سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
كونفەرەنتسيادا ارنايى بايانداما جاساعان ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستىڭ باس حاتشىسى قايرات سارىباي مەملەكەتتىك ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسيانىڭ تاريحي ماڭىزىن ەگجەي-تەگجەيلى تۇسىندىرە كەلە, وسى قۇجات ارقىلى ەل ءوز تاعدىرى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز قولىنا العانىن اتاپ ءوتتى.
– 1990 جىلدىڭ 25 قازانىندا قازاق كەڭەستىك سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارعى كەڭەسى ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ەگەمەندىگى تۋرالى دەكلاراتسيا قابىلدادى. بۇل تاريحي قۇجات قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن ايقىنداپ, ساياسي جانە ەكونوميكالىق وزگەرىستەردىڭ نەگىزىن قالادى. دەكلاراتسيا قازاقستانعا حالىقارالىق قاتىناستاردا دەربەس ساياسات جۇرگىزۋگە قۇقىق بەردى. 1990 جىلدىڭ قازان ايىنان باستاپ 1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىنا دەيىن ەلىمىز ەگەمەن مەملەكەت رەتىندە تانىلىپ, شەتەل باسشىلارىنىڭ رەسمي ساپارلارى جيىلەي ءتۇستى. بۇگىندە قازاقستان حالىقارالىق ارەنادا بەدەلدى مەملەكەتكە اينالدى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ سىندارلى سىرتقى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىز الىس-جاقىن كورشىلەرمەن دوستىق جانە ءوزارا سەنىمگە نەگىزدەلگەن قاتىناس ورناتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ باستى ماقساتى – قازاقستاننىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ, ەكونوميكالىق ورلەۋگە جول اشۋ, سىندارلى ديپلوماتيا ارقىلى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ. بۇل ماقسات بۇگىندە تابىستى جۇزەگە اسىپ كەلەدى, – دەدى ول.
كەلەسى كەزەكتە ءسوز العان بۇۇ-نىڭ قازاقستانداعى تۇراقتى ۇيلەستىرۋشىسى س.رادناراگچا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قازاقستاندى سەنىمدى سەرىكتەس رەتىندە جوعارى باعالايتىنىن جەتكىزدى.
– قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەننەن بەرگى جولىن سارالاي وتىرىپ, ءبىز ەگەمەندىكتىڭ ستاتيستيكالىق ۇعىم ەمەس ەكەنىن اڭعارامىز. ەگەمەندىك – دامىپ وتىراتىن, زامان تالابىنا بەيىمدەلەتىن, ۇنەمى جاڭارىپ تۇراتىن ۇدەرىس, – دەدى ول.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا دەكلاراتسيانىڭ قابىلدانۋىنا تىكەلەي اتسالىسقان ازاماتتار دا ءسوز سويلەدى. سول كەزدەگى ءحىىى شاقىرىلىمداعى جوعارعى كەڭەس دەپۋتاتتارى تاريحي ءساتتى ەسكە الىپ, ەگەمەندىككە العاشقى قادامنىڭ قالاي جاسالعانىن, تاۋەلسىزدىككە باستار جولدىڭ قانداي قيىندىقتارمەن قاتار كەلگەنىن باياندادى. قوعام قايراتكەرى التىنشاش قايىرجانقىزى ەلىمىز اۋەلدە ابدىراسا دا ارتىنشا ءوز باعىتىن انىق ايقىنداي العانىن جەتكىزدى.
– كەڭەس وداعى تاراعان كەزدە ەلدىڭ ءبارى ابىرجىپ قالدى. نە ىستەۋ كەرەك؟ قاي باعىتقا بەت الۋ قاجەت؟ ەشكىم ناقتى بىلمەدى. تالاي ادام پىكىرتالاسقا ءتۇسىپ, ءتۇرلى ۇسىنىس ايتتى. دەگەنمەن سول ءتۇرلى پىكىر مەن تارتىستىڭ بارىنەن ءوتىپ, ەل اقىرى دەموكراتيا جولىن تاڭدادى. ءبىز زايىرلى مەملەكەت بولۋعا شەشىم قابىلدادىق. بۇل وڭاي كەلگەن شەشىم ەمەس ەدى, – دەدى ول.
مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, استانا مەملەكەتتىك قىزمەت حابى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ءاليحان بايمەنوۆ دەكلاراتسيانىڭ ەل تاعدىرى ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزدى قۇجات بولعانىن اتاپ ءوتتى.
– بۇرىنعى جۇيەنىڭ شەڭبەرىنەن قينالا شىققان حالقىمىز ءۇشىن ەگەمەندىك پەن تاۋەلسىزدىك ءارى باق, ءارى باقىت, سونىمەن قاتار ۇلى سىناق بولدى. جەلتوقسان كوتەرىلىسى ەگەمەندىك پەن تاۋەلسىزدىككە دەگەن ۇمتىلىستىڭ وشپەگەنىن دالەلدەدى. 80-جىلداردىڭ سوڭىندا «نەۆادا-سەمەي» قوزعالىسى, ەكولوگيالىق جانە مادەني جاڭعىرۋ ۇردىستەرى, جالپىۇلتتىق سيپاتتاعى ازاماتتىق قوزعالىستاردىڭ پايدا بولۋى حالقىمىزدىڭ ءوز تاعدىرى مەن مەملەكەتى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك الۋعا دايىن ەكەنىن كورسەتتى. ەگەمەندىك دەكلاراتسياسى ارقىلى ءبىز ۇزاق ۇزىلىستەن كەيىن ءوز تاعدىرىمىزدى ءوزىمىز ايقىندايتىن دەربەس ەل ەكەنىمىزدى كۇللى الەمگە ايگىلەدىك, – دەدى ول.
