تاۋ ءتۋريزمى – تابىس كوزى

جالپى تۋريزم سالاسىنداعى ەڭ سوقتالى ماسەلە – كادر تاپشىلىعى. مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جولداۋىندا بۇل تۇيتكىلگە ارنايى توقتالىپ, ءتيىستى ورىندارعا بىرقاتار تاپسىرما جۇكتەدى. «تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە, بۇل – تۋريزم. جالپى, بۇل سالادا ءبىراز تۇيتكىلدى ماسەلە بار. شىنىن ايتۋ كەرەك, كاسىبي كادرلار تاپشى. وسى سالاداعى باسەكەگە قابىلەتىمىز ءالى دە شامالى. مەن شىلدە ايىندا تۋريستىك جەرلەردىڭ بارلىعىن رەتكە كەلتىرۋ تۋرالى تاپسىرما بەردىم. بۇل جۇمىس – مەنىڭ جەكە باقىلاۋىمدا. جۇرت ءجيى باراتىن دەمالىس ورىندارىنان بولەك, بولاشاعى زور باسقا دا باعىتتاردىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ماڭىزدى. مىندەتتەردىڭ ارا-جىگىن اجىراتىپ العان ءجون. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ءاردايىم تۋريزم ينفراقۇرىلىمىن جان-جاقتى دامىتۋعا باسا ءمان بەرىپ, وسى جۇمىسقا جاۋاپتى بولادى», دەپ اتاپ ءوتتى پرەزيدەنت.

بۇل سالادان ەل قازىناسىنا قۇيىلار قارجىنىڭ باسىم بولىگى شەتەلدەردەن كەلەتىن سايا­حاتشىلاردان تۇسەدى. سىرتتان كەلەتىن تۋريستەردى كوپتەپ تارتىپ, وتاندىق ءتۋريزمنىڭ ساياساتىن زاڭ تۇرعىسىنان قامتاماسىز ەتۋ قاشاندا ماڭىزدى. بۇل شا­رۋا ورتالىق ورگانداردىڭ ءجىتى باقىلاۋىن­دا بولۋعا ءتيىس ەكەنىن ايتقان پرەزيدەنت الماتى قالاسى مەن الماتى وبلى­سىنداعى تاۋ ءتۋريزمى مەن تاۋ شاڭعىسى تۋريزمىنە ارنايى توقتالا كەلىپ: «قازىرگى تاڭدا بۇل با­عىتتاعى ەڭ وزەكتى ماسەلە – زاماناۋي ينفراقۇرىلىم سالۋ. ەگەر وسى مىندەتتى ويداعىداي ورىنداساق, ەلىمىزدىڭ كۋرورتتارى جەر جۇزىنە تانىلىپ, قازاقستاننىڭ بەتكە ۇستار ۇلتتىق برەندى بولماق», دەدى.

الماتى وبلىسى اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە, بيىلعى جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا-اق وڭىر­گە 162 مىڭ تۋريست كەلگەن. بىل­تىرعى ستاتيستيكامەن سالىس­تىرعاندا بۇل 62%-عا ارتىق. وبلىستاعى تۋريزم ءورىسىنىڭ قارقىن الۋىن ساراپشىلار الماتى تاۋ كلاستەرىنىڭ دامۋى­مەن بايلانىستىرادى. ءوڭىر جىلدىڭ بارلىق مەزگىلىندە قوناقتارعا قىزمەت كورسەتەتىن ينفراقۇرىلىمى جاڭارعان تۋريستىك حابقا اينالىپ كەلەدى. بۇگىندە وبلىس اۋماعىندا 270 تۋريستىك ورنالاستىرۋ نىسانى جۇمىس ىستەيدى. ولار 161,5 مىڭ توسەكتىك ورىنمەن قامتىلعان. سونىڭ ىشىندە تەك تاۋلى ايماق­تىڭ وزىندە 140 تۋريستىك بازا بار. وتكەن جىلمەن سالىس­تىرعاندا بيىل تۋريستىك بازا كەشەندەرىنىڭ سانى 8,6%-عا ارتقان. تاۋ كلاستەرىن دامىتۋ اياسىندا ءىرى حالىقارالىق جوبالار ىسكە قوسىلىپ, وبلىس­تىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى دە نىعايىپ كەلەدى. ماسەلەن, ۆەت­نامدىق «CrystalBay» كومپانيا­سى مەن «كيپروس» جشس-نىڭ مامىلە جاساسىپ, مەموراندۋمعا قول قويۋىنىڭ ناتيجەسىندە «اقبۇلاق» تاۋ شاڭعى كۋرورتىن جاڭعىرتۋ قولعا الىنادى. وسى جوبا اياسىندا گولف-كلۋب سالىنىپ, قوناقۇي كەشەنى كەڭەيتىلەدى. ينۆەستيتسيا كولەمى –  233 ملرد تەڭگە. جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا 700 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. بۇدان بولەك «Oi-Qaragai» كۋرورتىنىڭ دا اۋقىمىن ۇلعايتۋ كۇن تار­تى­بىن­دە تۇر. سەبەبى جىلدان-جىل­عا ىلە الاتاۋىنىڭ سىلە­مىن­دە سەرۋەندەپ, سەيىل قۇرۋشى سايا­حات­­تاۋشىلاردىڭ شوعىرى قالىڭداپ كەلەدى. كەلەشەكتە بۇل دەمالىس ايماعى 105 گەكتار­دان 1 000 گەكتارعا دەيىن كەڭەي­مەك. 2028 جىلعا قاراي مۇندا 500 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلىپ, جەكە ينۆەستيتسيا كولەمى 83,2 ملرد تەڭگەگە جەتەدى. بۇل رەتتە ءوڭىر اكىمدىگى تۋريزم نىساندارىنا قاجەتتى ينفرا­قۇ­رىلىمدى – گاز, ەلەكتر قۋاتى, سۋ, جول جەلىلەرىن قاتار دامىتۋدى كوزدەپ وتىر.

