ەل مەرەيىن ءوسىرىپ, ايبىنىن اسىرعان بۇل پارادقا 4778 اسكەري قىزمەتشى, 227 بىرلىك قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكا, سونداي-اق, اسكەري اۆياتسيانىڭ 70 ۇشاعى مەن تىكۇشاعى قاتىستىرىلدى. سونىمەن قاتار, قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ تەحنيكالارىنان بولەك, ۇلى وتان سوعىسى كەزىندە كەڭىنەن قولدانىلعان قارۋ-جاراق تۇرلەرى دە كورسەتىلدى.
ايتا كەتەيىك, وسى اسكەري شاراعا قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرى مەن اسكەري تەحنيكاسى رەكوردتىق كولەمدە تارتىلدى.
حالقىمىزدىڭ رۋحىن كوتەرىپ, ەلىمىزدىڭ ابىرويىن اسىرعان بۇل اسكەري شەرۋگە «داڭق», «ايبىن» وردەندەرىنىڭ يەگەرى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرى قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ باس قولباسشىسى, گەنەرال-لەيتەنانت مۇرات مايكەەۆ باسشىلىق جاسادى. پاراد باسشىسى اسكەري بولىمدەردى ساپقا تۇرعىزعاننان كەيىن مەملەكەتتىك تۋدى جانە جەڭىستىڭ قىزىل تۋىن الاڭعا الىپ شىعۋعا ءامىر بەرىلدى.
تۋ ۇستاۋشىلار توبىن مەملەكەتتىك كۇزەت قىزمەتى «ايبىن» پرەزيدەنتتىك پولكى راسىمدىك باتالون كومانديرىنىڭ ورىنباسارى, مايور قانات ازىمباەۆ باستاپ شىقتى. ول – كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, گەنەرال-مايور سابىر راقىموۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق اسكەري مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ تۇلەگى. ال قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تۋىن مەملەكەتتىك كۇزەت قىزمەتى قۇرمەت قاراۋىلى روتاسىنىڭ بولىمشە كومانديرى, سەرجانت ءادىلحان اسانحان ۇلى ۇستادى. ونىڭ اسسيستەنتتەرى قۇرمەت قاراۋىلى روتاسىنىڭ سەرجانتتارى ارىنعازى ارعىن مەن داۋكەن مەيىرحانوۆ بولدى. سونداي-اق, وسىدان 70 جىل بۇرىن وتانداسىمىز راقىمجان قوشقارباەۆ پەن ونىڭ جاۋىنگەر دوسى گريگوري بۋلاتوۆتىڭ رەيحستاگقا تىككەن تۋىنىڭ ءدال كوشىرمەسى – جەڭىستىڭ قىزىل تۋىن الاڭعا قۇرمەت قاراۋىلى روتاسىنىڭ سەرجانتى اقجولبەك بولاتاەۆ كوتەرىپ شىقتى. ونىڭ اسسيستەنتتەرى رەتىندە اتالمىش روتانىڭ سەرجانتتارى ايدارحان بايسالوۆ پەن ەربول اسمانوۆتىڭ ەسىمى اتالدى. جەڭىستىڭ قىزىل تۋىن جەلبىرەتكەن بۇل جىگىتتەرگە قۇرمەت قاراۋىلى روتاسىنىڭ باسشىسى, اعا لەيتەنانت حاسەن جاسبولات ۇلى جەتەكشىلىك ەتتى.
ەسكە سالا كەتەيىك, ۇلى وتان سوعىسى جىلدارى جەڭىستىڭ قىزىل تۋى استىندا قازاقستاندىق جاۋىنگەرلەر ماسكەۋ, ستالينگراد, كۋرسك ءتۇبىندەگى قاندى شايقاستاردا ەرلىكتىڭ قايتالانباس ۇلگىسىن كورسەتە بىلگەن-ءدى. 1945 جىلدىڭ 30 ءساۋىرىندە قازاق باتىرى راقىمجان قوشقارباەۆتىڭ بەرليندەگى رەيحستاگقا جەڭىس تۋىن تىككەنى بارشامىزعا بەلگىلى. وسىناۋ داڭقتى ەرلىگى ءۇشىن وعان «جاۋىنگەرلىك قىزىل تۋ» وردەنى تاپسىرىلدى. ال 1999 جىلدىڭ 7 مامىرىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن حالىق قاھارمانى اتاعى بەرىلدى.
سونىمەن, مەملەكەتتىك تۋ مەن جەڭىستىڭ قىزىل تۋى سالتاناتتى جاعدايدا اكەلىنگەن سوڭ الاڭعا قورعانىس ءمينيسترى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ شىقتى. وعان گەنەرال-لەيتەنانت مۇرات مايكەەۆ قارۋلى كۇشتەر اسكەرلەرىنىڭ ساپقا تۇرعىزىلعانىن باياندادى.
بۇل كەزدە الاڭدا قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ, ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك كۇزەت قىزمەتىنىڭ شەرۋشى توپتارى ساقاداي ساي دايىن بولاتىن. ال اسكەري سالتاناتتى شەرۋگە قاتىساتىن مەحانيكالاندىرىلعان لەك قوزعالۋ ءۇشىن باستاپقى شەپكە ورنالاستىرىلعان-دى. سونىمەن قاتار, اەرودرومدا ۇشاقتار مەن تىكۇشاقتار كوككە كوتەرىلۋگە ءازىر تۇردى.
جالپى, قارۋلى كۇشتەردىڭ قۋاتتى الەۋەتىن كورسەتۋ قاي كەزدە دە حالىقتىڭ تۋعان ەلگە, جەرگە دەگەن ماقتانىش سەزىمىن وياتىپ, رۋحتى اسقاقتاتىپ, اسكەردىڭ وتاندى قورعاۋ قابىلەتىنە دەگەن سەنىمدى نىعايتادى.
