فورۋم مەن «BeWoman» قورىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, مەتسەنات جاننا كاننىڭ ايتۋىنشا, قازىرگىدەي عاجايىپ كەزەڭدە تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ ءۇشىن قوزعالۋىمىز قاجەت.
«بۇل – تەحنولوگيالاردىڭ, جاھاندانۋدىڭ, جاساندى ينتەللەكت پەن تسيفرلاندىرۋدىڭ ءداۋىرى. ەگەر ءبىز وقىماساق, وزگەرمەسەك, بەيىمدەلمەسەك, اۋتسايدەر بولىپ قالۋ قاۋپى بار. ءومىردى وزگەرتپەيتىن ءبىلىمنىڭ قاجەتى جوق. ءدال وسى سەبەپتى بۇگىن ءبىز وسىندا جينالدىق», دەدى ول.
«BeWoman Asia 2025» قامقورشىلىق كەڭەسىن مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى, پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا توراعاسى ايدا بالاەۆا باسقارادى.
«2025 جىلعى ايەلدىڭ بەينەسى – جاي سانداردىڭ جيىنتىعى ەمەس, ەلدىڭ تاريحى. ول تاريحتى ميلليونداعان ايەلدەردىڭ ەڭبەگى, ءبىلىمى مەن كوشباسشىلىعى جازىپ وتىر. ءاربىر سان – ەل ەكونوميكاسىنا, مادەنيەتىنە, عىلىمىنا جانە بولاشاعىنا قوسىلعان ۇلەس. «ايەل فاكتورى» كوپ جاعدايدا الەمنىڭ ەلىمىزگە دەگەن كوزقاراسىن ايقىندايدى. قازاقستان الدەقاشان «دامۋ ۇستىندەگى ەل» مارتەبەسىنەن اسىپ تۇسكەن. بۇگىندە قاراپايىم قازاقستاندىق ايەلدىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 75–80 جىلدى قۇرايدى. بۇل – تەك جەكە دەنساۋلىقتىڭ جانە ومىرلىك قۋاتتىڭ عانا ەمەس, تۇتاس قازاقستاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ كورسەتكىشى. قازاقستان ايەلدەرىنىڭ ساۋاتتىلىق دەڭگەيى – 99,9%. ءاربىر بەسىنشى ايەلدىڭ جوعارى ءبىلىمى بار. ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرىنىڭ تەڭ جارتىسى – قىزدار. عىلىم سالاسىندا دا 55,7% ايەل-عالىمدار تابىستى ەڭبەك ەتىپ جاتىر», دەدى مينيستر.
گەندەرلىك تەڭدىكتى دامىتۋ – بۇۇ تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنىڭ (تدم) بەسىنشى مىندەتى. وسىعان وراي ەلىمىزدە ءتۇرلى جەڭىلدىكتەر, وقۋ جانە ستارتاپتاردى دامىتۋعا ارنالعان گرانتتار ەنگىزىلدى. سونداي-اق پارلامەنتتە ايەلدەر مەن جاستار ءۇشىن 30%-دىق مەملەكەتتىك كۆوتا قاراستىرىلعان. ايەلدەرگە ارنالعان قوسىمشا قولداۋ شارالارى قابىلداندى. وعان كاسىپكەر ايەلدەرگە ارنالعان باعدارلامالار, گرانتتار مەن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋ جاتادى. ايەل-كوشباسشىلاردى دامىتۋ ءۇشىن باسقارۋشىلىق داعدىلاردى ۇيرەتەتىن كۋرستار مەن ترەنينگتەر جۇمىس ىستەيدى.
«ماڭىزدى جوبالاردىڭ ءبىرى – «دامۋ» قورى ىسكە اسىراتىن ء«ۇمىت» باعدارلاماسى. ول بيزنەسۆۋمەندەرگە جەتى جىلعا دەيىن 100 ملن تەڭگەگە دەيىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. باعدارلاماعا «Halyk Bank», «Bank RBK», «ەۋرازيالىق بانك» جانە «بانك تسەنتركرەديت» قاتىسادى. تاعى ءبىر ماڭىزدى باستاما – «وتباسى بانكى» مەن ازيا دامۋ بانكىنىڭ (ادب) بىرلەسكەن «ۇماي» جەڭىلدەتىلگەن يپوتەكاسى. مۇنداي باستامالار ەل دامۋىنا ىقپال ەتىپ, گەندەرلىك تەڭدىكتى نىعايتادى جانە مىقتى, تۇراقتى ەكونوميكانىڭ قالىپتاسۋىنا سەرپىن بەرەدى», دەدى مينيستر.
