سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
دوستىق – باعا جەتپەس بايلىق
ۇشاق تراپىنان تۇسكەن بويدا قارسى الىپ, كەيىن قاسىم-جومارت توقاەۆقا وزبەكستاننىڭ ەڭ جوعارى مەملەكەتتىك ناگراداسى – «ولي داراجالي دўستليك» («جوعارى دارەجەلى دوستىق») وردەنىن تابىستاۋى شاۆكات ميرزيوەۆتىڭ, وزبەك ەلىنىڭ ايرىقشا قۇرمەتىن اڭعارتتى. بۇل ماراپاتتى جەكە وزىنە عانا ەمەس, تۇتاس قازاقستان حالقىنا كورسەتىلگەن شەكسىز قۇرمەتتىڭ بەلگىسى رەتىندە قابىل العانىن قاسىم-جومارت توقاەۆ ناگرادانى تابىستاۋ سالتاناتىندا ايتتى. سونىمەن قاتار وزبەك كوشباسشىسىنىڭ ەكى ەل اراسىنداعى دوستىق پەن تاتۋ كورشىلىك بايلانىستى نىعايتۋعا قوسقان ۇلەسىن ايرىقشا باعالايتىنىن جەتكىزدى.
– بۇل جوعارى ناگرادا دوستىق, بەيبىتشىلىك جانە قۇرمەت سەكىلدى قازاقستاندىقتاردىڭ جانىنا جاقىن قۇندىلىقتاردى ءارى سونىمەن ۇندەس وزبەك حالقىنىڭ رۋحىن ايشىقتايدى. وردەننىڭ اتاۋى ەلدەرىمىز اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ مازمۇنىن دالمە-ءدال سيپاتتايدى. قازاقستان مەن وزبەكستاننىڭ دوستىعى – باعا جەتپەس بايلىعىمىز. ءبىز ونى كوزىمىزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, باۋىرلاس حالىقتاردىڭ يگىلىگى ءۇشىن وركەندەتەمىز. بىرلەسكەن قاجىر-قايراتتىڭ ارقاسىندا قازاق-وزبەك ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگى مەن وداقتاستىعىن ۇدايى جاڭا مازمۇنمەن بايىتا بەرەمىز دەپ سەنەمىن. ۇلى اباي مەن ناۋاي دوستىقتىڭ وزىق ۇلگىسىن دارىپتەپ, ءوزارا سەنىم حالىقتاردىڭ تاتۋلىعىن نىعايتاتىنىن, ءبىر-بىرىنە قۇرمەت ونى شىڭداي تۇسەتىنىن ناسيحات ەتتى. وسى وسيەتكە سۇيەنىپ, وزبەكستانمەن باۋىرلاستىق وداقتى نىعايتۋعا باسا ءمان بەرەمىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ال وزبەكستان پرەزيدەنتى قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋداعى جەتىستىكتەرى مەن ەلدىڭ حالىقارالىق ارەناداعى تابىستارى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەسىمىمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىنە توقتالدى.
– وسىنداي سالتاناتتى راسىمدە سىزگە, ەلىمىزدىڭ شىن جاناشىرىنا وزبەكستاننىڭ جوعارى مەملەكەتتىك ناگراداسى جوعارى دارەجەلى «دۋستليك» وردەنىن تابىستاۋ – مەن ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە. بۇل – كوپۇلتتى وزبەكستان حالقىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ەرەن ەڭبەگىنە كورسەتكەن قۇرمەتى مەن شىنايى باعاسى. ءبىزدىڭ ەلىمىز ءسىزدى بۇكىل الەم بىلەتىن كورنەكتى مەملەكەت جانە ساياسي قايراتكەر رەتىندە جاقسى تانيدى. ءسىزدىڭ پاراساتتى باسشىلىعىڭىزبەن ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى رەفورمالار جۇرگىزىلىپ جاتىر. بارلىق سالادا جارقىن جەتىستىكتەر بار. قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتى تۇراقتى تۇردە ارتىپ كەلەدى. ەڭ باستىسى, حالقىڭىزدىڭ ەرتەڭگە دەگەن سەنىمى زور. ءبىز جاقىن دوس ءارى كورشى رەتىندە قازاقستاننىڭ تابىسىنا شىن جۇرەكتەن قۋانامىز, – دەدى شاۆكات ميرزيوەۆ.