وسىدان 23 جىل بۇرىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرى قۇرىلعان بولاتىن. وسى ارالىقتا اسكەرىمىز دامۋدىڭ كۇردەلى جولىنان ءوتىپ, قازىرگى تاڭدا زامان تالابىنا ساي قالىپتاستى. جوعارى كاسىبي, ۇتقىر, زاماناۋي قارۋ-جاراقپەن جانە تەحنيكامەن جاراقتاندىرىلعان ارميا تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ايبىنىنا اينالدى. ادالدىق ءۇشىن ايتىپ ءوتۋىمىز كەرەك, وسىناۋ ىرگەلى ءىستىڭ جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسۋىنا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى ولشەۋسىز.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىندا كورسەتىلگەندەي, ەل پرەزيدەنتى قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى بولىپ تابىلادى. ءار ازامات وتان قورعاۋشى ساناتىنا قوسىلعاندا, قازاقستان حالقىنا جانە ونىڭ پرەزيدەنتىنە ادال بولۋعا انت بەرەدى. قازىرگى تاڭدا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىز ىنتىماق پەن كەلىسىمنىڭ, تۇراقتىلىق پەن ورنىقتى دامۋدىڭ ورداسىنا اينالىپ وتىر.
ساعات 11.00-دە «قازاق ەلى» الاڭىنا پاراد كولىگىمەن ەلباسى – قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ شىقتى. اسكەري ساپ الدىندا قورعانىس ءمينيسترى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ مەملەكەت باسشىسى – جوعارعى باس قولباسشىعا اسكەرلەردىڭ ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى مەن وتان قورعاۋشى كۇنىنە ارنالعان پارادقا دايىن ەكەنىن باياندادى. ىلە ەلباسى پاراد اۆتوكولىگىمەن اسكەري قىزمەتشىلەر ساپىن ارالاپ, پارادتىق ەسەپتوپتارعا امانداستى.
مىنبەگە كوتەرىلگەن مەملەكەت باسشىسى – قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بارشا قازاقستاندىقتاردى جانە اسكەري شەرۋگە قاتىسۋشىلاردى وتان قورعاۋشى كۇنىمەن, ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىمەن قۇتتىقتادى.
– قىمباتتى وتانداستار! قۇرمەتتى ساردارلار مەن ساربازدار! وتان قورعاۋشى كۇنى جانە ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىق مەرەيتويى قۇتتى بولسىن! وسىدان 23 جىل بۇرىن ءدال وسى كۇنى مەنىڭ جارلىعىممەن قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرى قۇرىلدى. بۇگىندە ول – كاسىبي ساربازدار مەن زاماناۋي جاراقتاردان تۇراتىن ايبىندى ارميا. ءبىزدىڭ اسكەرىمىز ۇلان-عايىر دالامىزدىڭ ءاربىر قادام جەرىن قاپىسىز قورعاۋعا قابىلەتتى. ءبىز – بابالاردىڭ ەرلىك جولىن قاستەرلەپ, ەلدىك جولىن جالعاعان ۇرپاقپىز. قانىمىزعا سىڭگەن قاستەرلى بورىشتى انتىنا ادال ەرلەرىمىز قازىر دە ابىرويمەن اتقارۋدا. ەر ازامات ءۇشىن تۋعان جەردىڭ تۇتاستىعىن, تۋعان ەلدىڭ تىنىشتىعىن كۇزەتۋدەن اسقان ابىروي جوق. سىزدەردىڭ قىزمەتتەرىڭىز – ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ جانە حالقىمىزدىڭ بولاشاققا سەنىمىنىڭ كەپىلى, – دەدى ەلباسى.
بۇدان كەيىن پرەزيدەنت ءوز ءسوزىن جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى مەرەكەسىنە باعىتتادى.
– ەكى كۇننەن سوڭ ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىسكە 70 جىل بولادى. ادامزات تاريحىنداعى ەڭ الاپات سوعىستاعى ۇلى جەڭىسكە ءبىزدىڭ حالقىمىز وشپەس ۇلەس قوستى. مايدانعا اتتانعان 1 ميلليون 200 مىڭ جەرلەسىمىزدىڭ تەڭ جارتىسى ەرلىكپەن قازا تاپتى. 500-دەن استام قازاقستاندىق كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاندى. سوعىس جىلدارىندا بۇكىل حالقىمىز تىل جۇمىسىنا جۇمىلىپ, جەڭىستى جاقىنداتۋعا ەڭبەك ءسىڭىردى. قاس دۇشپانعا قارسى اتىلعان ءاربىر ون وقتىڭ توعىزى قازاق جەرىندە جاسالدى. اكەلەرىمىزدىڭ ەرلىگى مەن انالارىمىزدىڭ ەڭبەگى ۇرپاق جادىندا ماڭگى ساقتالادى. ءبىزدىڭ جەڭىستەرىمىزدىڭ تاريحى – پاتريوتيزم مەن ەل بىرلىگىنىڭ ناعىز ۇلگىسى. ءبىز ۇلى جەڭىستى ماڭگى ۇلىقتاپ وتەمىز, – دەدى پرەزيدەنت.
سونىمەن قاتار, قازاقستان پرەزيدەنتى بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ جاڭا ۇرپاق ءۇشىن داڭعىل جول اشاتىنىن جەتكىزدى. اتالمىش رەفورما قازاقستاننىڭ وركەندەۋىنە, الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسادى. ال ءبىزدىڭ بۇعان دەيىنگى جەتىستىكتەرىمىزدىڭ بارلىعى جاڭا اسۋلاردى باعىندىرۋعا ىنتالاندىرادى. وسى ورايدا نۇرسۇلتان نازارباەۆ:
– بيىل 20 جىلدىعىن اتاپ ءوتىپ جاتقان كونستيتۋتسيانىڭ ءبىرىنشى بابى: «ءبىز, قازاقستان حالقى» دەپ باستالادى. بۇل – كوپۇلتتى حالىق بىرلىگىنىڭ مىزعىماس فورمۋلاسى. ءبىز ەڭ باستى قۇندىلىقتارىمىزدى – تاۋەلسىزدىكتى, تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىقتى عاسىردان عاسىرلارعا ساقتاۋعا ءتيىسپىز. بارلىق مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ جانە ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ پارىزى – وسى قۇندىلىقتاردى قورعاۋ. وتان قورعاۋشىلاردىڭ الدىڭعى قاتارىندا ءبىزدىڭ ايبارلى قارۋلى كۇشتەرىمىز تۇر, – دەدى.
سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسى جوعارعى باس قولباسشى رەتىندە ەلىمىزدىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرىنە ءسوز ارنادى.
– جوعارعى باس قولباسشى رەتىندە مەن ەلىمىزدىڭ ءاربىر اسكەري قىزمەتكەرىنە ۇندەۋ جاسايمىن. سىزدەرگە بيىك مىندەت – قازاقستان ەگەمەندىگى مەن ازاماتتاردىڭ تىنىشتىعىن قورعاۋ جۇكتەلگەن. وسى قاسيەتتى پارىزدى ادال ورىنداڭىزدار. بۇگىن ءبىزدىڭ ايبىندى جاۋىنگەرلەرىمىز وسى الاڭنان سالتاناتتى شەرۋ تارتىپ وتەدى. بۇل – ۇلى جەڭىسكە جانە وتان قورعاۋشى كۇنىنە كورسەتىلگەن قۇرمەت, – دەدى.
ەلباسى ءوز ءسوزىن: «قىمباتتى قازاقستاندىقتار! ەلىمىزدىڭ شەبى ءبۇتىن, شەكاراسى بەرىك بولىپ, وتانىمىز تىنىشتىققا بولەنە بەرسىن! ماڭگىلىك ەلىمىزدە مىزعىماس بەيبىتشىلىك بولسىن! بايراعىمىز بيىكتە جەلبىرەپ, ابىرويىمىز اسقاق بولسىن! ايبىندى ارميامىز جاساسىن! قازاقستان جاساسىن!», – دەپ تۇيىندەدى.
پرەزيدەنت سوزىنەن كەيىن ءانۇران شىرقالىپ, ودان كەيىن پاراد باسشىسى, گەنەرال-لەيتەنانت مۇرات مايكەەۆ سالتاناتتى شەرۋدى باستاۋعا بۇيرىق بەردى. پارادتاعى جاياۋ تىزبەكتەر شەرۋىن كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, حالىق قاھارمانى, ارميا گەنەرالى ساعادات نۇرماعامبەتوۆ اتىنداعى «جاس ۇلان» رەسپۋبليكالىق مەكتەبىنىڭ بارابانشىلار روتاسى باستادى. 1999 جىلعى 4 قاراشادا مەكتەپتىڭ اشىلۋ ءراسىمى وسى ارنايى وقۋ ورنىن قۇرۋ يدەياسىن ۇسىنعان مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن بولاتىن. وسى جىلى مەكتەپكە ءومىر جولى ونەگەگە تولى ارميا گەنەرالى ساعادات نۇرماعامبەتوۆتىڭ ەسىمى بەرىلگەن-ءدى. قازىرگى تاڭدا بۇل وقۋ ورنىنىڭ تۇلەكتەرى وزدەرىنىڭ سانالى عۇمىرلارىن وتانعا قىزمەت ەتۋگە ارناپ ءجۇر. قۇرىلعالى 16 جىل وتكەن, جەتكىنشەكتەردىڭ بويىنا ءتارتىپ پەن وتانعا ادال قىزمەت ەتۋدىڭ يگى ءداستۇرىن ءسىڭىرىپ كەلە جاتقان بۇل «جاس ۇلان» مەكتەبىندە ءدارىس الىپ جۇرگەندەر – ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن كەلگەن ۇلگىلى, وزات وقۋشىلار.
«جاس ۇلان» مەكتەبى وكىلدەرىنىڭ سوڭىنان ۇلى وتان سوعىسى ۋاقىتىنداعى اسكەري فورما ۇلگىسىن كيگەن پارادتىق ءۇش توپ ىلەستى. ءبىرىنشى توپ ۇلى وتان سوعىسى كەزىندە قۇرامىندا ءبىزدىڭ جەرلەستەرىمىز سوعىسقان 72-ءشى گۆارديالىق اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ جاۋىنگەرلىك تۋىنىڭ كوشىرمەسىن ۇستاپ ءوتتى. جيىلعان جۇرتشىلىق ۇلى وتان سوعىسىنداعى اڭىز قارۋ اتالعان «ماكسيم» پۋلەمەتتەرىن ءوز كوزدەرىمەن كوردى.
ودان كەيىن قارۋلى كۇشتەردىڭ قازىرگى زامانعى پارادتىق ەسەپتوبى كورىندى. ولاردىڭ ءىزىن الا قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ەسەپتوبى بوي كورسەتتى. قۇرلىق اسكەرلەرى – ارميامىزدىڭ نەگىزگى ەكپىندى كۇشى. قارۋلى كۇشتەردىڭ بۇل ءتۇرى سانى جاعىنان ەڭ ۇلكەن جانە جاۋىنگەرلىك مىندەتتەردىڭ كەڭ اۋقىمىن اتقاراتىن ماڭىزدى بولىگى سانالادى. قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ قۇرامىنا موتواتقىشتار, تانك, ارتيللەريالىق بولىمدەر, تەڭىز جاياۋ اسكەرلەرى, دەسانتتى-شابۋىلداۋشى جانە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ بريگادالارى كىرەدى. ىلە اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ پارادتىق ەسەبى ساپ تۇزەدى. ولاردىڭ نەگىزگى ماقساتى – وتانىمىزعا كوكتەن تونگەن قاۋىپتىڭ الدىن الۋ, اسكەري نىساندارىمىزدى اۋە شابۋىلىنان قورعاۋ, باسقا دا قارۋلى كۇشتەرگە اۋەدەن قولداۋ كورسەتۋ. قازىرگى ۋاقىتتا اۋە قورعانىسى كۇشتەرى زاماناۋي قارۋ-جاراقتارمەن جانە كاسىبي ماماندارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. سونىڭ ارقاسىندا ولار ءوزدەرىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن دالەلدەپ كەلەدى.
