شاكارىم دە ءبىر شىڭىراۋ ىسپەتتى عوي, تەرەڭىنە بويلاعان سايىن ءتۇبىن كورسەتپەي يىرىمىنە تارتا بەرەدى. سوندىقتان بولسا كەرەك, ءتول شىعارمالارى وقتىن-وقتىن قازاق تەاتر ساحناسىنا شىعىپ جاتقانىمەن, تۇلعانىڭ ءوزى تۋرالى تۇششىمدى تۋىندىنىڭ تەاتر تورىنەن ءتىل قاتقانى العاش رەت. ەكى جىل تولعانعان دراماتۋرگ ەڭبەگىن رەجيسسەر اسحات ماكسيم ۇلى باستاعان تەاتر ۇجىمى التى اي ۇزدىكسىز دايىندىقتان كەيىن كورەرمەنىمەن قاۋىشتىرىپ وتىر.
– جاس كورەرمەندەر تەاترى وسى شىعارمانى الىپ, جاستىعىنا قاراماستان ۇلكەن تاۋەكەلگە بارىپ وتىر. تۇلعانىڭ بۇكىل رۋحاني مۇراسىنىڭ تەرەڭ يىرىمدەرىنە بويلاپ, سونى كورەرمەنگە ۇسىندى. مەنىڭ ويىمشا, قويىلىمنىڭ باستى قۇندىلىعى دا, ەرەكشەلىگى دە وسىندا, – دەيدى پەسا اۆتورى ەرمەك ءامىرحان ۇلى.
كوپتەن كۇتكەن ونەر وقيعاسىنا جينالعان كوپشىلىكتىڭ قاراسى قالىڭ. ءۇش كۇن قاتارىنان ۇسىنىلعان قويىلىم ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ ءزاۋلىم عيماراتىن لىق تولتىردى. انشلاگ! شاكارىم شىعاراماشىلىعىنا شولىركەگەندەر سانىندا شەك جوق.
– بۇل قويىلىم قازاقتىڭ باس اقىنى اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 180 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي ارنايى ساحنالانىپ وتىر. سەبەبى اباي تۋرالى ءسوز قوزعاساق, شاكارىمدى ايتپاي كەتە المايمىز. قوس الىپتىڭ تۋىسقاندىق قانا ەمەس, رۋحاني ۇندەستىگى دە ۇلت رۋحانياتىنىڭ ولشەۋسىز قازىناسى. ونىڭ ۇستىنە شاكارىم تۋرالى بۇگىنگە دەيىن اۋقىمدى دۇنيە قويىلماعان ەكەن. دراماتۋرگپەن بىرلىكتە جۇمىس ىستەي وتىرىپ, جاستاردىڭ جاڭاشىل كوزقاراس-ساراپتاۋىنداعى جاڭا مۋزىكالىق درامانى ۇسىنىپ وتىرمىز. سەبەبى شاكارىمنىڭ وسكەلەڭ ۇرپاققا ايتارى دا, بەرەرى دە مول. استانا كورەرمەندەرىمەن شەكتەلمەي, بولاشاقتا ەلىمىزدىڭ باسقا قالالارىندا دا كورسەتسەك دەيمىز. «شاكارىمدى», اسىرەسە سەمەيگە بارىپ, تۇلعانىڭ تۋعان توپىراعىندا قويعىمىز كەلەدى», دەدى استانا قالاسى مۋزىكالىق جاس كورەرمەن تەاترىنىڭ ديرەكتورى ءارى قويىلىم رەجيسسەرى اسحات ماەميروۆ.
