سان جىلدان بەرى قالىپتاسقان ءداستۇرلى اراسالماقتىڭ وزگەرۋى اۋىلداردىڭ ازايىپ, توزۋىنا, شەكارالاردىڭ جالاڭاش قالۋىنا اكەلدى. كەرىسىنشە قالالاردا كۇردەلى الەۋمەتتىك احۋال – مەكتەپ پەن بالاباقشا جەتىسپەۋشىلىگى, ەمحاناداعى ۇزىن-سونار كەزەك, تۇرعىن ءۇي تاپشىلىعى قاتتى بايقالىپ تۇر. بۇل ماسەلە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ حالىققا جولداۋىندا دا كورىنىس تاپتى: «ەڭبەك نارىعىن, اسىرەسە كوشى-قون ماسەلەسىن رەتتەۋ سالاسىندا ەسەپكە الۋدىڭ ورتالىقتاندىرىلعان جۇيەسى جوق. بۇل جاعداي وسى سالاداعى بولجاۋ جۇمىسىنىڭ ساپاسىنا جانە شەشىمدەردىڭ تيىمدىلىگىنە كەسىرىن تيگىزەدى. ىشكى جانە سىرتقى كوشى-قون ۇدەرىسىنىڭ باقىلاۋسىز قالۋى جۇرتتىڭ ءبارى تۇرعىسى كەلەتىن ءىرى قالالارىمىزدىڭ ينفراقۇرىلىمىنا وراسان سالماق ءتۇسىرىپ وتىر», دەدى پرەزيدەنت.
بۇكىل ەلدەگى وسى ماسەلە اقجايىق وڭىرىنە دە ءتان بولىپ تۇر. باتىس قازاقستان وبلىسىندا 2025 جىلعى 1 شىلدەدەگى مالىمەتكە قاراعاندا, قالا حالقى 400 مىڭ, اۋىل حالقى 296 مىڭ ادام بولعان. اۋىلدا مەكتەپكە بالا جەتپەي, ءبىلىم وردالارى بىرىنەن سوڭ ءبىرى جابىلىپ جاتسا, ورال قالاسىندا مەكتەپتەرگە وقۋشى سىيماي, كەيبىرى ءۇش اۋىسىمدا وقۋعا ءماجبۇر.
وڭىردە 2024 جىلدان بەرى «قالادان اۋىلعا» اتتى كەشەندى باعدارلاما قولعا الىندى. باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ناريمان تورەعاليەۆتىڭ ءوزى باستاماشى بولعان بۇل جوبا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا ايتىلعان ستراتەگيالىق مىندەتتەرمەن ۇندەسىپ وتىرعان ناقتى قادامنىڭ ءبىرى. باعدارلامانىڭ تۇپكى ماقساتى – اۋىلعا جاڭا تىنىس بەرۋ, قالا مەن دالا اراسىنداعى الەۋمەتتىك الشاقتىقتى ازايتۋ, سونداي-اق شەكارالىق ايماقتارداعى اۋىلداردى ساقتاپ قالۋ. بۇل باستاما اياسىندا اۋىلعا قونىس اۋدارعان ازاماتتارعا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە, جەر تەلىمدەرى, باسپانا بەرىلىپ, كاسىپ اشامىن دەگەن جانعا مەملەكەت تاراپىنان جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىلىپ جاتىر. اۋىلعا بارعان ءاربىر جاس كاسىپكەر تەك ءوز كاسىبىن عانا دامىتىپ قويماي, تۇتاس ءبىر ءوڭىردىڭ الەۋەتىن كوتەرۋگە مۇمكىندىك الدى.
شىنىن ايتۋ كەرەك, باتىس قازاقستان وبلىسىندا بارلىق اۋىل تولىقتاي تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتىلگەن, اۋىزسۋ ماسەلەسى تۇبەگەيلى شەشىمىن تاپقان. ەندى قالعان قيىندىق – اۋىلىشىلىك, اۋدانارالىق جولدار, ونىڭ ءوزى كەزەڭ-كەزەڭىمەن شەشىمىن تاۋىپ جاتىر.