سالتاناتتى شەرۋدى اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ پارادتىق ەسەپتوبى جالعاستىردى. ولار ەلىمىزدىڭ تەڭىز شەبىندەگى قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى. دالىرەگى, اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ جەكە قۇرامى ءوز مىندەتتەرىن تابىستى ورىنداپ, ەلىمىزدىڭ تەڭىز شەبىن سەنىمدى كۇزەتۋدە. از عانا ۋاقىتتىڭ ءىشىندە ماماندار دايىنداۋ جۇيەسى قالىپتاسقانىن, ەلىمىزدىڭ اسكەري-ونەركاسىپ كەشەنى اسكەري كەمەلەر قۇرىلىسىن جولعا قويعانىن ەرەكشە اتاپ ءوتۋىمىز كەرەك. سونداي-اق, بىلتىر ورال قالاسىندا وتاندىق «سارىارقا» زىمىراندىق-ارتيللەريالىق كەمەسىنىڭ سۋعا ءتۇسىرىلگەنىن دە ەسكە سالا كەتەيىك.
بۇلاردان سوڭ الاڭ ورتالىعىنا اەروۇتقىر اسكەرلەردىڭ شەرۋ توبى شىقتى. دەسانتشىلار ۇنەمى جاۋىنگەرلىك ازىرلىكتە تۇرادى. اەروۇتقىر اسكەرلەرى قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىنىڭ رەزەرۆى بولىپ تابىلادى. دەسانتشى-اسكەرلەر ەڭ قيىن تاپسىرمالاردى ورىنداي الادى.
بۇدان كەيىن جۇرتشىلىقتىڭ نازارى تەڭىز جاياۋ اسكەرلەرى گۆارديالىق بريگاداسىنىڭ روتاسىنا اۋدى. بۇل بريگاداعا ەلىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى كاسپي ماڭى ءوڭىرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى جۇكتەلگەن. تەڭىز جاياۋ اسكەرلەرىنىڭ ۇرانى – «ءبىز قايدا بولساق, جەڭىس سوندا!». بۇلار اركەز ءوزدەرىنىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى دايىندىعىمەن تانىلىپ, وقۋ-جاتتىعۋلاردا جاقسى ناتيجەلەر كورسەتىپ ءجۇر.
سالتاناتتى شارانى ودان ارى «قازبريگ» بىتىمگەرلىك بريگاداسى جالعاستىردى. بريگادا بۇۇ ستاندارتتارىنا ساي قۇرىلعان. بىتىمگەرلىك ءبولىم كەلىسىمشارت بويىنشا اسكەري قىزمەتشىلەردەن جاساقتالعان. ولار – ءوز ءىسىنىڭ ناعىز شەبەرلەرى. بۇلاردىڭ ءىزىن باسىپ الاڭنان ەرەكشە جاۋىنگەرلىك كيىم كيگەن ارنايى ماقساتتاعى بولىمشەلەردىڭ ساربازدارى ءوتتى. اياقتارىن نىق باسقان جاۋىنگەرلەردىڭ بويلارىنان كۇش-جىگەردىڭ نىشانى انىق بايقالادى. اسكەري تاجىريبەلەر كورسەتىپ بەرگەندەي, قازىرگى زامانعى قارۋلى قاقتىعىستاردا قۇرامى جاعىنان شاعىن, الايدا ۇتقىر بولىمشەلەر ماڭىزدى ءرول اتقارادى. سوندىقتان دا بۇل بولىمشەلەردىڭ قۇرامى شاعىن بولعانىمەن, الەۋەتى كۇشتى.
كوپشىلىك شەرۋدىڭ ەڭ كورىكتى قاتىسۋشىلارى دەپ تانىعان اسكەري قىز-كەلىنشەكتەردەن قۇرالعان شەرۋ توبى دا سالتاناتتى شارانىڭ ماڭىزىن ارتتىرا ءتۇستى. ءاليا مەن مانشۇكتەي قازاقتىڭ باتىر قىزدارىنىڭ ءىزىن باسىپ كەلە جاتقان ولار بۇگىنگى تاڭدا اسكەري قىزمەتتەرىن ابىرويمەن اتقارىپ ءجۇر. اسكەري قىزمەتشى ايەلدەر وزدەرىنە ءتيىستى ماماندىقتارىن جەتىك مەڭگەرگەن. ولاردىڭ اراسىندا مەرگەندەر, بايلانىسشىلار, دارىگەرلەر, پسيحولوگتار بار.
سونىمەن قاتار, الاڭنان نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتىنداعى ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتى وفيتسەرلەرىنىڭ پارادتىق ساپى ءجۇرىپ ءوتتى. بۇگىنگە دەيىن اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتە مىڭعا جۋىق وفيتسەر ءبىلىم العان. ولار وتان قورعاۋ سالاسىنداعى قۇرىلىمداردا لايىقتى قىزمەت ەتۋدە. پارادتى ودان ءارى جىگەرلى قاداممەن قۇرلىق اسكەرلەرى اسكەري ينستيتۋتى كۋرسانتتارىنىڭ روتاسى جالعاستىردى. بۇل اسكەري وقۋ ورنىنىڭ پارادتىق ەسەپتوبى جاقىندا ماسكەۋدىڭ قىزىل الاڭىندا ۇلى جەڭىس قۇرمەتىنە ارنالعان پارادقا قاتىساتىنىن ماقتانىشپەن ايتىپ وتەيىك.
