كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
كەيىپكەرىمىز قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 5-كۋرسىندا نوۆوسىبىردەگى كسرو عىلىم اكادەمياسىنىڭ ءسىبىر بولىمىندە اكادەميك م.م. لاۆرەنتەۆتىڭ عىلىمي مەكتەبىنەن تاعىلىمدامالىق تاجىريبەدەن ءوتتى. بۇل وقيعا جاس زەرتتەۋشىگە ەرەكشە اسەر ەتتى. وسىندا تانىمال عالىمداردان ءتالىم الىپ, تاجىريبەسىن بايىتتى. 1975 جىلى ءسىبىر ءبولىمىنىڭ ەسەپتەۋ ورتالىعىندا رەسەي عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, ايتۋلى عالىم ۆ.گ.رومانوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن قانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن تابىستى قورعادى.
1985 جىلى كەڭەس وداعى كولەمىندە جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەرگە ينفورماتيكا ءپانىن ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. بۇل – جاپپاي كومپيۋتەرلەندىرىلۋگە باعىتتالعان مەملەكەتتىك اۋقىمدى ساياسات بولاتىن. وسى جىلدارى ول قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندەگى قىزمەتىنەن سول كەزدەگى اباي اتىنداعى قازاق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنا اۋىستى. مۇندا ونى اتالعان جوعارى وقۋ ورنىنىڭ رەكتورى, بەلگىلى ماتەماتيك عالىم قۇلجاباي قاسىموۆ ارنايى شاقىردى.
وسىندا كەلگەننەن كەيىن ەسەن ىقىلاس ۇلى قوعامداعى جاڭاشا وزگەرىستى دەر كەزىندە تانىپ, عىلىمي-پەداگوگيكالىق باعىتىن باسقا ارناعا بۇردى. بۇعان دەيىن قول جەتكىزگەن ماتەماتيكالىق فيزيكا سالاسىنداعى جەتىستىكتەرىنە قاراماستان ءومىرىن جاڭا سالا – ينفورماتيكا جانە ءبىلىمدى اقپاراتتاندىرۋعا ارنادى. بۇل – جاي عانا جۇمىس ورنىنىڭ اۋىسۋى ەمەس, ءبىلىم جۇيەسىنىڭ جاڭا باسىمدىعى رەتىندە تانىلعان باعىتقا جاسالعان ازاماتتىق عىلىمي تاڭداۋى بولاتىن.
ءبىر جاعىنان, عالىم ءۇشىن بۇل – عىلىمنان شەتتەۋ ەمەس, قايتا جاڭا سالادا ەل مۇددەسىنە قىزمەت ەتۋدىڭ جولى ەدى. ەسەن بيدايبەكوۆ رەسپۋبليكادا باستالعان جاپپاي كومپيۋتەرلەندىرۋ, اقپاراتتاندىرۋ, زاماناۋي تسيفرلاندىرۋ ساياساتىن قولداپ, قازاق مەكتەپتەرىنە ينفورماتيكا ءپانىن ەنگىزۋ, وقۋلىقتار مەن ادىستەمەلەر ازىرلەۋ, تەرمينولوگيالىق بازا جاساۋ سەكىلدى جۇمىستاردى ءوز موينىنا الدى. بۇل شەشىم كەزدەيسوقتىق ەمەس, ەل بولاشاعىنا دەگەن ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكپەن قابىلدانعان تاريحي تاڭداۋ ەدى.
پروفەسسور بيدايبەكوۆ جەتەكشىلىك ەتكەن اۆتورلار ۇجىمى العاش رەت قازاق تىلىندە مەكتەپكە ينفورماتيكا پانىنەن وقۋ قۇرالىن ازىرلەدى. سونىمەن قاتار مۇعالىمدەرگە ارنالعان ەكى ءبولىمدى ينفورماتيكانى وقىتۋ ادىستەمەسىن قامتيتىن وقۋلىعىن جارىققا شىعاردى. اتالعان وقۋلىقتار رەسپۋبليكا مەكتەپتەرىندە كەڭىنەن قولدانىلىپ, ءپان مۇعالىمدەرىنىڭ كاسىبي دايىندىعىنا تىڭ سەرپىن بەردى. ولار ءپاندى تەرەڭ ءارى ساپالى مەڭگەرۋدىڭ ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرگە ساي قۇرالدارى رەتىندە ۇلكەن ماڭىزعا يە بولدى. وقۋلىق تا, ادىستەمەلىك قۇرالدار دا ءوزىنىڭ عىلىمي جانە ادىستەمەلىك دالدىگىمەن, ۇلتتىق مازمۇن مەن ءىت تەرميندەرىن جۇيەلەۋىمەن ەرەكشەلەنىپ, ەلىمىزدەگى العاشقى ۇلتتىق اقپاراتتىق باعىتتاعى باسىلىمداردىڭ قاتارىنا ەندى.
پروفەسسوردىڭ عىلىم مەن ءبىلىم سالاسىنداعى كوپجىلدىق ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا جاڭا ماماندىقتار مەن پاندەر اشىلىپ, وقىتۋشىلاردىڭ كاسىبي دايارلىعىن جاڭاشا دەڭگەيگە كوتەرۋگە مۇمكىندىك تۋدى.