ماسكەۋ مەكتەبىن كورىپ, سونداعى ساقا ساحنا سۋرەتكەرلەرىنىڭ ءدارىسىن تىڭداپ, تاجىريبە بايىتقان رەجيسسەر ايتۋلى شىعارماعا ۇلكەن دايىندىق ءھام جاۋاپكەرشىلىكپەن كەلگەنى بايقالادى. تاريح پەن تانىمدى, دەرەك پەن وبرازدى, وتكەن مەن بۇگىندى ەگىز ورە وتىرىپ, تۇلعانى ءار قىرىنان تانۋعا تالپىنىس جاساعان. قويىلىم شاكارىمنىڭ ۇلى احاتتىڭ وتىز جىلدان كەيىن اقىن مۇردەسىن قۇرقۇدىقتان تاۋىپ العان ساتىنەن باستالىپ, ءارى قاراي اكە رۋحىمەن سىرلاسۋىنا ۇلاسىپ, ودان ءارى وقيعانى ءتۇرلى ليريكالىق شەگىنىسپەن جالعايدى. اتاپ ايتساق, شاكارىمنىڭ بالا كەزى, اكەسى قۇدايبەردى ۇلىنىڭ ومىردەن ءوتۋى, سال-سەرىلىك قىرى مەن سۇيگەنى ايعانشانى الىپ قاشۋى, قازى بولىپ سوت ىسىنە ارالاسۋى, ابايدىڭ ومىردەن وتەر ساتىندەگى ونىڭ اماناتىن ارقالاپ قالۋى, مەككەگە بارۋ, ءبىلىم ىزدەپ ۇزاق جولعا اتتانۋى – وسىنىڭ بارلىعى مۋزىكالىق درامادا كەڭىنەن كورسەتىلەدى, ياعني رەجيسسەر ابىزدىڭ ءومىر سۇرگەن ورتاسى, قوعامعا كوزقاراسى ارقىلى شاكارىمنىڭ ءوزىن تانۋعا تالپىنعان. قوس بولىمگە قيىستىرىلعان قويىلىمنىڭ العاشقى ءبولىمى بالا شاكارىمنىڭ العىر, وجەتتىگىمەن ءورىلىپ, جىگىتتىك سال-سەرىلىگىنە جالعاسىپ, ءبىلىم ىزدەپ الىسقا اتتانۋىمەن اياقتالسا, ەكىنشى ءبولىمى ايدالاداعى ساياتقورادا ساياق تىرشىلىك كەشىپ, ءوز-وزىمەن تىلدەسۋى, ۇلتىنىڭ بۇگىنىنە جانى اۋىرىپ, ەرتەڭىنە الاڭداعان ىشكى اۋىر ءحالى ءھام اقىننىڭ اقتىق دەمى تاۋسىلار ساتتەگى شاكارىم شىندىعىن بارىنشا شىنايى جەتكىزۋگە ارنالىپتى. تۋىندىدا اقىننىڭ اقتاڭداق كەزەڭدەردى باسىنان وتكەرگەن تاعدىرى, ادىلەت پەن ماحابباتقا دەگەن كوزقاراسى, ومىرىندەگى درامالىق وقيعالار سۋرەتتەلگەن.
ءتورت ساعاتقا سوزىلعان اۋقىمدى سپەكتاكلدىڭ نەگىزگى كوركەمدىك جۇگىن كوتەرىپ تۇرعان ول, ارينە, – ءان مەن اۋەن, بي مەن بەينە. شاكارىمنىڭ «انادان العاش تۋعانىمدا» ءانىن نەگىزگى لەيتموتيۆ ەتكەن قويىلىمدا اقىننىڭ ءتول ءانى مەن كۇيلەرىنەن بولەك, حالىق اندەرى دە كەڭىنەن قولدانىلادى. سول ارقىلى رەجيسسەر مۋزىكالىق مارتەبەگە يە جاس كورەرمەندەر تەاترى ارتىستەرىنىڭ بار مۇمكىندىگىن كورسەتە بىلگەن. وسى تۇستا, اسىرەسە مۋزىكانى ەتنوفولكلورلىق انسامبلگە لايىقتاپ جازعان قويىلىم كومپوزيتورى باۋىرجان اقتاەۆ پەن حورمەيستەر عالىمجان بەرەكەشوۆتىڭ جۇمىسىن ايرىقشا اتاپ وتكىمىز كەلەدى. سپەكتاكلگە اسەمدىك سىيلاعان قويۋشى سۋرەتشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى الما سىرباەۆا مەن جارىق قويۋ سۋرەتشىسى ازامات بەكبەمبەتوۆتىڭ ىزدەنىسى دە قوشەمەتكە لايىق. ءانى مەن اۋەنى, ءسانى مەن ساحنا ساۋلەتى ءساتتى كەلىسكەن قويىلىم شىنىمەن كوزدى ارباپ, كوڭىلدى تەربەيدى. رەجيسسەرلىك تۇرعىدان دا ۇتقىر شەشىمدەر كوپ. اسىرەسە قويىلىم بويى جاقسىلىقتىڭ جارشىسى بولىپ جۇرگەن اقسۇڭقار (ەلامان يمانباەۆ) مەن قاراسارتوۆتىڭ سوڭىنان ءبىر ەلى قالمايتىن قۇزعىندار, ساحناداعى سىنىق اينا بەينەسى كورەرمەنىنە كوپ وي سالۋمەن قاتار, كوركەمدىگىمەن دە كوڭىل باۋرايدى. سول سەكىلدى ابايدىڭ ومىردەن وتەتىن ءساتى رەجيسسەرلىك تۇرعىدان اسەرلى جەتكىزىلگەن. ساحنانىڭ مۇمكىندىگىن پايدالانۋ جاعىنان دا رەجيسسەر ىزدەنىستەرى كوڭىلگە قۇرمەت ورنىقتىرادى.
