تۇرعىنداردىڭ قاۋىپسىز ورتادا, الاڭسىز ءومىر سۇرۋىنە ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى تىكەلەي اسەر ەتەدى. وبلىس قۇرىلعان جىلى بيۋدجەت كولەمى 251,3 ملرد تەڭگە شاماسىندا بولسا, قازىر ەكى ەسە ءوستى. ءوڭىر بيۋدجەتى بيىل 500,9 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. وسى قاراجاتتىڭ 45,4%-ى نەمەسە 227,3 ملرد تەڭگەسى الەۋمەتتىك سالاعا باعىتتالدى. 9 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وبلىستىڭ دامۋ كورسەتكىشتەرىندە وڭ ءوسىم ساقتالىپ وتىر. كولىك سالاسىندا 123,4%, بايلانىس سالاسىندا – 106,4%, وڭدەۋ ونەركاسىبىندە – 101,3%, ىشكى ساۋدادا – 105,9%, اۋىل شارۋاشىلىعىندا – 102,8%, ينۆەستيتسيادا 103,1% ءوسىم تىركەلدى. 10 ايدا مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە وبلىستان 137,3% وسىممەن 441,4 ملرد تەڭگە سالىق پەن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر ءتۇستى. ونىڭ 71,7%-ى (316,7 ملرد تەڭگە) رەسپۋبليكالىق, 28,3%-ى جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە (124,7 ملرد تەڭگە) تيەسىلى.
وبلىستى دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى ايقىندالعان. بۇل تىزىمدە سەمەي قالاسىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتاتىن ياكورلىق جوبا رەتىندە جاڭا شاعىن اۋدان قۇرىلىسىن باستاۋ مىندەتى ءبىرىنشى قاتاردا تۇر. سونداي-اق ينۆەستورلارعا جاعداي جاساۋ, يندۋستريالدىق ايماقتىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ سىندى تاپسىرمالار كۇن تارتىبىندە. بۇدان وزگە, ءتۋريزمدى, اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ماسەلەسى دە باسىمدىق بەرىلىپ وتىرعان باعىتتار قاتارىندا. كەيىنگى جىلدارى وبلىس اكىمدەرىنىڭ جۇمىس اۋقىمى بيۋدجەتتى نەگىزگى سالالارعا باعىتتاپ, ءتيىمدى پايدالانۋمەن عانا ەمەس, ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا قانشالىقتى باسىمدىق بەرگەنىمەن ولشەنەتىن بولدى. ءوڭىر باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, جىل باسىنان بەرى ىسكە اسىپ جاتقان جوبالاردىڭ سانى 29-دان 97-گە دەيىن ارتقان. ينۆەستيتسيالار كولەمى 2,2 ترلن تەڭگەدەن 3,5 ترلن تەڭگەگە دەيىن وسكەن.
– 50 جوبا ۇلتتىق تسيفرلىق ينۆەستيتسيالىق پلاتفورماعا ەنگىزىلگەن. ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ ءبىرى – كولەمى
577,5 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن, جالپى ۇزىندىعى 297,5 كم «اياگوز – باقتى» تەمىرجول جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى. ءوڭىردىڭ, ەلىمىزدىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرەتىن باعىت مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن 2023 جىلى باستالدى. مەردىگەر ۇيىم – «China Harbour Engineering Company». جوبانىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى بەكىتىلدى. قازىر 30 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىندى. نىساندى 2027 جىلعى جەلتوقساندا پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر, – دەدى ب.ءۋالي.
بۇدان بولەك, ونەركاسىپ سالاسىندا تۇركيانىڭ «Miryildiz Kz.Ltd» كومپانياسى جالپى قۇنى 480 ملن اقش دوللارىن قۇرايتىن «التىن ءوندىرۋ فابريكاسىن سالۋ» جوباسىن ىسكە اسىرا باستادى. بيىل جالپى سوماسى 25,9 ملرد تەڭگەگە 453 جۇمىس ورنىن اشۋ ارقىلى 14 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. بۇگىندە 13,3 ملرد تەڭگەگە 7 جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 124 جۇمىس ورنى اشىلعان. جىل سوڭىنا دەيىن قۇنى 12,6 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 255 جۇمىس ورنىن قۇرۋدى كوزدەيتىن تاعى 7 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
اۋماعى 96 گەكتاردى قۇرايتىن ء«وندىرىس» يندۋستريالىق ايماعىندا 3 جاڭا جوباعا جەر بەرىلىپ, تولىققاندى يگەرىلگەن. يندۋستريالىق ايماقتى 186 گەكتارعا دەيىن كەڭەيتىپ, شاعىن ونەركاسىپ پاركىن قۇرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. جالپى, ينۆەستورلاردىڭ وڭىرگە دەگەن قىزىعۋشىلىعى يندۋستريالىق اۋماقتى كەڭەيتۋ قاجەتتىلىگىن كورسەتىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى وبلىس اكىمدىگى سەمەي قالاسىنىڭ ونەركاسىپتىك ايماعىنا 500 گا جەر ءبولۋدى جوسپارلاعان. ەگەر وسى جوبا مەرزىمىندە ىسكە اسسا, ينۆەستيتسيا تارتۋعا, جاڭا وندىرىستەر مەن جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, ءوڭىردىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتەدى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ اۋقىمى كەڭ, شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن جاسالىپ جاتقان كەلىسىمشارتتار دا جەتەرلىك.
وبلىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا جالپى ءونىم كولەمى 9 ايدا 339,5 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. ونىڭ ىشىندە مال شارۋاشىلىعىنىڭ ونىمدەرى 209,7 ملرد تەڭگەگە ءوندىرىلىپ, 105% ءوسىم قالىپتاسقان. سالانى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى اياسىندا 15,1 ملرد تەڭگە سۋبسيديا بولىنگەن. اتاپ ايتقاندا, وسىمدىك شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا – 2,5 ملرد تەڭگە, مال شارۋاشىلىعىنا – 4,8 ملرد تەڭگە, قارجى قۇرالدارىن سۋبسيديالاۋعا, قايتا وڭدەۋ سالاسىنا 7,8 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. جالپى اۋدانى 152,3 مىڭ گا بولاتىن 428 پايدالانىلماي جاتقان جەر ۋچاسكەسى قايتارىلعان. وبلىستاعى ينفراقۇرىلىم ماسەلەلەرىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن شەشۋگە وبلىس اكىمدىگى ءجىتى نازار اۋدارىپ وتىر.
جۋرناليستەر وبلىس اكىمىنە ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ كورسەتكىشتەرىنە قاتىستى سۇراقتار قويدى. ءبىر ساۋال جاڭادان بوي كوتەرەتىن «Smart City» شاعىن اۋدانى تۋرالى بولدى.
– سەمەي قالاسىنىڭ وبلىس ورتالىعى مارتەبەسىنەن ايىرىلعانىنا شيرەك عاسىردان استى. سونىڭ سالدارىنان قالادا 1981 جىلدان بەرى بىردە-ءبىر مادەني نىسان سالىنباپتى. ءبىز وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىندا ابايدىڭ 180 جىلدىعى قارساڭىندا «ابايعا قۇرمەت» دەگەن اتاۋمەن ۇلكەن اكتسيا باستادىق. سوعان سايكەس, وڭىرلەر قالاعا تارتۋ رەتىندە عيماراتتار سالىپ بەرۋگە قولداۋ كورسەتەتىن بولدى. سول عيماراتتار تۇسەتىن ورىندى «Smart City» دەپ اتاپ, جاڭا شاعىن اۋدان قۇرۋدى ءجون كوردىك. قالا شەتىنەن «بولاشاقتىڭ قالاسىنا» 1 100 گا ورىن بەلگىلەدىك. بۇرىن-سوڭدى مۇنداي اۋقىمدى قۇرىلىستار قالادا ىسكە اسپاعان. ەندى وسى جوبانى بارىنشا ءتيىمدى جوسپارلاعان سوڭ, العاشقى نىساندار سالىنا باستايدى, – دەدى سپيكەر.
ورايى كەلگەندە ءبىز دە اكىمگە تۋريزمگە قاتىستى ساۋال قويدىق.
– الاكول دەمالىس ورنى 26 مىڭ تۇرعىنى بار ماقانشى اۋدانىنىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان. كول جاعالاۋىندا كۇندەلىكتى ورتا ەسەپپەن 20 مىڭعا جۋىق ادام دەمالادى. قوناقتار سانىنىڭ ءوزى ءبىر اۋدانمەن پارا-پار. سوندىقتان جاعالاۋدىڭ ماڭىن تازا ۇستاۋعا, قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋعا تاعىسىن-تاعى جۇمىستاردى رەتتەۋگە ءبىر اۋداننىڭ شاماسى جەتپەيدى. 2018 جىلدان بەرى الاكول جاعالاۋىنا قاراجات قاراستىرىلماعان. بيىل كوكتەمدە ءبىز 1 ملرد تەڭگە قاراستىرىپ, قوعامدىق كەڭىستىك, جاعالاۋ, قوقىس تاستايتىن جاشىكتەردى, كوزگە كورىنەتىننىڭ ءبارى-ءبارىن جاڭارتتىق. وكىنىشكە قاراي, ماۋسىمعا دايىندىقتى كەش باستادىق. سوندىقتان بيىل شومىلۋ ماۋسىمى اياقتالا سالىسىمەن, قىركۇيەك ايىنان كەلەر ماۋسىمعا دايىندىقتى باستاپ كەتتىك. ورتالىقتان باعىناتىن ءوز الدىنا دەربەس مەكەمە قۇراتىن بولىپ شەشتىك. جاعالاۋداعى تازالىققا, تارتىپكە تاعى سول سەكىلدى تالاپ-ەرەجەلەردىڭ ساقتالۋىنا وسى مەكەمە جاۋاپتى بولادى. ەلدىڭ تۋريستىك الەۋەتىن ەسكەرە وتىرىپ, بيىل تۋريزم باسقارماسىن دا قۇردىق. قورىتا ايتساق, الاكولدىڭ ماسەلەسىن ءبىر كۇندە شەشە المايمىز. وعان ۇكىمەت تاراپىنان قوماقتى قاراجات قارالۋى كەرەك, – دەگەن وبلىس اكىمى جاۋابىن ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ جاي-جاپسارىمەن تۇيىندەدى.