جالپى, قۇرلىق اسكەرلەرى اسكەري ينستيتۋتى 40 جىلدان استام ۋاقىت تانك اسكەرلەرى مەن موتواتقىشتار ءۇشىن ماماندار دايىنداپ كەلەدى. ال قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرى قۇرىلعان ساتتەن بەرى اسكەري دەسانتتىق-باتىل ارەكەت ەتۋ, تاۋ-مەرگەندەرى, بارلاۋ بولىمشەلەرى ءۇشىن وفيتسەرلەر دايارلاۋدا. ينستيتۋتتىڭ ىرگەسى قالانعاننان بەرى مۇندا 16 مىڭنان استام وفيتسەر دايىندالعان, ولاردىڭ 50-دەن استامى گەنەرال شەنىن العان. اتالعان اسكەري وقۋ ورنىنىڭ تۇلەكتەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ نەگىزگى وفيتسەرلىك قۇرامى بولىپ تابىلادى.
كەلەسى كەزەكتە راديوەلەكترونيكا جانە بايلانىس اسكەري-ينجەنەرلىك ينستيتۋتىنىڭ كۋرسانتتارى پارادتىڭ ءسانىن كەلتىردى. بۇل – ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى اۆتوماتتاندىرىلعان باسقارۋ جۇيەسى مەن بايلانىس سالاسىندا ماماندار دايارلايتىن جالعىز وقۋ ورنى. ينستيتۋت جوعارى زياتكەرلىك جانە جوعارى تەحنولوگيالىق جۇيەلەردى باسقارۋعا قابىلەتتى كاسىبي بىلىكتى وفيتسەر-ينجەنەرلەر دايىنداۋدا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتىپ ءجۇر.
سونداي-اق, كەڭەس وداعىنىڭ ەكى مارتە باتىرى تالعات بيگەلدينوۆ اتىنداعى اۋە-قورعانىسى كۇشتەرى اسكەري ينستيتۋتىنىڭ ۇزدىك كۋرسانتتارى دا اسكەري شەرۋدە جۇرتشىلىق نازارىن وزدەرىنە اۋداردى. ايتا كەتەيىك, 1998 جىلدان بەرى ينستيتۋتتى 1800-دەن استام وفيتسەر ءبىتىرىپ شىققان. ولار بۇگىندە قارۋلى كۇشتەردە, باسقا دا اسكەري قۇرىلىمداردىڭ اۆياتسيالىق بولىمدەرىندە وزدەرىنىڭ جاۋىنگەرلىك بورىشتارىن لايىقتى اتقارۋدا.
مىنبەر الدىنان ۇلتتىق ۇلان پەتروپاۆل اسكەري ينستيتۋتىنىڭ كۋرسانتتارى دا سىمداي تارتىلىپ, ساپ تۇزەپ ءوتتى. اتالعان وقۋ ورنى 1997 جىلى قۇرىلعان-دى. بۇگىندە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ەڭ ۇزدىك اسكەري وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى رەتىندە تانىلۋدا.
پارادتى قورعانىس مينيسترلىگى ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كادەت كورپۋسىنىڭ سالتاناتتى شەرۋى جالعاستىردى. كادەت كورپۋسىنىڭ نەگىزگى مىندەتى – كاسىپقوي سەرجانتتار دايارلاۋ. ال بۇلاردىڭ ءىزىن الا قازاقستان قارۋلى كۇشتەرى اسكەري پوليتسياسىنىڭ پارادتىق ەسەپتوبى ساپ تۇزەپ, مىنبەر الدىنان ءوتتى. ولاردىڭ ساپىندا ەرەكشە جاعدايلاردا قولدانىلاتىن شۇعىل ارەكەت ەتۋ بولىمدەرىنىڭ اسكەري قىزمەتكەرلەرى قىزمەت ەتەدى. سالتاناتتى شەرۋگە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى شەكارا قىزمەتىنىڭ پارادتىق ەسەپتوبى دا شىقتى. شەكارا قىزمەتى قارۋلى كۇشتەرىمىزبەن بىرگە شەكاراداعى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتىپ, ەلىمىزدىڭ تىنىشتىعىن كىرپىك قاقپاي كۇزەتۋدە. جالپى, ءبىز شەكارا قىزمەتى جونىندە اڭگىمە قوزعار بولساق, وسى سالانىڭ 83 جىلدىق تاريحى بار اكادەمياسىنا توقتالماي وتە المايمىز. ويتكەنى, 10 مىڭنان استام وفيتسەردى دايىنداپ شىعارعان, ولاردىڭ ىشىندە 44 تۇلەگى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن العان اكادەميانىڭ ءرولى ەلىمىز ءۇشىن ايرىقشا.
كەلەسى كەزەكتە قازاقستان ۇلتتىق ۇلانى شۇعىل ماقساتتاعى العاشقى جەكە ءبولىمىنىڭ پارادتىق ەسەپتوبى دا وزگە ارىپتەستەرى سەكىلدى ءوز سالتاناتىمەن شەرۋ تارتىپ ءوتتى. وسى ارادا ءبىز جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىن تويلاۋ كەزىندە ولاردىڭ «ءبىز – جەڭىس مۇراگەرلەرىمىز» اتتى اكتسيا ۇيىمداستىرعانىن ەسكەرە كەتەيىك. سول سياقتى, مىنبەر الدىنان وتۋگە ىشكى ىستەر مينيسترلىگى توتەنشە جاعدايلار كوميتەتىنە قاراستى كوكشەتاۋ تەحنيكالىق ينستيتۋتىنىڭ كۋرسانتتارىنا دا كەزەك كەلدى. وندا ءتۇرلى سيپاتتاعى قىسىلتاياڭ جاعدايلاردا اۋقىمدى مىندەتتەردى شەشە الاتىن بىلىكتى وفيتسەرلەر دايارلانادى. جاياۋ اسكەري شەرۋدى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك كۇزەت قىزمەتىنىڭ روتا كولونناسى اياقتادى. ولار پرەزيدەنتكە تىكەلەي باعىنادى جانە ەلباسى الدىندا ەسەپ بەرەدى, سونداي-اق, وتانىمىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن كۇشكە جاتادى.