كەيىنگى ءۇش جىل ىشىندە اۋىلدىق جەردە 1 424 جاڭا باسپانا سالىندى. گاز بەن سۋ قۇبىرمەن كەلىپ تۇرعان جەردە قالاداعىداي جايلى پاتەر جاساپ الۋ قيىن ەمەس. قازىر ساۋلەتتى كوتتەدج اۋىلدا تاڭسىق بولماي قالعان. ونىڭ ۇستىنە جەرگىلىكتى بيلىك قولداپ وتىرعان «قالادان اۋىلعا» سىندى باعدارلاما كوشتىڭ بەتىن اۋىلعا بۇردى دەۋگە بولادى. قاراڭىز, جوبا باستالعالى وبلىس اۋىلدارىنا 149 وتباسى, 712 ادام كوشىپ كەلدى. ءبارى دە باسپانامەن تولىق قامتىلدى.
اۋىلعا قونىستانعانداردىڭ دەنى ورال قالاسىنان. دەگەنمەن اقتوبە, تاراز, قىزىلوردا, قوستاناي وبلىستارىنان كەلىپ, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اۋىلدارىنان قونىس تاپقان وتباسىلار دا بار. بۇگىنگە دەيىن 161 ادام تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسىپ, 8 ازامات «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى ارقىلى ءوز كاسىبىن اشتى.
مىسالى, سىرىم اۋدانىنىڭ كوگەرىس اۋىلىنا كوشىپ كەلگەن ابزال مۇقاتوۆ شاعىن دۇكەن اشىپ, ءىسىن جولعا قويدى. اقجايىق اۋدانىنداعى ءتىنالى اۋىلىنا قونىس اۋدارعان كوپبالالى اسەل جاقسىباەۆا 1,5 ملن تەڭگەگە جۋىق گرانت الىپ, سيممەنتال تۇقىمدى ءىرى قارا ساتىپ الدى. ول قازىر اۋىلدا ءسۇت شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى قولعا الدى. بايتەرەك اۋدانىنىڭ بەيبىتشىلىك اۋىلدىق وكرۋگىنە كوشىپ كەلگەن اننا سكۆورتسوۆا 2024 جىلى 1,45 ملن تەڭگە قايتارىمسىز گرانت الىپ, مال شارۋاشىلىعىن دوڭگەلەتىپ وتىر.
ءوز كاسىبىن اشىپ, بەرەكەسىن كورىپ وتىرعان وتباسىلاردىڭ قاتارىندا قاراتوبە اۋدانىنىڭ شالعىن اۋىلىنا كوشىپ بارعان مۇحامبەدياروۆتار اۋلەتى دە بار. وتاعاسى بەيبىت مارات ۇلى «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى اياسىندا 9,2 ملن تەڭگە جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الىپ, قوي شارۋاشىلىعىن دامىتتى. قازىردىڭ وزىندە شوپان اتا ت ۇلىگى 100-گە جاقىنداپ, العاشقى تابىسىن دا كورە باستادى. زايىبى جانار وسمانقىزى اۋىل مەكتەبىندە ۇستازدىق ەتىپ, شاكىرت تاربيەلەپ ءجۇر. جەتى بالالى وتباسى ءۇشىن بۇل باعدارلاما جاڭا ءومىردىڭ باستاۋى بولدى.
– «قالادان اۋىلعا» باعدارلاماسى تاعدىرىمىزدى تۇبەگەيلى وزگەرتتى. بۇرىن قالادا پاتەر جالداپ جۇرسەك, بۇگىندە اۋىلدا ءوز كاسىبىمىزدى دوڭگەلەتىپ وتىرمىز. مەملەكەتتىڭ قولداۋىنسىز بۇل ءىستى باستاۋ مۇمكىن بولماس ەدى. قازىر اۋىلعا بارعىسى كەلەتىن ءار وتباسىنا ۇلكەن مۇمكىندىك بەرىلىپ وتىر, – دەيدى بەيبىت.
«قالادان اۋىلعا» باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا اۋىلداعى ەڭ وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – مەكتەپتەردىڭ جابىلىپ قالۋ قاۋپى دە سەيىلدى. قازىر 13 اۋىل مەكتەبى جاڭا قونىستانۋشى بالالاردىڭ ەسەبىنەن ەكىنشى تىنىسىن اشتى. ونىڭ ىشىندە بەس مەكتەپ – شەكاراداعى اۋىلدىڭ ءبىلىم وشاعى.