يگىلىك جولىنداعى سان قىرلى بايلانىس
كوكسارايداعى كەزدەسۋ بارىسىندا مەملەكەت باسشىلارى قازاق-وزبەك ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگى مەن وداقتاستىعىن ودان ءارى دامىتۋ كەلەشەگىن ەگجەي-تەگجەي تالقىلادى. ساۋدا, ونەركاسىپ كووپەراتسياسى, كولىك-لوگيستيكا, ەنەرگەتيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى, سۋ رەسۋرستارى سەكىلدى باسىم باعىتتارداعى, سونداي-اق مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى ىقپالداستىقتى نىعايتۋ ماسەلەلەرىن قاراستىردى. وڭىرلىك جانە حالىقارالىق كۇن ءتارتىبىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى جونىندە پىكىر الماستى.
قازاقستان مەن وزبەكستان پرەزيدەنتتەرى قاتىسقان جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەستىڭ ەكىنشى وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى ساپارىنىڭ باستى ماقساتى قوس حالىقتىڭ دوستىعىن نىعايتىپ, تاتۋ كورشىلىك بايلانىسىن كۇشەيتۋ, سونداي-اق ءتۇرلى سالاداعى ءوزارا ءتيىمدى ىقپالداستىقتى دامىتۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
حالىقارالىق احۋال اۋمالى-توكپەلى كەزەڭدە سان قىرلى ىقپالداستىقتىڭ دامۋ قارقىنىن ارتتىرۋ قاجەت ەكەنىنە توقتالعان مەملەكەت باسشىسى وزبەكستان پرەزيدەنتىمەن كەلىسسوز بارىسىندا ساياسي جانە ەكونوميكالىق بايلانىستاردى جانداندىرا تۇسەتىن جاڭا باعىتتار ايقىندالعانىن جەتكىزدى. ەڭ اۋەلى, ساۋدا-ەكونوميكا سالاسىنا ەرەكشە ءمان بەرۋ, ول ءۇشىن ءوسىمنىڭ تىڭ مۇمكىندىكتەرىن ىزدەۋ, تاۋارلار نومەنكلاتۋراسىن كەڭەيتۋ جانە شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى ىنتالاندىرۋ شارالارىن قابىلداۋ قاجەت.
– وسى ورايدا ءوزارا تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋ باعدارلاماسىن ساپالى جۇزەگە اسىرۋ ماڭىزدى. بۇگىن قۇرىلاتىن ءوڭىر باسشىلارى كەڭەسىن, سونداي-اق ىسكەرلىك كەڭەس پەن «UzKazTrade» بىرلەسكەن ساۋدا كومپانياسى سەكىلدى باسقا دا ەكىجاقتى مەحانيزمدەردىڭ جۇمىسىنان ناقتى ناتيجە كۇتەمىز, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ دا الەۋەتى زور. بۇل ورايدا قاسىم-جومارت توقاەۆ قاراپايىم ساۋدادان گورى ەت, بيداي, مايلى داقىلداردى وڭدەۋدىڭ تولىق وندىرىستىك تىزبەسىن قالىپتاستىرۋدى, مال شارۋاشىلىعى مەن ورگانيكالىق ەگىن شارۋاشىلىعىن بىرگە دامىتۋدى ۇسىندى. ونەركاسىپ كووپەراتسياسىنا ۇلكەن ءۇمىت ارتاتىنىن ايتتى.
– قازىرگى كەزدە جالپى سوماسى 1,5 ملرد دوللاردان (1,7 ملرد دوللار) اساتىن 78 بىرلەسكەن جوبامىز بار. ونىڭ اياسىندا 15 مىڭنان اسا جۇمىس ورنىن اشۋ كوزدەلگەن. اتالعان جوبالار تولىق ىسكە اسسا, ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىقپالداستىعىمىز ايتارلىقتاي كۇشەيەدى. بۇگىن ولاردىڭ ءبىر پاراسىن ىسكە قوسامىز. قازاقستاننىڭ وزبەكستانعا سالاتىن ينۆەستيتسياسىن ودان ءارى ىنتالاندىرۋعا نيەتتىمىز. بۇل رەتتە وزبەك دوستارىمىزدان ادەتتەگىدەي قولداۋ كۇتەمىز. قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتقان «ورتالىق ازيا» حالىقارالىق ونەركاسىپ كووپەراتسياسى ورتالىعى يندۋستريالىق قۋاتىمىزدى ودان ءارى ارتتىرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت كولىك-ترانزيت سالاسىنداعى ىقپالداستىقتى كەڭەيتۋدىڭ ستراتەگيالىق سيپاتىنا توقتالدى. اتاپ ايتقاندا, تاريفتەردى وڭتايلاندىرۋ, اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازايتۋ شارالارى قابىلدانىپ, شەكارا ماڭى ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جانە وتكىزۋ بەكەتتەرىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى قولعا الىندى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكى ەل ۇكىمەتتەرى لوگيستيكالىق تىزبەكتىڭ بارلىق قاتىسۋشىسىنا وڭتايلى جاعداي تۋعىزىپ, ينفراقۇرىلىمدىق, نورماتيۆتىك جانە ينستيتۋتسيونالدىق مىندەتتەردى شەشۋى قاجەت دەپ سانايدى. بۇدان بولەك, ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعدارىن, سولتۇستىك – وڭتۇستىك ءدالىزىن, سونداي-اق اۋعانستان ارقىلى تەمىرجول باعىتىن دامىتۋ اياسىنداعى ءتيىمدى ىقپالداستىقتى جالعاستىرۋ وزەكتى. قازاقستان پرەزيدەنتى وزبەك تاراپىن ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتىن بىرگە وركەندەتۋ ءۇشىن اقتاۋ جانە قۇرىق پورتتارى بويىنشا سەرىكتەستىك قۇرىپ, لوگيستيكالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا شاقىردى.
سۋ-ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى كونسترۋكتيۆتى ىنتىماقتاستىق اسا ماڭىزدى. ويتكەنى ترانسشەكارالىق وزەندەردىڭ سۋ رەسۋرسىن ءتيىمدى پايدالانۋ – ەكى ەلدىڭ تۇراقتى العا ىلگەرىلەۋىنە ىقپال ەتەتىن باستى فاكتورلاردىڭ ءبىرى. بۇل ورايدا قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان مەن وزبەكستان ۇكىمەتتەرىنە سۋ شارۋاشىلىعى ساياساتىنداعى تاسىلدەردى ۇيلەستىرۋ ءۇشىن جۇيەلى شارالار ازىرلەۋدى ۇسىندى.
مەملەكەت باسشىسى جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا نازار اۋداردى.
– قازاقستاندا مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن جانە ازاماتتاردىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى تسيفرلاندىرۋعا, IT تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا باسا ءمان بەرىلەدى. «Alem.ai» حالىقارالىق جاساندى ينتەللەكت ورتالىعى اشىلدى, وسى سالاداعى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ نەگىزى قالانۋدا, ۇلتتىق سۋپەركومپيۋتەر ىسكە قوسىلدى. جالپى, قازاقستاندى تسيفرلىق ەلگە اينالدىرۋ مىندەتى قويىلدى. وزبەكستان دا تسيفرلاندىرۋعا جانە جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسىن دامىتۋعا باعىت العانىن بىلەمىز. اتالعان سالادا بىرقاتار جەتىستىككە قول جەتكىزدى. وزبەك كومپانيالارىن تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناتىپ, وسىناۋ كەلەشەگى زور سالادا بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا شاقىرامىز. «Astana Hub» پەن «IT Park Uzbekistan» اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق وسىنداي تابىستى سينەرگياعا مىسال بولا الادى, – دەدى پرەزيدەنت.
ەكى ەل اراسىنداعى مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردىڭ ءورىسى كەڭەيە باستادى. بۇل رەتتە پرەزيدەنت مادەنيەت كۇندەرىن وتكىزۋ, شىعارماشىلىق ينتەلليگەنتسيا, جاستار اراسىندا بەلسەندى ديالوگ قالىپتاستىرۋ, كورنەكتى تۇلعالارعا ەسكەرتكىش ورناتۋ, سونداي-اق وزبەكستان مەن قازاقستان جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارىن اشۋ ماسەلەلەرىن قوزعادى. قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتار قوس حالىقتىڭ يگىلىگى جولىندا سان قىرلى بايلانىستاردى ودان ءارى تەرەڭدەتۋگە سەپتىگىن تيگىزەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
ال وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆ ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋدە جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەس ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن جەتكىزدى.
– ءبىزدىڭ قارىم-قاتىناسىمىز ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك پەن وداقتاستىقتىڭ جوعارى دەڭگەيىنە كوتەرىلدى. ونىڭ نەگىزىندە بەرىك سەنىم, باۋىرلاس حالىقتارىمىزدىڭ اراسىنداعى تاتۋ كورشىلىك جانە شىنايى دوستىق جاتىر. بىلتىر قۇرىلعان جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەس وزەكتىلىگى مەن تيىمدىلىگىن كورسەتتى. بۇگىن ەكىنشى وتىرىستا ءوزارا ىقپالداستىقتىڭ جاڭا باعىتتارىن جانە زور الەۋەتىمىزدىڭ تىڭ مۇمكىندىگىن تانىتۋدىڭ جولدارىن جان-جاقتى تالقىلايمىز. سان قىرلى سەرىكتەستىگىمىزدى كەڭەيتۋگە ايتارلىقتاي سەرپىن بەرەتىن شەشىمدەر قابىلدايمىز. قازىرگى الماعايىپ كەزەڭدە ەلدەرىمىزدىڭ جانە تۇتاس ايماقتىڭ ەكونوميكالىق كونيۋنكتۋراسىنا وڭ اسەر ەتەتىن تىعىز جانە پرواكتيۆتى ىقپالداستىق ەرەكشە مانگە يە, – دەدى شاۆكات ميرزيوەۆ.
سونداي-اق قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن شاۆكات ميرزيوەۆ بەينەبايلانىس ارقىلى قازاقستان مەن وزبەكستاننىڭ بىرلەسكەن جوبالارىن ىسكە قوسۋ راسىمىنە قاتىستى. تاراپتار ونەركاسىپ, قۇرىلىس, مۇناي-گاز حيمياسى, قارجى, لوگيستيكا جانە تۋريزم سالالارىندا جالپى قۇنى 1,2 ملرد دوللار بولاتىن 7 جوبا ازىرلەگەن.
مەملەكەت باسشىلارى سيمۆوليكالىق تۇيمەنى باسىپ, بىرنەشە جوبانى باستاپ بەردى. اتاپ ايتقاندا, سىرداريا جانە تۇركىستان وبلىستارىندا «ورتالىق ازيا» حالىقارالىق ونەركاسىپ كووپەراتسياسى ورتالىعى, تاشكەنتتە «Tenge Bank» باس كەڭسەسى قىزمەتىنە كىرىستى. تاشكەنت وبلىسىندا كوپبەيىندى لوگيستيكا ورتالىعىنىڭ, جاڭا تاشكەنتتە «استانا» تۇرعىن ءۇي ورامىنىڭ جانە «استانا» قوناقۇيىنىڭ, قاشقاداريا وبلىسىندا الكيلبەنزول وندىرەتىن مۇناي-گاز حيمياسى كەشەنىنىڭ, ال ەلوردامىزدا «تاشكەنت» قوناقۇيىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى.