جاياۋ اسكەرلەر شەرۋى اياقتالعاننان كەيىن سوعىس جىلدارىنداعى جانە قازاقستاننىڭ ەڭ سوڭعى جاڭا ۇلگىدەگى اسكەري تەحنيكالارى الاڭعا شىقتى. پارادتا ءبىرىنشى بولىپ ت-34 تانكى ءجۇرىپ وتىردى. بۇل سوعىس جىلدارىندا اتى اڭىزعا اينالعان ەڭ كۇشتى تانكتەردىڭ ءبىرى بولعان. ول سوعىس كۇرمەۋىنىڭ شەشىلۋىنە ەلەۋلى ۇلەس قوسقان. ول باسقا تانكتەردى, قۇرىشتى اۆتوكولىكتەردى جانە دوت (ۇزاق ۋاقىت اتۋ نۇكتەسى), دزوت (اعاش-توپىراقپەن بەكىتىلگەن اتۋ نۇكتەسى) تيپتەس, باسقا دا قۇرىشپەن قاپتالعان نىسانداردى جانە جاۋدىڭ كۇشىن جويۋعا ارنالعان.
ونىڭ تەحنيكالىق سيپاتتامالارىنا كەلەر بولساق, تانكتىڭ ەكيپاج قۇرامى 5 ادامنان تۇرادى, سالماعى 26,3 ت., 76,2-مم ل-11 زەڭبىرەگى, 2 نە 37,62-مم دت پۋلەمەتتەرى بار. ەڭ جوعارى جىلدامدىعى 53 كم/ساعاتقا جەتەدى. بۇل ساناتتاعى تانكتىڭ ەلىمىزدە 5 بىرلىگى بار. اسكەري شەرۋدە زيل-157, زيس-2 زەڭبىرەكتەرى, م-30 گاۋبيتسالارى, الەمگە «كاتيۋشا» اتىمەن تانىلعان بم-13 اتىس جۇيەسى ەل نازارىنا ۇسىنىلدى.
بۇل قارۋلار مەن كولىكتەرگە دە از-كەم توقتالا كەتسەك, ارتىقتىق ەتپەس. زيل-157 – قارۋلاردى جەتەككە الۋعا, ءتۇرلى جۇكتەر مەن جەكە قۇرامدى تاسىمالداۋعا ارنالعان. ول 3750 كگ. جۇكتى تاسي الادى. ال تولىق سالماعى – 10185 كگ., ساعاتىنا 60 كم. جىلدامدىقپەن جۇرە الادى. جانارماي شىعىنى – 35,0 ل.
سونىمەن قاتار, اسكەري پارادتا جۇرت نازارىنا ۇسىنىلعان زيس-2 تانك بۇزار زەڭبىرەگى دە ۇلى وتان سوعىسى كەزەڭىندە كەڭەستىك قارۋلاردىڭ ءبىرى بولدى. بۇل 1940 جىلى ازىرلەنگەن, سول ۋاقىتتاعى الەمدەگى ەڭ كۇشتى تانك بۇزار زەڭبىرەك اتانعان. ونىڭ سالماعى 1050 كگ., تۋرا اتۋ قاشىقتىعى 1120 م., اتۋ شاپشاڭدىعى 25 اتىس/مين. بارلىعى 13 710 بىرلىك جاسالىپ شىعارىلعان. كەيبىر مەملەكەتتەر اسكەرلەرىندە زيس-2 ءالى كۇنگە دەيىن قولدانىلادى. قازاقستاندا تۇعىر نەمەسە مۇراجاي ەكسپوناتتارى رەتىندەگى بۇل قارۋ ءتۇرىنىڭ 31 بىرلىگى ساقتالعان.
تاعى ءبىر كونە اسكەري تەحنيكانىڭ ءبىرى – م-30 زەڭبىرەگى. ول – 1938 جىلعى ۇلگىدەگى 122-مم م-30 گاۋبيتساسى. بۇل قارۋ 1939 جىلدان 1955 جىلعا دەيىن شىعارىلعان, الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرى اسكەرلەرىندە بولعان, ءتىپتى ءالى دە بار, حح عاسىردىڭ ورتاسى مەن سوڭىندا بولعان بارلىق دەرلىك سوعىستاردا جانە قارۋلى قاقتىعىستاردا كەڭىنەن قولدانىلعان. نەگىزىنەن, ارتيللەريا بولىمدەرىن م-30 گاۋبيتساسىمەن قارۋلاندىرۋ ۇلى وتان سوعىسىندا ناتسيستىك گەرمانيانى كۇيرەتۋدە ۇلكەن ءرول اتقارعان. ونىڭ بارلىعى 19 266 بىرلىگى جاسالىپ شىعارىلىپتى.
سونداي-اق, ۇلى وتان سوعىسى كەزەڭىندەگى رەاكتيۆتى ارتيللەريانىڭ كەڭەستىك بم-13 جاۋىنگەرلىك ماشيناسى اتانعان بم-13 – «كاتيۋشا» دا ەڭ كەڭ تارالعان جانە اتاقتى جاۋىنگەرلىك ماشينا. بۇل تەحنيكانىڭ وق باعىتتاۋشىلارىنىڭ سانى – 16, سناريادسىز جورىقتىق كۇيدەگى سالماعى 7200 كگ., وقتاۋ ۋاقىتى – 5-8 مين, ال اتۋ قاشىقتىعى – 8470 مەتر.
جوعارىدا اتالعان ەسكى اسكەري تەحنيكالار شەرۋى الاڭنان وتكەننەن كەيىن ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى مەن وتان قورعاۋشى كۇنىنە ارنالعان اسكەري پارادتى قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قارۋ-جاراق جانە اسكەري تەحنيكاسىنان قۇرالعان مەحانيكالاندىرىلعان لەكتەر جالعاستىردى.
بۇگىندە قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اسكەري ازىرلىگى جانە تەحنيكالىق جاراقتانۋى جاعىنان الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى ارميالارىمەن يىق تەڭەستىرە الاتىن دارەجەدە.
