سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – رافحات حالەلوۆ
پاراساتتى پوەزيا پايعامبارىنىڭ تويىنا الماتىدان اقىننىڭ جارى سالتانات, ۇلى عازيز, نەمەرەلەرى ارنايى كەلدى. سونداي-اق جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ توراعاسى مەرەكە قۇلكەنوۆ, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, اقىن اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا, پۋبليتسيست, جۋرناليست قاينار ولجاي, كاسىپكەر, «كاتەك» جوبالاۋ-زەرتتەۋ كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى, قادىر مىرزا ءالى اتىنداعى قوردىڭ قۇرىلتايشىسى قۇندىز نۇپوۆ تا تويدىڭ تورىنەن تابىلدى. 90 جىلدىق تويدىڭ ءراسىمى اقىننىڭ ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويۋمەن باستالدى. مەيماندارعا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ناريمان تورەعاليەۆ باستاعان جەرگىلىكتى باسشىلار, بەلگىلى قوعام قايراتكەرلەرى, زيالى قاۋىم وكىلدەرى قۇرمەت كورسەتتى.
ەڭ ۇلكەن ءىس-شارا عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ اتىنداعى وبلىستىق فيلارمونيانىڭ «اتامەكەن» ونەر ورداسىندا جالعاستى. فيلارمونيا ۇجىمى ۇسىنعان كونتسەرتتىك باعدارلاما تەك قانا قادىر شىعارمالارىنان تۇردى. قاتيموللا بەردىعاليەۆ باستاعان ءدۇلدۇل انشىلەرگە داۋلەتكەرەي اتىنداعى ۇلت-اسپاپتار وركەسترى دەم بەرىپ وتىردى.
– قادىر اقىننىڭ تويى – حالىقتىڭ تويى. قازاقتىڭ ەستيار بالاسى جاتتايتىن تاقپاقتان باستاپ, ەڭكەيگەن قارياسى ايتاتىن باتا-ناقىل سوزگە دەيىن قادىر اعامىزدىڭ قالامىنان تىس قالعان جوق. بيىل قازاقتىڭ ءۇش اقىنىنىڭ 90 جىلدىعى. ولار – تۇمانباي مولداعاليەۆ, قادىر مىرزا ءالى جانە جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆ. وسى ۇشەۋى – قازاق پوەزياسىنىڭ, قازاق ادەبيەتىنىڭ التىن شەگەلەرى بولدى, – دەيدى جازۋشىلار وداعىنىڭ باسقارما توراعاسى مەرەكە ابدەش ۇلى.
«قازاق رۋحانياتىنىڭ قامباسىنا قيساپسىز قازىنا قوسقان قادىر اعامىزدىڭ جۇلدىزى ماڭگىلىك جارقىراي بەرمەك» دەپ ءسوز سويلەگەن باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ناريمان تورەعاليەۆ اقىننىڭ جارىنا سىي-قۇرمەت كورسەتتى. وسى ساتتە اقىن شىعارماشىلىعى جايىندا «قادىردىڭ قاناتتى سوزدەرى» جانە «جۇرەگىمە جەتكەن جىر» اتتى كىتاپتاردىڭ تۇساۋى كەسىلدى.
– مەن ءحىح عاسىردىڭ ۇلى تۇلعاسى ابايدىڭ ەلىندە تۋىپ-ءوستىم. ال حح عاسىردا قازاق قانداي بولدى, قانداي بولۋى كەرەك ەدى, قازاققا نە كەرەك ەدى دەگەن ساۋالعا جۇگىنسەك, وسىنىڭ ءبارى قادىردا بار. ونىڭ شىعارماشىلىعى – قازاقتىڭ قازىعى. قادىردى تەرەڭ وقۋ كەرەك, سويتسە, شىعارماشىلىعىنان تابىلمايتىن قازىنا جوق. ول – اسقان كورەگەن ادام. سوناۋ 70-جىلدارى, سول كەڭەس زامانىندا-اق بولاشاق گيمنىمىزدىڭ, گەربىمىزدىڭ قانداي بولاتىنىن بولجاپ ايتىپ كەتكەن. قادىردىڭ پوەزياسى, قادىردىڭ شىعارماشىلىعى وسى كەزگە دەيىن قازاققا قىزمەت ەتىپ كەلەدى, قىزمەت ەتە دە بەرمەك! – دەيدى بەلگىلى قالامگەر قاينار ولجاي.
مەرەيتويلىق باعدارلاما شەڭبەرىندە اقىن شىعارماشىلىعىنا ارنالعان رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى. ءبىر توپ ونەر جانە مادەنيەت قايراتكەرى قادىر مىرزا ءالىنىڭ 90 جىلدىعىنا وراي ارنايى شىعارىلعان مەرەيتويلىق توسبەلگىگە يە بولدى.
بۇدان كەيىنگى ءىس-شارالار اقىننىڭ تۋعان جەرىندە, جىمپيتى توپىراعىندا جالعاستى. اۋدان ورتالىعىندا جاقىندا عانا پايدالانۋعا بەرىلگەن ەڭسەلى كىتاپحانانىڭ ەڭ ۇلكەن زالى «قادىر مىرزا ءالى اتىنداعى رۋحانيات زالى» دەپ اتالدى. سونداي-اق جىمپيتىداعى اقىن اتىنداعى مەكتەپتىڭ قابىرعاسىنا قادىر اعانىڭ ۇلكەن سۋرەتى مەن ءبىر شۋماق ولەڭى مۇرال بولىپ ءتۇستى.