بىرلەسكەن مالىمدەمە
پرەزيدەنتتەر كەلىسسوزدەردىڭ جانە قازاقستان مەن وزبەكستان جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەسى ەكىنشى وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بىرلەسكەن مالىمدەمە قابىلدادى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن شاۆكات ميرزيوەۆ كەلەسى قۇجاتتارعا قول قويدى:
- جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەستىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى وڭىرلەرى باسشىلارىنىڭ كەڭەسىن قۇرۋ تۋرالى شەشىمى;
- جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەستىڭ گەولوگيا جانە سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدار ءوندىرۋ جونىندەگى جۇمىس توبىن قۇرۋ تۋرالى شەشىمى;
- جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەستىڭ ترانسشەكارالىق وزەندەردىڭ سۋ دەڭگەيىن بولجاۋ بويىنشا ەكىجاقتى جۇمىس توبىن قۇرۋ تۋرالى شەشىمى;
سونداي-اق مەملەكەت باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن مىناداي ۇكىمەتارالىق جانە ۆەدومستۆوارالىق قۇجاتتاردى الماسۋ ءراسىمى ءوتتى:
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى جانە وزبەكستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى اراسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىق ماقساتتاعى جەرۇستى راديو قىزمەتتەرى پايدالاناتىن راديوجيىلىك يەلەنىمدەرىن شەكارا ماڭى ايماقتارىندا ۇيلەستىرۋ تۋرالى كەلىسىم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى اراسىنداعى بىرلەسكەن اسكەري وقۋ-جاتتىعۋلار وتكىزۋ تۋرالى كەلىسىم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى اراسىنداعى ترانسشەكارالىق سۋ وبەكتىلەرىن بىرلەسىپ باسقارۋ جانە پايدالانۋ تۋرالى كەلىسىم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى جانە وزبەكستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى اراسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى كەدەن قىزمەتتەرىنىڭ وكىلدىكتەرىن اشۋ تۋرالى كەلىسىم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ 2026–2027 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسى;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى تاۋ-كەن ونەركاسىبى جانە گەولوگيا مينيسترلىگى اراسىنداعى تاۋ-كەن ونەركاسىبى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ تۋرالى ءوزارا تۇسىنىستىك جونىندەگى مەموراندۋم;
- بىرلەسكەن ينۆەستيتسيالىق پلاتفورما قۇرۋ تۋرالى نەگىزدەمەلىك كەلىسىم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى اراسىنداعى «گامما-پىشاق» ستەرەوتاكسيكالىق راديوحيرۋرگيالىق ەمدەۋ تەحنولوگياسىن قولدانا وتىرىپ, مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى «الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى» كوممەرتسيالىق ەمەس اكتسيونەرلىك قوعامى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى اراسىنداعى مەملەكەتتىك جانە مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ سالاسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى تۋريزم يندۋسترياسى كوميتەتى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى ەكولوگيا, قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە كليماتتىڭ وزگەرۋى مينيسترلىگى تۋريزم كوميتەتى اراسىندا تۋريزم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ 2026–2027 جىلدارعا ارنالعان بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جوسپارى;
- استانا قالاسى اكىمدىگى مەن تاشكەنت قالاسى حوكيمياتى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم;
- «قازمۇنايگاز» ۇك» اق مەن «وزبەكمۇنايگاز» اق اراسىنداعى مۇناي-گاز حيمياسى سالاسىنداعى جوبالاردى بىرلەسىپ ىسكە اسىرۋ تۋرالى نەگىزدەمەلىك كەلىسىم;
- «قازمۇنايگاز» ۇك» اق مەن «وزبەكمۇنايگاز» اق اراسىنداعى «جارقىن» بارلاۋ جوباسى بويىنشا قاعيداتتار تۋرالى كەلىسىم;
- «اسسامبلەيا جاستارى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى مەن وزبەكستان جاستار وداعى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم.
