ينفوگرافيكانى جاساعان – امانگەلدى قياس, «EQ»
ءبىرىنشى وقىلىمدا سەنات قۇجاتتى ماجىلىسكە كەرى قايتارىپ, بىرقاتار تۇزەتۋ ەنگىزۋدى ۇسىنعان ەدى. سەناتورلار, اسىرەسە, قاۋىپسىزدىك پەن جاۋاپكەرشىلىك ماسەلەلەرىن كۇشەيتۋدى تالاپ ەتكەن. ءماجىلىس دەپۋتاتى ەكاتەرينا سمىشلياەۆانىڭ ايتۋىنشا, ەنگىزىلگەن تولىقتىرۋلار زاڭنىڭ مازمۇنىن وزگەرتپەيدى, ءتۇسىندىرۋ جانە ناقتىلاۋ سيپاتىندا عانا. ونىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسى ەلىمىزدىڭ تسيفرلىق ەگەمەندىگىن كۇشەيتۋگە جانە ۇلتتىق دەرەكتەر قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. «جي جۇيەلەرى ەندى اشىق, جابىق جانە لوكالدى تۇردە قولدانىلاتىن بولادى. لوكالدى مودەلدەر ۇلتتىق مادەنيەت پەن تىلدىك ەرەكشەلىكتى ساقتاۋ ءۇشىن اسا ماڭىزدى. ولار قازاق تىلىندەگى تسيفرلىق كوممۋنيكاتسيانى كۇشەيتىپ, مەملەكەتتىك سەكتور مەن ءبىلىم سالاسىندا قولدانىلاتىن نەگىزگى قۇرالعا اينالادى», دەيدى دەپۋتات.
جاڭا زاڭ جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى قۇقىقتىق جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق قاتىناستاردى رەتتەۋدى كوزدەيدى. ول جي تەحنولوگيالارىن قولدانۋدا اشىقتىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتىپ, مەملەكەتتىك جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورداعى قولدانۋ ەرەكشەلىكتەرىن ايقىندايدى. سونىمەن قاتار زاڭ ۇكىمەتتىڭ وسى سالاداعى ساياساتتى قالىپتاستىرۋ جانە ىسكە اسىرۋ جونىندەگى وكىلەتتىگىن كەڭەيتەدى. بۇل قادام جاساندى ينتەللەكتىگە نەگىزدەلگەن يننوۆاتسيالاردى دامىتۋعا, وتاندىق ءىت-يندۋستريا مەن تسيفرلىق ەكونوميكانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. جاڭا زاڭ كۇشىنە ەنگەن سوڭ, جاساندى ينتەللەكتىنىڭ دامۋى ناقتى قۇقىقتىق الاڭعا شىعىپ, ازاماتتاردىڭ دەرەكتەرىن قورعاۋ مەن ەتيكالىق قاعيدالاردى ساقتاۋ تەتىكتەرى دە نىعايا تۇسپەك.
قۇجاتتا قاۋىپسىزدىك پەن ادام قۇقىن قورعاۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلعان. زاڭ بويىنشا جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرى قاۋىپ-قاتەر دەڭگەيىنە قاراي – تومەننەن جوعارىعا دەيىن جىكتەلەدى. قاۋىپ دەڭگەيى جوعارى جۇيەلەر «اسا ماڭىزدى اقپاراتتىق جانە كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىم نىساندارىنا» جاتقىزىلادى. بۇل ولاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن قاتار جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرى اۆتونوميا دەڭگەيى بويىنشا دا بولىنەدى. مىسالى, جۇرگىزۋشىسىز كولىكتەر سەكىلدى تولىق اۆتونوم جۇيەلەر ارنايى زاڭنامالىق نەگىزدە عانا قولدانىلماق. ەڭ باستىسى, زاڭ ادامعا زيان كەلتىرۋى مۇمكىن جاساندى ينتەللەكت فۋنكتسيالارىنا ناقتى تىيىمدار قويادى. اتاپ ايتقاندا, ەندى:
- ازاماتتىڭ كەلىسىمىنسىز ونىڭ مىنەز-قۇلقىنا ىقپال ەتەتىن جي جۇيەسىن قولدانۋعا;
- ادامنىڭ جاسى, دەنساۋلىعى نەمەسە الەۋمەتتىك جاعدايىن ادەيى پايدالانۋعا;
- ادامدارعا الەۋمەتتىك مىنەز-قۇلقى مەن جەكە قاسيەتتەرىنە قاراي باعا بەرۋگە (الەۋمەتتىك سكورينگ);
- ادامنىڭ ەموتسياسىن كەلىسىمىنسىز تالداۋعا;
- زاڭدا رۇقسات ەتىلمەگەن جاعدايدا قوعامدىق ورىنداردا بەت الپەتتى تانۋعا;
- زاڭمەن تىيىم سالىنعان جاساندى ناتيجە جاساۋ مەن تاراتۋعا قاتاڭ شەكتەۋ قويىلادى. بۇل نورمالار جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ادام ومىرىنە تەرىس اسەرىن ازايتىپ, تەحنولوگيالاردىڭ ەتيكالىق جانە قاۋىپسىز دامۋىن قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيدى. ەلىمىز وسىلايشا جي سالاسىندا ادام قۇقىن ءبىرىنشى ورىنعا قويعان الەم ەلدەرىنىڭ قاتارىنا قوسىلىپ وتىر.
سونىمەن قاتار جي كومەگىمەن جاسالعان كەز كەلگەن ماتەريال – ءماتىن, فوتو, بەينە نەمەسە اۋديو مىندەتتى تۇردە ارنايى تاڭبامەن بەلگىلەنۋگە ءتيىس. زاڭ بويىنشا مۇنداي سينتەتيكالىق كونتەنت كومپيۋتەردە وقىلاتىن پىشىمدە جانە كوزگە بىردەن تۇسەتىن ەسكەرتۋمەن بەلگىلەنەدى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, بۇل تالاپ قوعامنىڭ سەنىمىن ارتتىرىپ, تەحنولوگيا جەتىستىكتەرىن قاۋىپسىز پايدالانۋعا جول اشادى.
قۇجات اۆتورلىق قۇقىق ماسەلەسىن دە رەتتەيدى. ادامنىڭ شىعارماشىلىق قاتىسۋىنسىز تەك جاساندى ينتەللەكت ارقىلى جاسالعان جۇمىستار اۆتورلىق قۇقىقپەن قورعالمايدى. الايدا پايدالانۋشىلاردىڭ شىعارماشىلىق سيپاتتاعى سۇراۋلارى نەمەسە يدەيالارى – زاڭ جۇزىندە اۆتورلىق قۇقىق نىسانى رەتىندە تانىلۋى مۇمكىن. جي جۇيەسىن وقىتۋ بارىسىندا شىعارمالار مەن عىلىمي ەڭبەكتەردى پايدالانۋ ولاردىڭ اۆتورى ارنايى تىيىم سالماعان جاعدايدا عانا رۇقسات ەتىلەدى.
تاعى ءبىر ماڭىزدى جاڭالىق – جاساندى ينتەللەكت كەلتىرگەن زالال ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك تەتىگى ەنگىزىلدى. جي جۇيەلەرىنىڭ يەلەرى مەن وپەراتورلارى پايدالانۋشىلارعا كەلگەن زالال ءۇشىن جاۋاپ بەرەدى. ال مۇنداي تاۋەكەلدەردى ساقتاندىرۋ ازىرگە ەرىكتى نەگىزدە جۇزەگە اسىرىلماق, بىراق ول ازاماتتاردىڭ قۇقىن قورعاۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالى رەتىندە قاراستىرىلىپ وتىر. جالپى العاندا, جاڭا زاڭنىڭ نورمالارى جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندەگى ادام قۇقىن قورعاۋ ىسىندە حالىقارالىق ستاندارتتارعا تولىق ساي كەلەدى.
قابىلدانعان زاڭ اياسىندا ەلىمىزدە ۇلتتىق جاساندى ينتەللەكت پلاتفورماسى قۇرىلماق. بۇل – جي ونىمدەرىن ازىرلەۋ مەن پايدالانۋ ءۇشىن بىرىڭعاي ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىراتىن زاماناۋي جۇيە. پلاتفورما ازىرلەۋشىلەرگە ارنايى قۇرالدار جيىنتىعىن, دەرەكتەر كىتاپحانالارىن جانە ۇلگىلەردى ۇيرەتۋگە ارنالعان رەسۋرستاردى ۇسىنادى. ىلەسپە تۇزەتۋلەر ارقىلى پلاتفورماعا ەلەكتروندى اقپاراتتىق رەسۋرستارعا قول جەتكىزۋ تەتىگى دە بەكىتىلگەن.
جاساندى ينتەللەكت سەكتورىن دامىتۋعا مەملەكەت تاراپىنان كەشەندى قولداۋ كورسەتىلەدى. ونىڭ ىشىندە عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن ازىرلەمەلەردى قارجىلاندىرۋ, ءبىلىم باعدارلامالارىن دامىتۋ, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق ورناتۋ باعىتتارى بار. سونىمەن بىرگە زاڭدا جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى بارلىق قاتىسۋشىنىڭ قۇقى مەن مىندەتى ناقتى بەلگىلەنگەن. ەندى جي جۇيەسىنىڭ يەلەرى ءوز ونىمدەرىن پايدالانۋ شارتتارىن ايقىنداپ, قاۋىپ-قاتەرلەردى باسقارۋ جانە قۇقىن قورعاۋ تەتىكتەرىن زاڭدى تۇردە قولدانا الادى. ال پايدالانۋشىلار ءۇشىن جەكە دەرەكتەردى قورعاۋ, جي جۇيەلەرىنىڭ جۇمىس قاعيداتتارى تۋرالى اقپارات الۋ جانە اۆتوماتتاندىرىلعان شەشىمدەرگە قارسى شىعۋ قۇقى بەكىتىلگەن.