وبلىستىق تۋريزم باسقار­ما­سىنىڭ مالىمەتىنشە, الماتى تاۋ كلاستەرىندەگى تۋريستەر سا­نى­ جىلىنا 300 مىڭنان 850 مىڭ­  ادامعا جەتۋى مۇمكىن. بۇل كورسەتكىش ءوڭىردىڭ تۋريستىك الەۋەتىن تولىق اشۋعا, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا, جەرگى­لىكتى كاسىپكەرلىكتى جان­دان­دىرۋعا جول اشادى. ءتۋريزم­دى دامىتۋدىڭ  كەشەندى جوس­پارى اياسىندا قاسكەلەڭ, تۇر­گەن شاتقالدارىن دامىتۋ تۇ­جىرىمداماسى ازىرلەنەدى. بىل­تىر قاڭتار-قىركۇيەك ايلارى ارالىعىندا ەلىمىزگە كەلگەن 3,4 ملن ءتۋريستىڭ 2 ميلليونى تاۋ كلاستەرىن تاڭداعان. دەمەك بۇدان كەيىن دە تاۋلى ايماقتا تىنىعۋدى قالايتىنداردىڭ قاتارى ارتا تۇسەدى.

تاياقتىڭ ءاردايىم ەكى ۇشى بار. سىرتتان كەلەتىن تۋريستەر تابىستى ارتتىرادى دەپ قۇ­شاق­تى ايقارا اشقاندا تالاپ پەن ءتارتىپتىڭ ساقتالۋىنا باسا ءمان بەرۋ قاجەت. ءماجىلىس دەپۋتاتى ەكاتەرينا سمولياكوۆا ىلگەرىدە پرەمەر-مينيستر ولجاس بەك­تەنوۆكە دەپۋتاتتىق ساۋال جول­داپ, تۋريزم سالاسىن­داعى بىرقا­تار تۇيتكىلدى ماسەلەنى كوتەردى.

«تۋريزم سالاسىن قولداۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى مەملە­كەتتىك قارجى مەن ءتۇرلى باعدار­لاما ناتيجەسىندە ەلىمىز «ساياحات جانە ءتۋريزمدى دامىتۋ» يندەكسى بويىنشا الەمدەگى 119 ەلدىڭ ىشىندە 52-ورىنعا كوتەرىلدى. الايدا قۇشاق جايا قارسى العان قوناقتىڭ 106 000-نان استامى زاڭ تالاپتارىن بۇزىپ ۇلگەر­گەن. سالاداعى ولقى­لىقتاردى پايدالانىپ, ەلىمىزگە كەلەتىن تۋريستەردى باسقا مەملەكەتتەرگە باعىتتاۋشىلار دا بار. ءوز كولىكتەرىمەن زاڭسىز تۋريس­تىك قىزمەت كورسەتىپ جۇر­گەن قىرعىزستان, وزبەكستان, رە­سەي, ءۇندىستان, پاكىستان, قى­تاي مەملەكەتتەرىنىڭ تۋروپە­راتورلارى مەن گيدتەرى بەدە­لىمىزگە نۇقسان كەلتىرىپ, قازىنا­مىزعا قۇيىلار تابىسقا ورتاق­تاسىپ جاتىر», دەگەن دەپۋتات ءبىز­دىڭ تۋروپەراتورلارعا ءوزىنىڭ جو­لاۋشى تاسىمالداۋشى كولى­گىمەن وداقتاس ەلدەرگە كىرۋ­گە تىيىم سالىنعانىن العا تارت­تى. وسىنىڭ سالدارىنان ەلى­مىزدىڭ بيۋدجەتى شامامەن 1 ملرد تەڭگەدەن استام قارا­جات­تان قاعىلىپ وتىر. دەپۋ­تات باسسىزدىق ورناپ, زاڭسىز­دىققا جول بەرىلمەۋى ءۇشىن تۋريستىك ايماقتاردى دامى­تۋدا ناقتى جوباسى بار, سترا­تەگيالىق جوسپارى نىق ينۆەس­تورلارعا عانا سەنىم ارتىلسا دەي­دى. سونىمەن قاتار ەكسكۋر­سيا­لىق, ترانسفەرلىك, قوناقۇي گيد­تەرىنىڭ جۇمىسىن دا جۇيە­لەۋ دە اقساپ تۇرعانىن العا تارتتى.

«قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتىپ, بەت-بەينەنى سكانەرلەۋ (Face ID) مەن ساۋساق ىزدەرىن الۋ ءتارتىبىن ءوز ازاماتتارىمىزعا عانا ەمەس, ەلگە قىدىرىپ كەلگەن شەتەلدىكتەرگە دە قولدانۋ قاجەت. كۇرە جولداردىڭ بويىندا ورنالاسقان شاعىن ءدامحانا, اسحانالاردىڭ سانيتارلىق تالاپتى ساقتاۋىن قاداعالاۋ دا ماڭىزدى. سونداي-اق شەتەلدىكتەر قىدىرىپ كەلگەندە تەك 10 مىڭ اقش دوللارىنان اسپايتىن قاراجاتتى وتكىزە الادى دەگەن ءليميتتى الىپ تاستاۋ كەرەك», دەيدى ە.سمولياكوۆا. 

مەملەكەت باسشىسى جول­داۋىندا ءتۋريزمدى نىعايتۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. راسىندا الماتى وبلىسىنىڭ كوگىلدىر تاۋلار كومكەرگەن كورىكتى جەر­لەرىندە تاۋ ءتۋريزمىن ورىستەتۋگە ەڭ الدىمەن جول قاجەت. كۇرە جول­داردىڭ ءۇي ورنىنداي ويدىم-ويدىم شۇرىق-تەسىگى بۇتىندەلىپ, جاسالسا, تۋريستىك ورىندارعا كەلۋشىلەر قاتارى ارتارى انىق.

«Ethno resort Shalkode» دەمالىس كەشەنىنىڭ مەنەدجەرى ەرنۇر ساعاتبەك ۇلى تۋريزم سالاسىن دامىتۋدا الدىمەن ينفراقۇرىلىمعا باسا كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىگىن العا تارتادى. ماسەلەن, وزدەرىنىڭ دەمالىس ورنى الماتى قالاسىنان 350 شاقىرىم شالعايدا ورنا­لاسقان. «قالادان كولىكپەن شىق­قان ساياحاتشى تۋريستەر دىتتە­گەن مەكەنگە جەتكەنشە ەر سوق­تى بولىپ ابدەن دىڭكەلەيدى. «جول ازابىن جۇرگەن بىلەر» دەگەن, ءبىزدىڭ دەمالىس ورنىمىزعا جەتكەنشە ابدەن سىلەلەپ شار­شا­عان تۋريستەر ەڭ الدىمەن ينفرا­قۇرىلىمعا شاعىم ايتادى. اۋىزسۋ, ەلەكتر ەنەرگياسى تارتىلىپ, قولايلى جاعداي جاسالسا, ءتۋريزمدى تۇلەتىپ, تاۋلى وڭىرگە دە وركەنيەتتىڭ يگىلىگىن ورناتۋعا بولادى. ودان كەيىنگى تۇيتكىلدى ماسەلە – جۇمىسشى جەتىسپەيدى. جاسىرىپ قايتەمىز, اۋىلدا بوس جۇرگەن جاستار دا, زەينەت جاسىنا جاقىنداعان ورتا بۋىن وكىلدەرى دە بار. بىراق ايلىق ەڭبەكاقى تولەيتىن جۇمىستى ۇسىنساڭ, قابىل المايدى. سودان كەيىن امالسىز, وزگە اۋدان, ءتىپتى كورشىلەس وبلىس تۇرعىندارىن قىزمەتكە تارتۋعا ءماجبۇرمىز», دەدى كاسىپكەر.

ە.ساعاتبەك ۇلى دەمالىس ايماعىنا مۇمكىندىگىنشە شە­تەلدىك تۋريستەردى كوبىرەك تارتۋعا كۇش سالاتىنىن ايتادى. سايىن دالامىزدىڭ سۇلۋ تابيعاتىن الەمگە تانىتا بىلسەك دەيدى. كونە زاتتاردى, قۇندى جادىگەرلەردى جيناستىرىپ, ارنايى مۋزەي بولمەسىن دە اشىپتى. اتقا ءمىنىپ, شالكودە جايلاۋىنىڭ قولات-قولاتىن ارالاپ, تابيعاتتىڭ كەرەمەتىنە كەنەلگەن قوناقتارعا كەشكىلىك دالا كينوتەاترىنان تاريحي فيلمدەردى دە تاماشالاتادى. مۇنداعى ماقسات – كوشپەلى ءومىر سالتىنا بەيىم قازاق حالقىنىڭ بايىرعى تىرشىلىگىن ءوز ەلىمىزدىڭ ازاماتتارىنا عانا ەمەس, شەتەلدىكتەرگە دە كورسەتۋ.

تاۋ ءتۋريزمىن دامىتۋ ءوڭىر­دىڭ تۋريستىك تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋمەن قاتار, جەرگىلىكتى حالىققا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىپ, شاعىن جانە ورتا بيز­نەس­تىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرە­دى, ەكوتۋريزمدى دامىتۋعا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى, بەل­سەندى, وتباسىلىق دەما­لىس­تىڭ مەكە­نىنە اينالادى.