باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ جونىندەگى كوميتەتى تۇركىستان وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى ايدىن تورەبەكوۆتىڭ باسپاسوزگە بەرگەن مالىمەتىنە قاراعاندا, وڭىردە بيىلدىڭ 8 ايىندا وتباسىلىق-تۇرمىستىق قاتىناستار سالاسىندا جاسالعان قىلمىس سانى 23,7% نەمەسە 135-تەن 167-گە وسكەن. ونىڭ باسىم كوپشىلىگى ايەلدەرگە قارسى جاسالعان. ياعني اتالعان كورسەتكىش 120-دان 145-كە جوعارىلاعان.
«وتباسىلىق-تۇرمىستىق قاتىناستار سالاسىنداعى قىلمىستارعا تالداۋ جاسايتىن بولساق, دەنساۋلىققا قاساقانا اۋىر زيان كەلتىرۋ 3-تەن 5-كە (66,7%), دەنساۋلىققا قاساقانا ورتا زيان كەلتىرۋ 11-دەن 16-عا (44,5%), ۇرىپ-سوعۋ 64-تەن 98-گە (53,1%) وسسە, دەنساۋلىققا قاساقانا جەڭىل زيان كەلتىرۋ بويىنشا 47-دەن 39-عا (-17%), ادام ءولتىرۋ 5-تەن 1-گە (-80%) تومەندەگەن. تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق – تەك جەكە ادامنىڭ ماسەلەسى ەمەس, قوعامعا تىكەلەي اسەر ەتەتىن الەۋمەتتىك پروبلەما. ونىمەن كۇرەسۋ ءۇشىن قۇقىقتىق, پسيحولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك قولداۋ بىرلەسىپ جۇرگىزىلۋى قاجەت», دەيدى دەپارتامەنت باستىعى.
ءيا, ۇيدە ۇرىس-كەرىس, توبەلەستى كورىپ وسكەن بالادا قانداي بولاشاق بولماق؟ ياعني قوعامنىڭ دامۋى مەن تۇراقتىلىعى كوبىنە ونىڭ زاڭعا باعىنۋى مەن ءتارتىپ ساقتاۋ مادەنيەتىنە بايلانىستى. بۇل باعىتتا جاستاردىڭ ءرولى ەرەكشە. وڭىردە جىل باسىنان بەرى جاستار مەن جاسوسپىرىمدەر اراسىندا قىلمىس پەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ, الىمجەتتىكتىڭ الدىن الۋ, جاستاردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 567 پسيحو-پروفيلاكتيكالىق جۇمىستار جۇرگىزىلىپ, 36 210 جاس قامتىلعان. وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتى جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى باسقارماسىنىڭ اعا ينسپەكتورى, پوليتسيا كاپيتانى نۇرعيسا امانگەلديەۆتىڭ ايتۋىنشا, جىل باسىنان بەرى كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قاتىسۋىمەن ورىن العان جول-كولىك وقيعالارى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 25,3 پايىزعا جانە جاراقات الۋ جاعدايى 28,4 پايىزعا كوبەيگەن. سونىڭ ىشىندە ءتارتىپ بۇزعانداردىڭ جارتىسىنان استامى جاياۋ جۇرگىنشىلەردى سوعىپ, سالدارىنان 12 ادام قايتىس بولعان جانە 151 ادام جاراقات العان. وسى رەتتە پوليتسيا دەپارتامەنتى جاسوسپىرىمدەردىڭ قاتىسۋىمەن بولاتىن جول-كولىك وقيعالارىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا كەشەندى شارالار قابىلداعان. اتاپ ايتقاندا, كامەلەت جاسىنا تولماي جاتىپ كولىك باسقارىپ, جول-كولىك وقيعاسىنا ۇشىراعانى ءۇشىن 142 ازامات اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. ودان بولەك, جاسوسپىرىمدەردى جۇگەنسىز جىبەرگەن 700-گە جۋىق اتا-انا مەن زاڭدى وكىلىنە اكىمشىلىك حاتتاما تولتىرىلىپتى.
يۋۆەنالدىق پوليتسيا توبىنىڭ اعا ينسپەكتورى, پوليتسيا مايورى بەكسۇلتان تاشيموۆ كامەلەتكە تولماعانداردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن قۇقىقتارىن قورعاۋ باعىتىندا بىرقاتار پروفيلاكتيكالىق جۇمىس اتقارىلىپ جاتقانىن ايتادى. قابىلدانعان شارالار ناتيجەسىندە جاسوسپىرىمدەردىڭ قاتىسى بار قىلمىستار 1,2 پايىزعا ازايعان. دەگەنمەن ساباقتان تىس ۋاقىتتا جانە تۇنگى مەزگىلدە باقىلاۋسىز جۇرگەن جاسوسپىرىمدەردىڭ ۇساق بۇزاقىلىق, ۇرلىق جانە اگرەسسيالىق ارەكەتتەرى كوبەيىپ بارادى.