ال ەندى اكتەرلىك جۇمىسقا كەلسەك, رەجيسسەر جاس ارتىستەردىڭ شىعارماشىلىق مۇكىندىگىن كورسەتۋگە بارىن سالعان. سول ءۇشىن دە ءبىر شاكارىمدى ءۇش بەينەگە ءبولىپ, ءار كەزەڭدى جەكە-جەكە اكتەردىڭ ساراپتاۋىنا بەرەدى. بالا شاكارىمدى دانيال نۇرلان دەگەن تالاپتى بالدىرعان ويناسا, شاكارىمنىڭ ءوزىن «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ايان وتەپبەرگەن مەن قازىبەك ەسقارا, ال شاكارىمنىڭ رۋحىن ورازالى يگىلىك كەيىپتەدى. اباي – مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى اسحات مۇسا, ابزال قاراسارتوۆ – سالامات مۇقاش, احات قۇدايبەرديەۆ – «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اسىلحان تولەپوۆ پەن ءدىنيسلام نۇماعامبەتوۆتىڭ ورىنداۋىندا كورەرمەنىمەن قاۋىشتى.
راس, سپەكتاكلدە وقيعا دا, كەيىپكەر دە كوپ. سول ارقىلى تۇتاس ءداۋىر ساحنادان ءتىل قاتاتىنداي. رەجيسسەردىڭ ءوزى ايتپاقشى, شاكارىمدى ونىڭ قورشاعان ورتاسى مەن بولعان وقيعالار, قاسىنداعى قاناتتاس ءومىر سۇرگەن ادامدار ارقىلى تانىعىسى كەلگەنى قۇپتارلىق دەگەنىمىزبەن, وسى كوپجەلىلىك كەيدە ءتىپتى تانىعىمىز, كورەرمەن رەتىندە سىرلاسقىمىز كەلىپ بارعان تۇلعا, ابىز شاكارىمنىڭ وزىنەن الىستاتىپ جىبەرگەن. بولمىسىنان ەستەت رەجيسسەر سىرتقى سۇلۋلىق پەن كۇردەلىلىككە باسا ءمان بەرىپ, قاراپايىم عانا ادام جانى دەگەن كىرپياز قۇبىلىستى قالت جىبەرىپ العانداي اسەردە قالدىردى.
ءان مەن اۋەنگە ەلىتىپ, توقسانعا جۋىق ءارتىس قاتىسقان كوپشىلىك ساحنانىڭ سۇلۋلىعىنا كوز سۋارعانىمىزبەن, نەگىزگى كەيىپكەرلەردىڭ ويىنىنا كەلگەندە ءالى دە تەرەڭدىكتىڭ قاجەتتىلىگى سەزىلىپ تۇردى. بۇل, اسىرەسە اباي مەن شاكارىمگە قاتىستى. قويىلىم بويى كوڭىلدە جاتتالعان ءبىر اكتەر بولسا, ول – شاكارىمنىڭ رۋحى بولىپ سپەكتاكلدى باسىنان اياعىنا دەيىن جەتەلەپ جۇرگەن ورازالى يگىلىكتىڭ ىزدەنىسى مەن اكتەرلىك مۇمكىندىگى. ءسوزى مەن سازىنىڭ سالماعى قاتار كەلىسكەن اكتەر بۇعان دەيىن دە امىرە قاشاۋباەۆ سىندى تاعى ءبىر ۇلتىمىزدىڭ اياۋلى تۇلعاسىن ساحنادا تىرىلتسە, بۇل جولى شاكارىم رۋحىن بيىكتە اسقاقتاتتى.
توقەتەرىن تۇيگەندە, ءتورت ساعات بويى كورەرمەنىنە شاكارىم شىندىعىن, تۇلعا تاعىلىمىن جەتكىزۋگە تالپىنعان قويىلىمنىڭ كوركەمدىك تە, دەرەكتىك تە تۇرعىدان ايتارى, اسىرەسە ابىز الەمىن تانىعىسى كەلگەن وسكەلەڭ ۇرپاققا بەرەر ماعلۇماتى مول. بىراق ءسوز باسىندا اتاپ وتكەنىمىزدەي, شاكارىمنىڭ شىڭىراۋ بولمىسىنىڭ سىرىن ۇعىندىرىپ, تۇلعانىڭ ادام رەتىندەگى ىشكى يىرىمدەرى مەن اقىن, كومپوزيتور رەتىندەگى فەنومەنىنە بويلاتاتىن كەمەلدىك پەن رۋحاني جارىلىستاردىڭ تاريحي دەرەك پەن اۋەزدى اۋەن تاساسىندا قالىپ قويعاندىعىنان بولار, ءبىز كۇتكەن «شاكارىم» كوڭىلگە ءسال-ءپال جەتپەي قالدى...
