قۇرىلۋىنىڭ 10 جىلدىعىمەن قۇتتىقتادى. مەملەكەت باسشىسى 2000 جىلى استانادا بەلارۋس رەسپۋبليكاسى, قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سى, قىرعىز رەسپۋبليكاسى, رەسەي فەدەرا­تسيا­سى جانە تاجىكستان رەسپۋبليكاسى پرەزي­دەنتتەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ەۋرازيالىق ەكو­نوميكالىق قوعامداستىقتى قۇرۋ تۋرالى شارتقا قول قويىلعانىن اتاپ ءوتتى. – بۇل شارت – ەۋرازەق-قا مۇشە مەملەكەتتەر ليدەرلەرىنىڭ ۇمتىلىسىن جانە ءبىزدىڭ مەملەكەتتەر ازاماتتارىنىڭ ارمان-تىلەگىن جۇزەگە اسىرعان, كەڭ اۋقىمداعى مەملەكەتارالىق ىنتىماقتاستىق مىندەتتەردى شەشۋدىڭ جانە ماقساتتارىنا جەتۋدىڭ تەتىگى بولۋعا ءتيىس وڭىرلىك حالىقارالىق ۇيىم – ەۋرازەق-تىڭ قۇرىلۋىنا قۇقىقتىق نەگىز قالادى. قۇرىلعان ساتتەن بەرگى 10 جىلدان سوڭ ءبىز ەۋرازەق-تىڭ بۇرىنعى كەڭەستىك كەڭىستىكتەگى بارىنشا تابىستى ينتەگراتسيالىق ۇيىم بولعانىن سەنىمدى تۇردە ايتا الامىز, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. وتىرىس بارىسىندا ەۋرازەق-قا قاتىسۋشى مەم­لەكەتتەردىڭ باسشىلارى ەۋرازەق مەم­لەكەت­ارالىق كەڭەسىنىڭ 2009 جىلعى قاراشا ايىندا مينسك قالاسىندا وتكەن 24-ءشى وتى­رى­سىن­دا قابىلدانعان شەشىمدەردىڭ ورىندالۋى تۋرالى اقپاراتتى تىڭدادى. ەۋرازيالىق ەكونو­ميكالىق قوعامداستىقتى دامىتۋدىڭ بارىنشا وزەكتى پروبلەمالارى مەن كەلەشەگىنە, كەدەن وداعىنىڭ تولىققاندى جۇمىس ىستەۋىنە جانە وعان قاتىسۋشىلاردىڭ بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىگىن قۇرۋعا قاتىستى ماسەلەلەردى تالقىلادى. ەۋرازەق-تىڭ ونجىلدىق تاريحىنىڭ ءنا­تيجەلەرى تاڭداندىراتىنى اتاپ ءوتىلدى. بۇگىندە ول – قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكادا, عىلىمدا, ءبىلىم بەرۋدە, مادەنيەتتە, الەۋمەتتىك سا­لادا جانە باسقا دا قىزمەت سالالارىندا ينتەگراتسياسىن تەرەڭدەتە ءتۇسۋ ءۇشىن ناقتىلى الاڭ. ەۋرازەق اياسىنداعى جۇمىس جىلدارىندا ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز ىنتىماقتاستىعىنىڭ اۋقىمدى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازاسى قالىپتاستى. قوعامداستىقتىڭ تمد كەڭىستىگىندەگى ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستاردىڭ جالپى قۇرىلىمىنداعى ماڭىزى ارتتى. قاتىسۋشى مەملەكەتتەر ەۋرازەق اياسىندا قولعا العان  ءىس-ارەكەت جاھاندىق قارجى جانە ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ قيىن كەزەڭىنەن ءساتتى وتۋگە سەپتىگىن تيگىزدى. وسى ماقساتتا داع­دارىسقا قارسى قور قۇرىلدى. قارجى داع­دا­رى­سىنىڭ كەلەڭسىز سالدارىن ەڭسەرۋ جونىندەگى ءبىر­لەسكەن شارالار جوسپارى جاسالىپ, ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. مەملەكەتتەر باسشىلارى ەۋرازەق اياسىندا وسى سالاداعى يننوۆاتسيالىق ساياساتقا جانە ىنتىماقتاستىققا زور ءمان بەرەدى. نەگىزگى ماق­ساتى عىلىمي-تەحنيكالىق باعدارلامالار مەن يننوۆاتسيالىق جوبالاردى بىرلەسىپ ازىرلەۋ جانە جۇزەگە اسىرۋ بولىپ تابىلاتىن جوعارى تەحنولوگيالار ورتالىعى قۇرىلدى. ەۋرازەق-تىڭ ونجىلدىق تاريحىنىڭ ەڭ باستى جەتىستىگى, ءسوز جوق, كەدەن وداعى قالىپتاسۋىنىڭ اياقتالعانى بولىپ تابىلادى, ونىڭ اياسىندا بىرىڭعاي كەدەن تاريفتەرى ارەكەت ەتىپ, كەدەن كودەكسى تۋرالى شارت قابىلداندى. ينتەگراتسيانىڭ كەلەسى كەزەڭى – بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىكتىڭ قۇقىقتىق بازاسىن قۇرۋ تۋرالى ماسەلە قازىردىڭ وزىندە بەلسەندى قاراستىرىلۋدا. قوعامداستىق اياسىنداعى ىنتىماقتاستىق بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى تاراپىنان حالىقارا­لىق مويىنداۋعا يە بولدى. ەۋرازەق-تىڭ بۇۇ باس اسسامبلەياسى جانىنداعى باقىلاۋشى مارتەبەسى بار. قوعامداستىق سونداي-اق تمد, ۇقشۇ, ەۋروپا وداعى, شىۇ, اوسشك, بسۇ, ەدقب, ادب جانە باسقا دا ۇيىمداردىڭ قۇرىلىمدارىمەن ءوزارا ىقپالداسۋدا. وتىرىس بارىسىندا ەۋرازەق-قا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قوعامداستىق قۇرىلۋىنىڭ 10 جىلدىعىنا بايلانىستى بىرلەسكەن مالىمدەمەسى قابىلداندى. سونداي-اق كەدەن وداعى اياسىن­دا­عى ىستەردى قاراۋ جونىندەگى قوعامداستىق سو­تى­نىڭ قۇزىرەتىن كەڭەيتۋدى كوزدەيتىن ەۋرازەق سوتىنىڭ جاڭا رەداكتسياداعى ستاتۋتى قابىلداندى. بۇل وتىرىستىڭ ايتۋلى وقيعاسى مەملەكەت­تەر باسشىلارىنىڭ كەدەن وداعىنىڭ كەدەندىك كودەكسى تۋرالى شارتتىڭ كۇشىنە ەنگەندىگى جونىندەگى بىرلەسكەن مالىمدەمەسى بولدى. تاراپتار استاناداعى كەزدەسۋدىڭ ناتيجە­لەرى­نە قاناعاتتانعاندىق ءبىلدىرىپ, قوعامداستىق اياسىنداعى كوپجاقتى ىنتىماقتاستىقتى نى­عايتا ءتۇسۋ بويىنشا ماقساتتى جانە سارابدال ساياساتتى جالعاستىرا بەرەتىندىگىن ايتتى. وتىرىس سوڭىندا پرەزيدەنتتەر باق وكىل­دەرى ءۇشىن قىسقاشا مالىمدەمەلەر جاسادى.