چەرنوبىلدىكتەر باس قوستى

ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, 1986 جىلى ءساۋىردىڭ 26-سىندا چەرنوبىل اتوم ەلەكتر ستانساسىندا بولعان اپات سالدارىنان ەۋروپانىڭ 10-نان اسا مەملەكەتىنىڭ 145 مىڭ شارشى شاقىرىم جەرى راديواكتيۆتى زاتتار, سونىڭ ىشىندە ۋران يزوتوپى, پلۋتوني, يود-131, تسەزي-134, تسەزي-137, سترونتسي-90 قورشاعان ورتاعا تارالىپ, ميلليونداعان ادام زارداپ شەكتى. 1986-1992 جىلدار ارالىعىندا قازاقستاننان 35 مىڭنان استام ادام چەرنوبىل اپاتى سالدارىن جويۋعا جىبەرىلدى. كەلەر جىلى چەرنوبىل وقيعاسىنا 30 جىل تولعالى وتىر. وسى قارالى داتاعا قاراي ەلورداداعى چەرنوبىل قۇرباندارىنا ارنالعان ەسكەرتكىش الدىندا اتالعان اپات سالدارىن جويۋعا اتسالىسقاندار باس قوسىپ, كەلەلى كەڭەس قۇردى, ءوزارا جوبا-جوسپارلارىمەن ءبولىستى. شاراعا استانا قالاسىنىڭ «چەرنوبىل وداعى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى قۋان­دىق ومارباەۆ, رەسپۋبليكالىق «چەر­نو­­­بىل وداعى» زاڭدى تۇلعالار اسسو­تسيا­­تسيا­­سىنىڭ توراعاسى ۆيكتور دەيمۋند, ايماق­تاعى چەرنوبىل اردا­گەر-مۇشە­لەرى جانە ت.ب. قاتىستى. جيىن بارىسىندا رەسەي فەدە­راتسياسىنىڭ حانتى-مانسى اۆتو­نوميالىق وكرۋگىنەن (حماو) كەلگەن «چەرنو­بىل وداعى» قوعامىنىڭ توراعاسى ولەگ انۋفريەۆ ءسوز سويلەپ, اپات ورنىندا بولعان ساربازدارعا ماقتاۋ گراموتالارى, توسبەلگى مەن ەستەلىك كىتاپتار سىيعا تارتتى. ايتا كەتەيىك, چەرنوبىل اەس-ءى اپاتى­نىڭ زارداپتارىن جويۋعا قاتىسقان ارداگەر مارات جۇنىسبەك ءوزىنىڭ «چەرنوبىلدىڭ ءتىرى قالقانى» اتتى كىتابىندا: «…اپاتقا بايلانىستى سول كەزدەگى كەڭەس وداعىنىڭ قورعانىس ءمينيسترى, ارميا گەنەرالى د.يازوۆ تا جەدەل تۇردە كوپتەگەن قۇجاتتارعا قول قويدى. سولاردىڭ ءبىرى 045 نومىرىمەن شىققان قۇپيا بۇيرىقتا: زالالسىزداندىرۋ جۇمىستارىنا جاسى 30-عا جەتكەن, ءارى ۇيلەنگەن جانە ەكى نەمەسە ودان دا كوپ بالاسى بار ازاماتتار عانا تارتىلسىن. بۇل جۇمىسقا تارتىلۋ مەرزىمى 3 ايدان اسپاسىن!» دەگەن سوزدەر تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىپ كورسەتىلگەن ەدى. ونىڭ جۇزەگە اسقانى شامالى. ايتپەسە, جاۋىن­گەرلەردىڭ العاشقى اپتالارداعى ارناۋلى كيىمدەرسىز جانە قۇرالدارسىز قول كۇشىمەن اتقارعان تەڭدەسسىز جۇمىستارىن باسقاشا قالاي تۇسىنەمىز», دەپ اشىنا جازىپتى. سەبەبى, چەرنوبىلداعى اپات الاپات كۇشى جاعىنان 1945 جىلى جاپونيانىڭ حيروسيما مەن ناگاساكي قالالارىنا تاستالعان اتوم بومبالارىنان كەم ەمەس ەدى. چەرنوبىل اپاتى كۇللى ادامزاتتىڭ قاسىرەتىنە اينالدى. وندا قازىر رادياتسيا دەڭگەيى تومەندەگەنمەن, قورعانىس شارالارى ءالى سول قالپىندا قالىپ وتىر. ءيا, ءبىزدىڭ مىڭداعان وتانداس­تارى­مىز­دىڭ ەرلىككە پارا-پار وسىنداي كۇش-جىگەرى­نىڭ ارقاسىندا اپاتتىڭ اۋقىمى ەداۋىر كىشى­رەيگەندەي بولدى. ولار جاستىق ومىرلەرىن, دەنساۋلىقتارىن سول جولدا پيدا ەتىپ, ءوز بورىشتارىن ورىندادى. رادياتسيانىڭ ءارى قاراي تارالۋىنا توسقاۋىل بولدى. ۋكراين حالقىنىڭ باسىنا اۋىر كۇن تۋعاندا قاسىنان تابىلىپ, كومەك قولىن سوزدى. ۋكراين حالقى چەرنوبىل اپاتىنىڭ زاردابىن جويۋشىلاردىڭ بارىنە ءالى كۇنگە زور ريزاشىلىقپەن العىس ايتادى. راۋشان تاۋىرحانقىزى, جۋرناليست. سۋرەتتى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات.