فوتو: zhasalash.kz
كەڭەستە ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى ارمان قاسەنوۆ اتاپ وتكەندەي, اڭگىمە مەملەكەتتىڭ بيزنەستى تەك سۇيەمەلدەيتىن مودەلدەن سالالار مەن جوبالاردى ۇيىمداستىرۋعا بەلسەندى قاتىسۋ مودەلىنە كوشۋى تۋرالى بولىپ وتىر. ول ءۇشىن جاپونيا, وڭتۇستىك كورەيا, سينگاپۋر سەكىلدى ءوسۋدىڭ رەكوردتىق قارقىنىنا قول جەتكىزگەن ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن زەرتتەلگەن. مۇندا مەملەكەت ءوسۋ نۇكتەلەرى مەن ستراتەگيالىق باعىتتاردى 5–10 جىل ىلگەرى انىقتاۋعا قاتىسىپتى.
العا قويعان ماقساتتى ىسكە اسىرۋ نەگىزگى كاپيتالعا سالىناتىن ينۆەستيتسيانى 2024 جىلعى 41 ملرد دوللاردان 2029 جىلى 103 ملرد دوللارعا دەيىن كوبەيتۋدى تالاپ ەتەدى. وسى كەزەڭدە ينۆەستيتسيانىڭ ءىجو-گە قاتىناسى 14%-دان 23%-عا دەيىن وسۋگە ءتيىس. ال 2025–2029 جىلدارى ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولەمى شامامەن 400 ملرد دوللار بولۋى كەرەك. ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ پرواكتيۆتى ساياساتى شەڭبەرىندە مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار جاڭا فۋنكتسيالارعا يە بولادى. ەندى ولار ەكسپورتقا باعدارلانعان ءىرى جوبالاردى سىرتتان تارتىپ قانا قويماي, ونى قۇرىلىمداۋدى, قارجىلاندىرۋدى جانە باسقارۋشىلىق قولداۋدى قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, وزدەرى ۇيىمداستىرادى. وسى سالاداعى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ نەگىزگى مىندەتى – ەكسپورتقا باعدارلانعان جانە ونىمدىلىگى جوعارى جوبالاردى بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جەتەكشى شەتەلدىك جانە وتاندىق كومپانيالاردى تارتۋ, سونداي-اق «بايتەرەك» حولدينگىنە كىرەتىن دامۋ ينستيتۋتتارى ارقىلى قارجىلاندىرۋ.
ء«بىز بيزنەستىڭ ورنىن باسپايمىز, كەرىسىنشە, ونىمەن بىرگە جۇمىس ىستەيمىز. قوسىلعان قۇندى كاسىپكەرلەر جاسايدى, پروگرەستىڭ قوزعاۋشى كۇشى دە سولار بولماق. ال ءبىز وتاندىق جانە شەتەلدىك كومپانيالارعا ولاردىڭ تاجىريبەسىن, تەحنولوگياسى مەن كاپيتالىن تارتۋ ءۇشىن جۇگىنەمىز. ينۆەستيتسيالىق دامۋدىڭ نەگىزگى باعىتى سانالاتىن استىقتى تەرەڭ جانە ورتاشا وڭدەۋ, مەتاللۋرگيا, مۇناي-حيميا سىندى تاعى دا باسقا سالالارداعى جەتەكشى كومپانيالاردان شەتەلدىك ۇزدىكتەردىڭ ءتىزىمىن جاساقتايمىز. ولارمەن ەلدەگى جوبالارعا قاتىسۋ ءۇشىن كەلىسسوزدەرگە باستاما جاسايمىز. ولاردىڭ سالعان ينۆەستيتسياسى, جاساعان ساراپتاماسى, سالا مەن تەحنولوگيانى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن بىلەتىن بىلىكتىلىگى بىزگە وسى جوبالاردى ءساتتى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز», دەدى ا.قاسەنوۆ.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين جاڭا مودەلدە Investment Board, ياعني ەلدىك اۋقىمداعى باسىم جوبالاردى ايقىندايتىن جانە سۇيەمەلدەيتىن ينۆەستيتسيالىق قىزمەت نەگىزگى مانگە يە بولاتىنىن ايتتى.
«پرواكتيۆتى ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ جاڭا ساياساتى دەگەندە ءبىز تەرەڭ ساراپتامانى قاجەت ەتەتىن ءىرى جوبالار تۋرالى ايتىپ وتىرمىز. دامۋ باعىتتارىن ءبىر قۇرىلىمعا كەلتىرىپ, ءىرى جوبالاردى باسقارۋدا جوعارى قۇزىرەتكە يە مامانداردان تۇراتىن ينۆەستيتسيالىق قىزمەتتى, ياعني Investment board قۇرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ولار اناعۇرلىم ءتيىمدى دامۋ جولىن سىلتەپ, ەكونوميكامىزدىڭ باعىتتارى مەن ءتيىستى جوبالاردى ايقىندايدى», دەپ ءتۇسىندىردى س.جۇمانعارين.
ونىڭ ايتۋىنشا, ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ بۇرىنعى جۇيەسى ساقتالادى. بىراق پرواكتيۆتى ساياساتتىڭ درايۆەرى Investment Board بولادى.