سونداي-اق عالىم ءبىلىم سالاسىنداعى رەفورمالارمەن, سونىڭ ىشىندە ينفورماتيكانى وقىتۋ ادىستەمەسى, ءبىلىمدى اقپاراتتاندىرۋ, تسيفرلىق تەحنولوگيالار, جاساندى ينتەللەكت نەگىزدەرىن ءبىلىم سالاسىنا ەنگىزۋمەن بەلسەنە اينالىستى. 1998 جىلى ماسكەۋدەگى رەسەي ءبىلىم اكادەمياسىندا دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن قورعاپ, جەتەكشىسى رەتىندە ربا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, پروفەسسور س.گ.گريگورەۆتىڭ قولداۋىن كوردى. وسى عىلىمي مەكتەپپەن تىعىز بايلانىستا بولعان اكادەميك ۆ.ۆ.گرينشكۋن دا كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن بيدايبەكوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن ماسكەۋدە قورعاعان. ول قازىرگى تاڭدا رەسەي ءبىلىم اكادەمياسىنىڭ (ربا) تولىق مۇشەسى ءارى قازاق عالىمىمەن بايلانىسىن ۇزبەي, ونىڭ دامۋىنا بارىنشا اتسالىسىپ كەلەدى. عالىم پولشا, قىتاي, جاپونيا, چەحيا, تۇركيا, اقش سەكىلدى ەلدەردە ءىسساپاردا بولىپ, حالىقارالىق دەڭگەيدە پەداگوگيكالىق جانە عىلىمي بايلانىس ورناتتى.
پروفەسسور بيدايبەكوۆتىڭ ءومىر جولى – عىلىم مەن ەل مۇددەسىنە ادال قىزمەت ەتۋدىڭ كورىنىسى. ول ماتەماتيكالىق فيزيكا سالاسىنداعى تەرەڭ عىلىمي زەرتتەۋلەرىن جالعاستىرا وتىرىپ, ەلدىڭ كومپيۋتەرلەندىرۋ ساياساتىنا ءۇن قوستى. ۇلتتىق ءبىلىم جۇيەسىنە جاڭا مازمۇن ەنگىزدى. ينفورماتيكا ءپانىنىڭ قازاق مەكتەپتەرىنە ەنگىزىلۋى, قازاق تىلىندەگى العاشقى وقۋ قۇرالدارىنىڭ جارىق كورۋى, ءبىلىمدى اقپاراتتاندىرۋ سالاسىنىڭ قالىپتاسۋى – مۇنىڭ ءبارى ونىڭ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى.
بۇگىندە ونىڭ عىلىمي جەتەكشىلىگىمەن بىرنەشە عىلىم دوكتورى (11 عىلىم دوكتورى) مەن كانديداتى (30-دان استام كانديدات) دا ەڭبەكتەرىن ءساتتى قورعادى. عالىم جەتەكشىلىك جاساعان PhD سانى دا سەگىزگە جەتەدى. شاكىرتتەرىنىڭ ءبارى دە – ەلىمىز بەن شەتەلدە قىزمەت ەتىپ جۇرگەن پەداگوگ-عالىمدار, پروفەسسورلار. ونىڭ عىلىمي مەكتەبى تسيفرلىق ءداۋىردىڭ سىن-قاتەرىنە لايىق جاۋاپ بەرە الاتىن, ادىستەمەلىك جانە دۇنيەتانىمدىق نەگىزى مىقتى, شىعارماشىل پەداگوگتەر دايارلاۋعا باعىتتالعان.
سونداي-اق ەسەن ىقىلاس ۇلى دانىشپان ءال-فارابي بابامىزدىڭ ماتەماتيكالىق مۇراسىن زەردەلەۋدە بەلگىلى فارابيتانۋشى اۋدانبەك كوبەسوۆتىڭ عىلىمي باعىتىن جالعاستىردى. ونىڭ بۇگىنگى تسيفرلىق ءبىلىم مەن ۇلتتىق اۆتورلىعىمەن جارىق كورگەن باستاۋىش سىنىپقا ارنالعان «تسيفرلىق ساۋاتتىلىق» وقۋلىعى – اقپاراتتىق قوعامعا بەيىمدەلگەن جاڭا بۋىنعا ارنالعان ماڭىزدى قادام بولدى.
جاس ۇرپاقتىڭ بويىندا زاماناۋي بىلىمگە دەگەن قىزىعۋشىلىقتى قالىپتاستىرۋ, تسيفرلىق مادەنيەتتى ءسىڭىرۋ جانە ۇلتتىق دۇنيەتانىممەن ۇشتاستىرۋ – بۇگىنگى ءبىلىم جۇيەسىنىڭ باستى مىندەتى. پروفەسسور وسى ءۇردىستى ەرتە تانىپ, ونى جۇزەگە اسىرۋ جولىندا قاجىرلى ەڭبەك ەتتى. ونىڭ عىلىمي-ادىستەمەلىك ەڭبەكتەرى مەن پەداگوگيكالىق باستامالارى ەلىمىزدەگى تسيفرلىق پەداگوگ كادرلارىن دايارلاۋ ىسىنە زور ۇلەس قوستى.
ينفورماتيكا ءپانىنىڭ مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنىپ, ءوزىنىڭ ماڭىزىن ساقتاپ قالۋى, جاساندى ينتەللەكت پەن تسيفرلىق تەحنولوگيالار داۋىرىندە ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا پاراديگماسىنا جول اشۋى – مۇنىڭ ءبارى ەسەن ىقىلاس ۇلى سىندى تۇلعانىڭ ولشەۋسىز ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى. ونىڭ پەداگوگيكالىق جانە عىلىمي كوزقاراسى – بۇگىندە وزەكتىلىگىن جوعالتپاعان ۇلكەن مەكتەپ, تۇتاس ءداۋىردىڭ ايعاعى.
تاحير بالىقباەۆ,
پروفەسسور