ول قازىر وتباسىلىق-تۇرمىستىق قاتىناستار سالاسىندا پروگرەسسيۆتى زاڭدار قابىلدانعانىن, زاڭنامالىق دەڭگەيدە حاراسسمەنت قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە جاتاتىنىن مىسالعا كەلتىردى. تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلىپ قانا قويماي, ول قوعامدا ايىپتالاتىن, ۇيات سانالاتىن قۇبىلىسقا اينالدى. قالىڭدىقتى ۇرلاۋ دا 10 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى قاراستىرىلعان اۋىر قىلمىس رەتىندە بەلگىلەندى. مينيستر مالىمدەپ وتىرعانداي, سوڭعى جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى – وتباسىنى قولداۋ ورتالىقتارىنىڭ بىرىڭعاي جەلىسىنىڭ قۇرىلۋى. ولاردىڭ جۇمىسىن مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى ۇيلەستىرەدى. مۇنداي ورتالىقتاردىڭ قىزمەتى قوعام ءۇشىن وتە كوكەيكەستى بولعاندىقتان, 2024 جىلدىڭ ماۋسىم ايىنان بەرى ولاردىڭ سانى 33-تەن 104-كە دەيىن ارتقان. قيىن جاعدايداعى وتباسىلاردى پرواكتيۆتى انىقتاۋ ءۇشىن قۇرامىندا دارىگەر, پسيحولوگ, پوليتسەي جانە الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەر بار ءموبيلدى توپتار قۇرىلعان.
«پرەزيدەنتتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن ىشكى ىستەر مينيسترلىگىندە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقپەن كۇرەس جانە ايەلدەردى زورلىقتان قورعاۋ باسقارماسى قۇرىلدى. ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ىشىندەگى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ءىىم-دە ايەل-تەرگەۋشىلەردىڭ مامانداندىرىلۋى ەنگىزىلدى. ولار ايەلدەر مەن كامەلەتكە تولماعاندارعا قارسى جاسالعان سەكسۋالدىق قىلمىستاردى تەرگەيدى. رەسپۋبليكا بويىنشا مۇنداي تەرگەۋ-وپەراتيۆتىك توپتارعا 280 ايەل-تەرگەۋشى ەنگىزىلدى. ايەلدەردى زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋ ينسپەكتورلارى 16 مىڭ ايەلدىڭ قۇقىعىن قورعادى. مۇنىڭ ءبارى – مەملەكەتتىڭ جانە ازاماتتىق قوعام بەلسەندىلەرىنىڭ جۇيەلى ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى», دەدى ا.بالاەۆا.
فورۋم اياسىندا «بىرلىكتىڭ كۇشى – ايەل-كوشباسشىلاردىڭ حالىقارالىق اليانستارى» دوڭگەلەك ۇستەلى ءوتىپ, 2025 جىلعى الماتى دەكلاراتسياسىنا قول قويىلدى. بۇل قۇجات ورتالىق ازيا ايەل-كوشباسشىلارى مەن سەرىكتەستەرىنىڭ حالىقارالىق اليانسىن تۇراقتى پلاتفورما رەتىندە بەكىتىپ, ەلىمىزدىڭ قولداۋىمەن ايەلدەر كاسىپكەرلىگى كۇنىن 19 قاراشاعا بەلگىلەپ, ۇلتتىق جانە ايماقتىق دەڭگەيلەردە ىلگەرىلەتۋدى قاراستىرادى.
فورۋمنىڭ العاشقى كۇنىنە بەلگىلەنگەن 12 ساعاتتىق ۇزدىكسىز باعدارلامادا يۋنەسكو, يۋنيسەف, بۇۇ, ەقىۇ, «UN Woman, Woman in Tech» حالىقارالىق شتاب-پاتەرلەرىنىڭ وكىلدەرى مەن پرەزيدەنت جانىنداعى ۇلتتىق كوميسسيا ءسوز الدى. سول سياقتى, فورۋمنىڭ سالماعىن برايان ترەيسي (اقش), ريتا ماكگرات (اقش), ۆەندي دايموند (اقش), ايۋمي مۋر اوكي (فرانتسيا), ليەنن روبەرتس (سينگاپۋر), ليۋسي چوۋ ء(باا), يرينا حاكامادا (رەسەي), ديورا ۋسمانوۆا (وزبەكستان) سىندى ساراپشىلار كوتەرىپ وتىر.
الماتى