كەڭەسكە قاتىسقان ساراپشىلار ەكونوميكالىق ءوسىم ساياساتىنا قاتىستى بىرنەشە ۇسىنىس ايتتى. مىسالى, جاڭا قۇجات بۇرىنعىدان قالاي ەرەكشەلەنەتىنى, ەلدەگى جاڭا وندىرىستەردى لوكاليزاتسيالاۋ دەڭگەيى قانشالىقتى ۇلعاياتىنى, قاراجاتتى ءبولۋ ارنالارى قانداي بولاتىنى, بەلسەندى ەكونوميكالىق ءوسۋ مەن تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەندىرۋدىڭ ينفلياتسياعا اسەرى جانە باسقا دا ماسەلەلەردى تالقىلادى.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى قوعامدىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى ەلدار شامسۋتدينوۆ جيىندا ەكونوميكالىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋ جانە مەملەكەتتىك يندۋستريالىق باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى پىكىرتالاس وربىگەنىن اتاپ ءوتتى. نەگىزگى ماسەلەنىڭ ءبىرى نەسيەلەندىرۋمەن كىم اينالىساتىنى تۋرالى بولدى. ياعني مۇنى مەملەكەت ءوزىنىڭ دامۋ ينستيتۋتتارى نەمەسە كوممەرتسيالىق بانكتەر ارقىلى ۇيلەستىرەدى. ولارعا وسى ماقساتتا قاراجات بولىنەدى.
«مۇنداعى لوگيكا مىنادا سياقتى: بانكتەر ارقىلى نەسيە بەرۋ ينفلياتسيانىڭ ءسوزسىز وسۋىنە اكەلەدى. ويتكەنى بانك جۇيەسى – ينفلياتسيالىق پروتسەستەردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ نەگىزگى مەحانيزمى. سويتە تۇرا, بۇگىندە ءىجو-ءنىڭ وسۋىنە وسى تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەندىرۋ ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ وتىر. ودان بولەك, ينۆەستيتسيالىق قىزمەتتى قالىپتاستىرۋ جوسپارلانۋدا, وعان باسىم جوبالاردى ايقىندايتىن قاتىسۋشىلار كىرەدى. ماسەلە قارجىلاندىرۋدىڭ ناقتى تەتىگىن تاڭداۋدا بولىپ تۇر. مۇنداي ماسەلەلەر جۇمىس بارىسىندا پىسىقتالماق», دەدى ە.شامسۋتدينوۆ.
Teniz Capital Investment Banking ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى عالىم قۇسايىنوۆ جاڭا ساياسات ەل ەكونوميكاسىنىڭ الدىندا تۇرعان زاماناۋي سىن-قاتەرلەرگە جاۋاپ بەرەتىنىن جانە باستى نازار ەلدىڭ ىشكى ينۆەستيتسيالىق الەۋەتىنە اۋدارىلاتىنىن اتاپ ءوتتى.
«بۇگىن ءبىز ءىجو-ءنىڭ 450 ملرد دوللار ماقساتتى دەڭگەيىنە قالاي جەتۋگە بولاتىنىن تالقىلادىق. ينۆەستيتسيانى مولىنان تارتپاي, وعان قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ايتىپ وتىرعان مەملەكەتتىڭ ينۆەستيتسيالىق ساياساتقا اناعۇرلىم بەلسەندى قاتىسۋعا كوشۋى تۋرالى ۇسىنىسى دالەلدى جانە ۋاقتىلى نارسە», دەدى ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, دامۋ ينستيتۋتتارىن, سونىڭ ىشىندە ءبىرىنشى كەزەكتە «بايتەرەك» حولدينگىن, وسى جۇمىستارعا تارتۋ كاپيتالدىڭ مەملەكەتتەن ەل ىشىندەگى ناقتى سالالار مەن جوبالارعا قاراي قوزعالۋىن قامتاماسىز ەتەتىن قارجى ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل رەتتە شەتەلدىك كومپانيالاردى كاپيتال كوزدەرى رەتىندە عانا ەمەس, قۇزىرەتتەردىڭ, تەحنولوگيالار مەن باسقارۋ پراكتيكالارىنىڭ تاسىمالداۋشىلارى رەتىندە دە تارتۋ ماڭىزدى.
«ەڭ باستىسى, مەملەكەت باستاماشىلىق ەتەتىن جوبالاردىڭ تۇسىنىكتى ەكونوميكالىق مودەلى, ىرىكتەۋ مەن سۇيەمەلدەۋدىڭ اشىق تەتىگى بولۋعا ءتيىس. سوندا جەكە كاپيتالدى حالىقارالىق دەڭگەيدە دە تارتۋعا بولادى. ونسىز ەكونوميكالىق ءوسىم بيۋدجەتتىك قارجىلاندىرۋ شەڭبەرىمەن شەكتەلىپ قالادى», دەپ جالعادى ع.قۇسايىنوۆ.
ساراپشى جاڭا ساياسات جەكە سەكتور مەن بانك جۇيەسىنىڭ ءرولىن دە ناقتى انىقتاۋى كەرەگىن اتاپ ءوتتى. ازىرگە ينۆەستيتسيا قالاي بولىنەدى جانە كوممەرتسيالىق بانكتەر بۇل ۇدەرىسكە قانشالىقتى بەلسەندى قاتىسادى دەگەن سۇراق اشىق كۇيىندە قالىپ وتىر. ءبىر جاعىنان, مەملەكەتتىڭ تىكەلەي قاتىسۋى كەپىلدىك پەن جىلدامدىقتى قامتاماسىز ەتەدى. ەكىنشى جاعىنان, جەكە باستامالاردى دا ۇمىتپاۋ ءۇشىن نارىقتىق تەتىكتەردى ساقتاۋ ماڭىزدى. بۇل رەتتە ع.قۇسايىنوۆ مەملەكەتتىك جانە نارىقتىق قۇرالداردى ساۋاتتى ۇيلەستىرە ءبىلۋ ەلگە ارتىق ينفلياتسيادان اۋلاق بولا وتىرىپ, ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ ساپالى جاڭا دەڭگەيىنە شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى.