پارادقا قاتىسقان قازىرگى تەحنيكالارعا توقتالساق, زاماناۋي تەحنيكالار شەرۋىن ت-72ب تانكى باستادى. بۇل تانكتەر ءبولىمىنىڭ ەڭ نەگىزگى قارۋى سانالادى. ول ەڭ ۇزدىك الەمدىك ستاندارتتارعا ساي كەلەدى. ت-72ب – بىرنەشە قاباتتا بروندالعان جانە سناريادقا قارسى جابدىقتالعان. ياعني, ۇرىستا ءجۇرىپ قورعانۋعا ىڭعايلى ەتىپ جاسالعان.
بۇدان وزگە, الاڭدا تانكتەردى قولداۋ جاۋىنگەرلىك ماشينالارى, سوڭعى جىلدارى قازاقستاندىق ارميانىڭ ساپىنا قوسىلعان ماشينالار, «سولنتسەپەك» جاياۋ اسكەر جاۋىنگەرلىك ماشينالارى, بمپ-2, بتر-82 برونەترانسپورتەرلەرى, د-30, «مستا-ب» گاۋبيتسالارى, «كاماز», اۆتوكولىكتەرى, «شتۋرم-س» كەشەنى, «تيگر» بروندى كولىكتەرى, «سترەلا-10» زەنيتتى-زىمىران كەشەنىنىڭ باتارەياسى, «سمەرچ» رەاكتيۆتى جۇيەسى, «كوبرا» جاۋىنگەرلىك بارلاۋ كولىكتەرى, اەروۇتقىر بولىمدەرىنە ارنالعان «حاممەر» كولىكتەرى, س-200, س-300 كوپارنالى زەنيتتىك-زىمىراندىق كەشەندەرى جانە باسقا دا زاماناۋي اسكەري تەحنيكالار ءجۇرىپ ءوتتى.
بۇلاردىڭ ىشىندەگى بىرقاتارىنا قىسقاشا سيپاتتاما بەرە كەتەيىك. ماسەلەن, «سولنتسەپەك» ءبىر دۇركىن وق اتقاندا 40 مىڭ شارشى مەتر اۋماقتى قيراتىپ كەتەدى. ال «سترەلا-10» زەنيتتى-زىمىران كەشەنى 5 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى ءجانە 3 شاقىرىم بيىكتىكتەگى نىسانانى اتىپ تۇسىرە الادى. سول سياقتى, بتر-82 برونەترانسپورتەرىندە 30 ميلليمەترلىك كاليبردەگى تەز اتاتىن اۆتوماتتى زەڭبىرەك, تۇراقتاندىرعىش جانە نىساندى كومبيناتسيالىق تۇرعىدا دالدەيتىن 7,62 مم. كاليبرلى قوساۋىزدى پۋلەمەت ورنالاستىرىلعان. ول سۋداعى كەدەرگىنى وڭاي ەڭسەرە الادى. ال «كوبرا» بارلاۋ اۆتوماشيناسىنىڭ قازىرگى زامانداعى قاقتىعىس پەن سوعىستا وزىنە جۇكتەلگەن تاپسىرمانى دالمە-ءدال جانە كەز كەلگەن جاعدايدا تولىق ورىنداۋعا ءمۇمكىندىگى بار.
سول سەكىلدى, «حاممەر» كولىكتەرى جول تاڭدامايتىنىمەن ەرەكشەلەنەدى جانە جاۋىن-شاشىندى, بوراندى كۇندەردە جۇرۋدە قيىندىق تۋعىزبايدى. سونداي-اق, ول تانككە قارسى باسقارىلاتىن زىمىران كەشەنىمەن جابدىقتالعان. بۇعان قوسا, قۋاتتى ديزەلدىك قوزعالتقىش ورناتىلعان ول, 5 توننالىق سالماعىنا قاراماستان, ساعاتىنا 110 شاقىرىم جىلدامدىقپەن جۇرە الادى. ال «سمەرچ» رەاكتيۆتى جۇيەسىنىڭ ءبىر وعى 280 گەكتار اۋماقتى تاس-تالقان ەتەدى. ونىڭ ءبىر زىمىرانىنىڭ سالماعى 800 كيلو تارتادى. ساعاتىنا 90 شاقىرىم جول جۇرەدى.
ارتيللەريالىق بريگادانىڭ قارۋى بولىپ تابىلاتىن «مستا-ب» گاۋبيتسالارى 25 شاقىرىمعا دەيىنگى قاشىقتىقتا ورنالاسقان نىساندى جويۋعا ارنالعان. كاليبرى 152 مم, «مستا-ب» گاۋبيتسالارى ارتيللەريالىق بريگادانىڭ قارۋ-جاراعى بولىپ تابىلادى. 7 ادامنان تۇراتىن زەڭبىرەك ەسەپتوبى 3 مينۋتتا قارۋدى ۇرىستىق ازىرلىككە كەلتىرۋگە جانە قارسىلاستى جويۋعا كىرىسۋگە قابىلەتتى. اتۋ جىلدامدىعى – مينۋتىنا 8 سنارياد. زەڭبىرەكتىڭ سالماعى – 7 توننا.
ال س-300-ءدىڭ اۋەدەگى نىسانالاردى 300 كم. قاشىقتىقتان جويۋعا مۇمكىندىگى بار, ءبىر كەشەن ءبىر مەزگىلدە 6 نىسانانى الىپ جۇرەدى جانە 12 باسقارمالى-زەنيتتىك زىمىرانداردى باعىتتاي الادى. اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس اسكەرلەرىنىڭ ءدال وسى ەڭ جەتىلدىرىلگەن قۇرالدارى استانا قالاسى اۋە كەڭىستىگىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى.
«شتۋرم-س» كەشەنى كوپنىسانالى جەڭىل ساۋىتتى تارتقىش نەگىزىندە 5 كم. قاشىقتىققا دەيىن قالىڭدىعى 56 سم. بولاتىن ساۋىتتى تەسىپ ءوتىپ, قارسىلاستىڭ ساۋىتتى تەحنيكاسىن تالقاندايدى. «شتۋرم-س» ارتيللەريالىق بريگادالاردىڭ تانككە قارسى ديۆيزيوندارىنىڭ قارۋ-جاراعى بولىپ تابىلادى.