باستى ماقسات – قازاق-وزبەك قارىم-قاتىناسىن جاڭا ساپالى دەڭگەيگە كوتەرۋ
ەكى ەل اراسىندا جاسالعان كەلىسسوزدەردىڭ ءمان-ماعىناسى, باعىت-باعدارى قازاقستان مەن وزبەكستان پرەزيدەنتتەرىنىڭ باق وكىلدەرىنە ارنالعان بريفينگىندە ايتىلدى.
مەملەكەت باسشىسى وسى ساپارىنىڭ باستى ماقساتى باۋىرلاس حالىقتار اراسىنداعى دوستىق پەن تاتۋ كورشىلىكتى بەكەمدەۋ, سان قىرلى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا جولدارىن اشۋ, تۇپتەپ كەلگەندە, قازاق-وزبەك قارىم-قاتىناستارىن جاڭا ساپالى دەڭگەيگە كوتەرۋ ەكەنىن ايتتى.
– قازاقستان پرەزيدەنتى رەتىندە وزبەكستانمەن كوپجوسپارلى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا باسىمدىق بەرۋ مىندەتىم دەپ سانايمىن. كەيبىر ساراپشىسىماقتار ايتىپ جۇرگەندەي, قازاقستان مەن وزبەكستان – باقتالاس تا, باسەكەلەس تە ەمەس, كەرىسىنشە, وركەندەۋ جولىندا تىزە قوسىپ, قاتار كەلە جاتقان ستراتەگيالىق سەرىكتەس, سەنىمدى وداقتاس. حالىقتارىمىز ءبىر-ءبىرىن شىنايى قۇرمەت تۇتاتىن جاقىن باۋىرلار, دوستار, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ شاۆكات ميرزيوەۆتىڭ ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستى جاڭا ساپالى دەڭگەيگە كوتەرۋگە جانە الەمنىڭ ورتالىق ازيانى دوستىق پەن بىرلىكتىڭ ايماعى رەتىندە تانۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسقانىن اتاپ ءوتتى.
– پرەزيدەنت ميرزيوەۆتىڭ قۋاتتى باسشىلىعىمەن وزبەكستان كوپتەگەن سالادا تاماشا جەتىستىكتەرگە جەتتى, دۇنيەجۇزىنە تابىستى دامىپ كەلە جاتقان ەل رەتىندە تانىلدى. اۋقىمدى رەفورمالاردىڭ ناتيجەسى ورنىقتى ەكونوميكالىق وسىمنەن, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋىنان, قالالارداعى قارقىندى وزگەرىستەردەن جانە قوعامنىڭ بارلىق باعىتىنداعى ساپالى دامۋدان كورىنەدى. وزبەكستان الەمدىك ارەناداعى ءوزىنىڭ ورنىن نىعايتىپ, حالىقارالىق جانە وڭىرلىك قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىقتى قامتاماسىز ەتۋگە ايتارلىقتاي ۇلەس قوستى. قازاقستاندىقتار باۋىرلاس وزبەك حالقىنا شىنايى قولداۋ كورسەتىپ, جەتىستىكتەرىنە قۋانادى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سونداي-اق كەلىسسوزدەر بارىسىندا ەكىجاقتى كۇن ءتارتىبىنىڭ كەڭ كولەمدى ماسەلەلەرى تالقىلانىپ, ەلدەرىمىزدىڭ سان قىرلى ىقپالداستىعىن ودان ءارى دامىتۋدىڭ باسىمدىقتارى بەلگىلەنگەن.