اقجايىقتىڭ اۋىلدارىنا باق بولعان باعدارلاما اياسىندا اسىرەسە ءبىلىم مەن مەديتسينا سالاسىنا بارعان جاس ماماندارعا الەۋمەتتىك قولداۋ كۇشتى. سونىڭ ناتيجەسىندە اۋىل تۇرعىندارى ساپالى قىزمەتكە يە بولدى, جاستارعا جاڭا مۇمكىندىك اشىلدى.
كەيىنگى ەكى جارىم جىل ىشىندە وڭىردە 24 جاڭا ءبىلىم وشاعى بوي كوتەرىپ, جاس ۇرپاق يگىلىگىنە بەرىلدى. ونىڭ ىشىندە 22 مەكتەپتىڭ اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە سالىنعانى – اۋىل جاستارى ءۇشىن جاسالعان زور قولداۋ. سونىمەن قاتار وبلىس كولەمىندەگى اۋدان ورتالىقتارى تولىق سپورت كەشەندەرىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. اتاپ وتەتىن ءبىر جايت, كەيىنگى 1 جىلدىڭ ىشىندە 14 سپورت نىسانى تەك اۋىلداردا سالىنىپ جاتىر.
– جاڭا باعدارلاماعا سايكەس اۋىلعا قونىستانعان ءار وتباسىنا مەملەكەت تاراپىنان ناقتى كومەك كورسەتىلەدى. ماسەلەن, «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى بويىنشا كەيىنگى ءۇش جىلدا وبلىستا 1 450 جاس مامان جۇمىسقا ورنالاستى. ولاردىڭ سابيلەرى بولسا, مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن تولىق قامتىلىپ, 1–4 سىنىپتا وقيتىن بالالارىنا ىستىق تاماق تەگىن بەرىلەدى. مەديتسينا, فارماتسەۆتيكا سالاسى قىزمەتكەرلەرىنە بۇرىن 5 ملن تەڭگەگە دەيىن بىرجولعى قارجىلاي كومەك كورسەتىپ كەلسەك, 2024 جىلدىڭ اياعىنان باستاپ بۇل قاراجاتتىڭ كولەمى 8,5 ملن تەڭگەگە دەيىن كوبەيدى, – دەيدى ءوڭىر باسشىسى ناريمان تورەعالي ۇلى.
وبلىس اكىمىنىڭ ءوزى قاداعالاپ وتىرعان باعدارلامادا «اۋىلدا كاسىپ باستايمىن» دەگەن باستاماشىل جاستارعا دا ەرەكشە قولداۋ قاراستىرىلعان. جاڭا بيزنەس-يدەيالاردى ىسكە اسىرۋعا مەملەكەت تاراپىنان 5 ملن تەڭگەگە دەيىن قايتارىمسىز گرانتتار ءبولىنىپ جاتىر. سونىمەن قاتار اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ, مال ونىمدەرىنىڭ ساپاسى مەن ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ باعىتىنداعى جوبالارعا سۋبسيديا بەرىلەدى.
جاستارعا ميكرونەسيە بەرۋ تەتىكتەرى دە جەڭىلدەتىلگەن. جالپى, جوبالارعا 5 جىلعا دەيىن, مال شارۋاشىلىعى باعىتىنداعى باستامالارعا 7 جىلعا دەيىن نەسيە ۇسىنىلادى. ميكرونەسيەنىڭ ەڭ جوعارعى سوماسى 5 ملن تەڭگەگە دەيىن كوتەرىلىپ, جىلدىق مولشەرلەمە 2,5 پايىزدان اسپايدى.
«قالادان اۋىلعا» باعدارلاماسى ۋربانيزاتسيا قارقىنىن باياۋلاتىپ قانا قويمايدى, سونىمەن قاتار اۋىلدى زاماناۋي ومىرگە بەيىمدەيدى. قالاعا قاراي اعىلعان حالىق ەندى تۋعان جەرىنە ورالسا, اۋىل دا تۇلەيدى, قالا دا جەڭىلدەيدى», دەيدى ن.تورەعاليەۆ.
مىنە, وسىلايشا اقجايىق وڭىرىندە اۋىلعا قونىس اۋدارعاندار سانى كوبەيىپ كەلەدى. نارىقتىڭ قيىن جىلدارى جايلى جەر ىزدەپ قالاعا كەتكەن جۇرت تۋعان جەرگە قايتا ورالا باستادى. ويتكەنى بۇگىنگى اۋىلدا بولاشاق بار.
باتىس قازاقستان وبلىسى