بۇدان كەيىن حالىق تويى ۇلتتىق ويىنعا, دالا قىزىقتارىنا ۇلاستى. بىراق سونىڭ وزىندە اقىننىڭ تويىنان اعارتۋشىلىق لەپ ەسىپ تۇردى. بايگىتوبەدە تىگىلگەن اق وتاۋلاردىڭ ارقايسىسى قادىر اقىننىڭ ءبىر كىتابىنىڭ اتاۋىن الىپ, سوعان سايكەس جاساقتالعان ەكەن. بۇل جەردە سىرىم اۋدانىن عانا ەمەس, باتىس قازاقستاننىڭ بارلىق اۋدانىن كوردىك: اقجايىق اۋدانى – «قورامساق», بايتەرەك اۋدانى – «كوكەيكەستى», بوكەي وردا اۋدانى – «كوش», ءبورلى اۋدانى – «الاقان», جاڭاقالا اۋدانى – «دومبىرا», جانىبەك اۋدانى – «ماڭگى مايدان», قازتالوۆ اۋدانى – «اق وتاۋ», قاراتوبە اۋدانى – «وي ورمانى», ورال قالاسى – «عيبراتناما», تاسقالا اۋدانى – «بيىك باسپالداق», تەرەكتى اۋدانى – «قىزىل كىتاپ», شىڭعىرلاۋ اۋدانى – «دالا ديدارى» كىتاپتارىن تاقىرىپ ەتىپ, تاعىلىمدى كورمە, تاماشا كورىنىس, كونتسەرت ۇيىمداستىرعان. مۇنىڭ ءبارىن كاسىبي ونەرپازدار ەمەس, قاراپايىم كىتاپحاناشىلار ابىرويمەن اتقارىپ شىقتى. شىنىمەن دە قادىردىڭ تويى قازاق ولەڭىنىڭ, قاسيەتتى ءسوز ونەرىنىڭ تويى بولىپ ەستە قالدى.
باس بايراعىنا اۆتوكولىك تىگىلگەن ات جارىستا قۇنان بايگەگە – 30 جۇيرىك, توپ بايگەگە 27 ات قوسىلدى. العاشقى سايىستا III ورىن كوزدىعارالىق مۇتيەۆ سەرىكتىڭ – ابادانىنا, II ورىن اتىراۋ قالاسىنان كەلگەن بيسەنوۆ امانگەلدىنىڭ – ايحايىنا, I ورىن ەشەۆ بولات مىرزانىڭ اتى – حانىمعا بۇيىردى. 18 شاقىرىمدىق توپ بايگەدە الماتىلىق ساپارعالي ساتباەۆتىڭ بايقوڭىر اتتى پىراعى وزىپ كەلدى. ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ورىن جۇلدەسى مۇرات قوزىباەۆ مىرزانىڭ جەتىسۋ, قارقارا ەسىمدى ارعىماقتارىنا ءتيدى.
ال الامان جارىسقا تىگىلگەن اپپاق «Cherry Tiggo» كولىگى اۋليەلى ماڭعىستاۋعا جول تارتتى. راسۋل ەسىمدى شاباندوز تىزگىندەگەن ماڭعىستاۋدىڭ ايتۋلى دەيتىن تورى تۇلپارى مارە سىزىعىن ءبىرىنشى كەستى. سىرىمدىق سەرىك مۇتيەۆتىڭ مادام سيۋزي اتتى تۇلپارى ەكىنشى كەلسە, ءۇشىنشى ورىندى جۇبان ەلى – اقجايىق اۋدانىنان كەلگەن ماديار قۇرمانعاليدىڭ اقجايىق ەسىمدى سايگ ۇلىگى يەلەندى.
مەرەيتويلىق شارالاردى حاديشا بوكەەۆا اتىنداعى باتىس قازاقستان وبلىستىق قازاق دراما تەاترىنىڭ ۇجىمى «قادىر-ادام» اتتى دراما-رەكۆيەمنىڭ پرەمەراسىمەن تۇيىندەدى. قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, جازۋشى-دراماتۋرگ نارتاي ساۋدانبەك ۇلى جازعان تۋىندىنى تەاتردىڭ باس رەجيسسەرى, ونەرتانۋ ماگيسترى المات شاريپوۆ ساحنالادى. شىعارمادا انا قادىرى, ادامدىق بولمىس, اقىندىق مۇڭ مەن شىعارماشىلىق قاسىرەت, جوعالتقاندى جوقتاۋ, رۋحاني ىزدەنىس پەن وشپەس مۇرا تاقىرىپتارى توعىستى.
قويىلىم سوڭىندا سىرىم اۋدانىنىڭ اكىمى جۇماگەلدى باتىرنيازوۆ تۋىندى اۆتورى نارتاي ساۋدانبەك ۇلىنا, رەجيسسەر المات شاريپوۆكە, قادىر بەينەسىن سومداعان اكتەر جامبىل زايىپقا, ح.بوكەەۆا اتىنداعى وبلىستىق قازاق دراما تەاترىنىڭ باسشىسى نۇرجان تاسبولاتوۆقا قۇرمەت كورسەتتى. باتىس قازاقستان وبلىسى مادەنيەت, تىلدەردى دامىتۋ جانە ارحيۆ ىستەرى باسقارماسىنىڭ باسشىسى قۋانىشبەك مۇقانعاليەۆ بىرقاتار ازاماتقا قادىر مىرزا ءالىنىڭ 90 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەكەلىك مەدال مەن مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن جارىققا شىققان «قادىر» عىلىمي-قوعامدىق جۋرنالىن تابىس ەتتى.
باتىس قازاقستان وبلىسى