– ورتاق ماقساتقا قول جەتكىزۋدە ەكىجاقتى ساۋدانىڭ ورنى ەرەكشە. كەيىنگى كەزەڭدە ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمىنىڭ جىل سايىنعى كولەمى تۇراقتى تۇردە 4 ميلليارد دوللاردان اسا قارجىنى قۇرايدى. بۇل – ۇكىمەتتەرىمىزدىڭ دايەكتى جۇمىسى مەن بيزنەستىڭ تىكەلەي ديالوگىنىڭ ناتيجەسى. دەگەنمەن ساۋدا-ساتتىقتى ارتتىرۋعا ءالى دە ايتارلىقتاي الەۋەت بار, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ونەركاسىپ, اۆتوكولىك شىعارۋ, قۇرىلىس سەكتورى, ەنەرگەتيكا سالالارىندا كەيىنگى جىلدارى ايتارلىقتاي تابىسقا قول جەتكەنىن اتاپ ءوتىپ, تاراپتار بۇل باعىتتاعى ىنتىماقتاستىقتى كەزەڭ-كەزەڭىمەن كەڭەيتۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋعا كەلىسكەنىنە توقتالدى. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى بايلانىستاردى نىعايتۋ باسىم مىندەت رەتىندە بەلگىلەنگەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى بىرقاتار جوبا, سونىڭ ىشىندە بيداي مەن ەت-ءسۇت ونىمدەرىن وڭدەۋ ماسەلەلەرى پىسىقتالىپ جاتىر. اگروسەكتورداعى بىرلەسكەن جوبالارعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋ كەلىسىلگەن. ىسكەرلىك توپتار اراسىنداعى بايلانىستار كەڭەيەدى. قازاقستاندا وزبەك كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن 6 مىڭنان اسا كاسىپورىن تابىستى جۇمىس ىستەيدى. پرەزيدەنت وسى باعىتتاعى ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋعا, وزبەك بيزنەسىنىڭ وركەن جايۋىنا قولايلى جاعداي جاساۋعا قازاق ەلى دايىن ەكەنىن ايتىپ ءوتتى. بۇرىنعى وڭىرارالىق فورۋم ءوڭىر باسشىلارىنىڭ كەڭەسى رەتىندە قايتا قۇرىلىپ, ۇدايى قىزمەت اتقارادى.
كەلىسسوزدەردىڭ ءبىر پاراسى كولىك-ترانزيت سالاسىن دامىتۋعا ارنالعان. بۇل ورايدا قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان مەن وزبەكستان اۋماعى ارقىلى وتەتىن جۇك تاسىمالىنىڭ كولەمى ارتقانىن اتاپ ءوتتى. بيىلعى 9 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكى ەل اراسىندا تەمىرجولمەن تاسىمال كولەمى 15 پايىزدان ءوسىپ, 22 ملن توننادان استى. پرەزيدەنتتەر الداعى ۋاقىتتا دا بىرلەسە وتىرىپ, تاريف ساياساتىن جەتىلدىرۋگە, جۇك تاسىمالى شارتتارىن جەڭىلدەتۋگە, شەكاراداعى وتكىزۋ بەكەتتەرىن جاڭعىرتۋعا جانە كەدەن جۇيەسىن تسيفرلاندىرۋعا كەلىسكەن. قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل قادامدار ەكى ەل كولىك بايلانىسىن نىعايتاتىنىنا سەنىمدى ەكەنىن جەتكىزدى.
ەنەرگەتيكا سالاسىندا ماڭىزدى جوبالاردى بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا دا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر.