«ورىن الىپ جاتقان قىلمىستاردىڭ باسىم بولىگىن تۇنگى ۋاقىتتا اتا-انالاردىڭ باقىلاۋىنسىز جۇرگەن جاسوسپىرىمدەر جاسايدى. سول سەبەپتى «تۇنگى قالاداعى بالالار», ء«جاسوسپىرىم» جەدەل-پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارالارى مەن تۇنگى رەيدتەر ۇزدىكسىز جۇرگىزىلىپ جاتىر. رەيد بارىسىندا 6 500-دەن اسا اتا-انا جاۋاپقا تارتىلدى. اتا-انانىڭ قاراۋىنسىز جانە پاناسىز قالعان 105 ءجاسوسپىرىمدى سايرام اۋدانىنداعى «بالالاردى قولداۋ ورتالىعىنا» ورنالاستىرۋعا ءماجبۇر بولدىق», دەيدى پوليتسيا مايورى بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى وتكەن بريفينگتە.
جۋىردا اپاراتتىق جيىندا وبلىس اكىمى نۇرالحان كوشەروۆ «قوعامدا زاڭ مەن ءتارتىپ يدەولوگياسىن ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى 2025–2030 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمدامانى» جۇزەگە اسىرۋعا ارنالعان قوعامدىق اكتسيالار مەن ءىس-شارالار, پىكىرتالاستار فورمالدى تۇردە ەمەس, بىلىكتى ساراپشىلار مەن مامانداردى قاتىستىرا وتىرىپ, اۋقىمدى دەڭگەيدە وتكىزۋ كەرەكتىگىن ايتتى. وبلىس تۇرعىندارىنا تەگىن زاڭگەرلىك كەڭەس بەرۋ اكتسيالارى جىل بويى تۇراقتى تۇردە ۇيىمداستىرىلۋعا ءتيىس. سونداي-اق وبلىس اكىمى جاۋاپتىلارعا ناقتى مىندەتتەر جۇكتەپ, حالىقتىڭ قارجىلىق قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋعا ارنالعان پروفيلاكتيكالىق جۇمىستى جانداندىرۋدى تاپسىردى. وبلىستا جوعارىدا اتالعان تۇجىرىمداما شەڭبەرىندەگى جوسپار 5 نەگىزگى باعىتتان جانە 55 ءىس-شارادان تۇرادى. پوليتسيا دەپارتامەنتى, سونداي-اق جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارىنا ءىس-شارانىڭ 10 تارماعى بەلگىلەنگەن. ءتيىستى جۇمىستار ناتيجەسىندە وڭىردە 520 پوليتسيانىڭ قوعامدىق كومەكشىلەرى جۇمىسقا تارتىلىپ, ولاردىڭ كومەگىمەن 47 قىلمىستىڭ ءىزى سۋىماي اشىلعان جانە 1 917 اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق انىقتالعان. ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق ساناسى مەن مادەنيەتىن كوتەرۋ جونىندەگى ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا قالا, اۋدان, سونداي-اق شالعاي اۋىلداردا ۇيمە-ءۇي ارالاۋ جۇمىستارى ۇيىمداستىرىلىپ, ينتەرنەت-الاياقتىق قىلمىسىنىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ازاماتتارعا تەگىن زاڭگەرلىك كەڭەس بەرۋ بويىنشا جولدا قابىلداۋ اكتسيالارى وتكىزىلدى. ەسىرتكىگە قارسى پروفيلاكتيكالىق جۇمىستار اتقارىلىپ, ءىس-شارالارعا 76 مىڭنان اسا وقۋشى مەن ستۋدەنت, اتا-انالار جانە جەرگىلىكتى تۇرعىندار قاتىسقان. وبلىستاعى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ ماڭىنا جىلدامدىقتى شەكتەۋگە ارنالعان 514 دانا جول بەلگىسى, 276 جاساندى جول كەدەرگىسى جانە جاياۋ جۇرگىنشىلەر وتكەلىنە 4 دانا باعدارشام ورناتىلىپ, 2 100 مەتر اياقجول مەن 2 264 ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ الدىنداعى جاياۋ جۇرگىنشىلەرگە ارنالعان جولاقتارى جاڭارتىلعان. قوعامدا قۇقىقتىق مادەنيەتتى ارتتىرۋعا, ازاماتتاردىڭ زاڭعا دەگەن قۇرمەتىن كۇشەيتۋگە جانە ءتارتىپتى ساقتاۋعا باعىتتالعان تۇجىرىمدامانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ازىرلەنگەن ءىس-قيمىل جوسپارى – ناقتى قادامدار مەن شارالاردىڭ جيىنتىعى. بۇل مەملەكەت, قوعام جانە ءاربىر ازامات اراسىنداعى ءوزارا جاۋاپكەرشىلىكتى نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.
وسى ورايدا بيىل مەملەكەتتىك-الەۋمەتتىك تاپسىرىس اياسىندا «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا قوعامدىق دامۋ باسقارماسى جانە اۋدان, قالا اكىمدىكتەرى تاراپىنان 21 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
تۇركىستان وبلىسى