– «رەسەي – قازاقستان – وزبەكستان» گاز جوباسى تابىستى ناتيجە كورسەتتى. كوگىلدىر وتىندى تاسىمالداۋ كولەمىن ارتتىرۋعا قوس ەل نيەتتى. بۇدان بولەك, مۇناي مەن اتوم ونەركاسىبى سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋدىڭ كەلەشەگى زور. تاتۋ كورشىلىك, ءوزارا قۇرمەت رۋحىندا جانە ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ مۇددەمىزدى ەسكەرە وتىرىپ, سۋ ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى الەۋەتىمىزدى ۇيلەستىرۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ وتتىك. بۇل باعىتتا سىندارلى ىنتىماقتاستىقتى جالعاستىرۋعا بەيىلمىز. سۋ سالاسىنا تسيفرلىق شەشىمدەردى ەنگىزۋگە, سۋ رەسۋرستارىن ەسەپكە الۋ مەن مونيتورينگىلەۋ جۇيەسىن بىرلەسە دامىتۋعا باسىمدىق بەرەمىز. اقپاراتتىق تەحنولوگيالار مەن جاساندى ينتەللەكت باعىتىنداعى ىقپالداستىقتى كۇشەيتۋدىڭ كەلەشەگى مول. بۇل رەتتە ەلدەرىمىزدىڭ دەربەس جوبالارى بار. ولاردى بىرلەسىپ دامىتۋ بۇكىل ورتالىق ازياعا مۋلتيپليكاتيۆتى اسەر بەرەر ەدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونداي-اق مەملەكەتتەر اراسىنداعى ورنىقتى جانە ۇزاقمەرزىمدى قارىم-قاتىناس ورناتۋدىڭ كەپىلى رەتىندە مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى تەرەڭدەتۋگە باسا ءمان بەرىلدى. ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنداعى بىرلەسكەن جۇمىس كەلەشەگى, جاستار اراسىندا قارىم-قاتىناس ورناتۋ ماسەلەلەرى دە تالقىلاندى. بۇل باعىتتاعى ايتارلىقتاي ىلگەرىلەۋدىڭ جارقىن ۇلگىسى رەتىندە بىلتىر ەكى ەل جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارى اشىلدى.
– ءبىز ۋنيۆەرسيتەتتەر اراسىنداعى ىقپالداستىقتى نىعايتۋدى, اكادەميالىق الماسۋ باعدارلاماسىن كوبەيتۋدى, بىرلەسكەن عىلىمي فورۋمدار مەن تاعىلىمداما وتكىزۋدى كوزدەيمىز. قازىرگى ۋاقىتتا وزبەكستاننىڭ باي مادەني-تاريحي مۇرالارىنا قازاق تۋريستەرىنىڭ زور قىزىعۋشىلىعى بايقالادى. بىلتىر ولاردىڭ سانى ءۇش ميلليونعا جەتتى. بۇل سالانىڭ الەۋەتىن اشا ءتۇسۋ ءۇشىن ۇكىمەتتەرىمىزگە بىرلەسكەن تۋريستىك جوبالاردى دامىتۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋدى تاپسىردىق, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
كەلىسسوزدەر بارىسىندا پرەزيدەنتتەر وڭىرلىك جانە جاھاندىق كۇن ءتارتىبىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا ۇستانىمدارى ورتاق ەكەنىن تاعى دا راستاعان. ورتالىق ازيانىڭ تۇراقتىلىعى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باسا ءمان بەرىلگەن. پرەزيدەنت ءوڭىردىڭ ورنىقتى دامۋى باۋىرلاس حالىقتاردىڭ تۇپكى مۇددەسىنە ساي كەلەتىن ورتاق ماقساتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ءسوز سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى كەلىسسوزدەر قورىتىندىسىنا كوڭىلى تولاتىنىن جەتكىزدى.
ال وزبەكستان پرەزيدەنتى كەلىسسوزدەر ەكىجاقتى ىقپالداستىقتىڭ كەڭ كولەمدى باعىتتارىن نىعايتۋدا ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن ايتتى.
– قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ بۇل ساپارى ەكى ەل اراسىنداعى وداقتاستىق قاتىناستاردىڭ دەڭگەيى جوعارى ەكەنىن تاعى دا راستادى. اتالعان ساپار كوپجوسپارلى ىنتىماقتاستىعىمىزدىڭ جاڭا تاريحىنداعى ايتۋلى وقيعاعا اينالدى جانە بايلانىستارىمىزدى ارتتىرۋعا تىڭ سەرپىن بەردى. قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتار مەن كەلىسىمدەر سەرىكتەستىگىمىزدى ناقتى مازمۇنمەن تولىقتىرىپ, بىرلەسكەن جوبالاردىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتىپ, باۋىرلاس ەكى ەلدىڭ دامۋىنا بەرىك نەگىز قالايدى, – دەدى شاۆكات ميرزيوەۆ.
استانا – تاشكەنت – استانا