«توچكا-ۋ» تاكتيكالىق-زىمىراندىق كەشەنى دە بۇگىنگىنىڭ وتە قۋاتتى قارۋى. ول 120 كم. قاشىقتىقتاعى قارسىلاستىڭ ماڭىزدى نىساندارىن قيراتا الادى. ءبىر جىبەرۋ قۇرىلعىسىنىڭ جالپى سالماعى 18 توننانى قۇرايدى. قۋاتتى اگرەگاتتارى مەن قارۋ-جاراق كەشەنى جاڭعىرتىلعان بمپ-2-ءنىڭ كەز كەلگەن جاعدايدا, سونىڭ ىشىندە ءشولدى جانە تاۋلى جەرلەردە, سونداي-اق, قارسىلاستىڭ ۇزدىكسىز اتىس جۇرگىزۋىنە قارسى پايدالانۋ ءۇشىن تاكتيكالىق-تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەرى مول. اتالعان ماشينا 30 مم. اۆتوماتتى زەڭبىرەكپەن, تانككە قارسى باسقارىلاتىن زىمىراندارمەن جانە وقشاشارمەن جاراقتاندىرىلعان. جاياۋ اسكەردىڭ جاۋىنگەرلىك ماشيناسى ءوز قارۋ-جاراعىمەن جەر ءۇستىندەگى, سونىمەن قاتار, اۋە نىسانالارىن جويا الادى. بمپ-2 سۋ بوگەتتەرىنەن ءجۇزىپ وتۋگە دە قابىلەتتى. ۇرىس دالاسىندا جاياۋ ءاسكەردىڭ جاۋىنگەرلىك ماشينالارى – موتواتقىشتار جانە دەسانتتىق بولىمشەلەردىڭ سەنىمدى قورعانى.
اسكەري شەرۋدە «تيگر», «فەدەرال», «ۋرال-4320», «لەند روۆەر», Sandcat سىندى زاماناۋي اۆتوماشينالار دا ءجۇرىپ ءوتتى. بۇلاردىڭ اراسىنداعى «لەند روۆەر» ارنايى تاپسىرىلعان مىندەتتەردى ورىنداۋ ءۇشىن راديوارنالار ارقىلى بەرىلەتىن ءتۇرلى اقپاراتتاردى شيفرلاۋدى قامتاماسىز ەتەدى. ال Sandcat – تاپسىرما ورىنداۋ بارىسىندا ساعاتىنا 160 شاقىرىم جىلدامدىقپەن جۇرە الاتىن جۇردەك بروندى ماشينا.
اسكەري شەرۋدە راديو بايلانىس ستانسالارى – ر-417, ر-414 جانە امبەباپ جەدەل بايلانىس كەشەنى دە جۇرت نازارىن وزىنە اۋدارا ءبىلدى.
مەحانيكالاندىرىلعان لەك قوزعالىسىن «دا ۆينچي» جانە «سكايلارك» ۇشقىشسىز ۇشاتىن اپپاراتتارى جالعاستىردى. سالماعى 10 كيلودان اسپايتىن ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتتارى, 40 كم-گە دەيىن جەردەن وپەراتوردىڭ باسقارۋىمەن, 10 شارشى كم.-دەن ارتىق اۋماققا باقىلاۋ جۇرگىزە الادى. بۇل كەشەندەر اۋە بارلاۋىن جۇرگىزۋدە تاپتىرمايدى. زاماناۋي قۋاتتى ەلەكتروندى اپپاراتۋرا جەردەگى جەكەلەگەن ادامداردى كورىپ, وپەراتورعا بەينەنى ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە بەرە الادى. ولار اەرودرومدار جانە جانارماي قۇيۋ پۋنكتتەرى سياقتى قوسىمشا ينفراقۇرىلىمداردى قاجەت ەتپەيدى, سونداي-اق, جەردەگى رادارلارعا كورىنبەيدى.
شەرۋ كوك جۇزىنە اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ تىكۇشاقتارى مەن ۇشاقتارى كوتەرىلگەندە باسقاشا سيپاتقا اۋىستى, دالىرەگى – پاراد قىزا ءتۇستى. جۇرتشىلىق كوك جۇزىنە كوز جىبەردى.
اسكەري-كولىكتىك جانە ارميا اۆياتسياسىنىڭ سۋ-25, سۋ-27, سۋ-30, ميگ-29, ميگ-31, ميگ-27, ان-26, ان-72, تۋ-134, تۋ-154, س-295 ۇشاقتارى, سونداي-اق, مي-8, مي-17, مي-171, مي-26, ك-32 جانە ەس-145 (ەۋروكوپتەر) تىكۇشاقتارى كوك جۇزىنە سامعاۋى پارادتىڭ سالتاناتىن اسىردى. بۇل ارادا ەرەكشە اتاپ وتەرلىگى, پارادقا قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ تاريحىندا العاش رەت ەل اسكەري-اۋە كۇشتەرىنىڭ ساپىن تولىقتىرعان 4++ بۋىنىنا جاتاتىن جاڭا جوعارى مانەۆرلى سۋ-30مس جويعىش ۇشاعى قاتىستى. اسكەري ۇشقىشتار ەرەكشە قيىن اۋە قيمىلدارىن جەكەلەي جانە توپپەن بىرگە كورسەتتى.
كوكتەگى شەرۋگە قازاقستان اۋە قورعانىس كۇشتەرىنىڭ باس قولباسشىسى, گەنەرال-مايور نۇرلان ورمانبەتوۆ باسشىلىق جاسادى.
پارادتىڭ اۋەدەگى بولىگىن قازاقستان اۋە قورعانىس كۇشتەرىنىڭ مي-17 اسكەري اۆياتسيا تىكۇشاقتارى باستادى. اۆياتسيالىق ۇشۋلاردى قازاقستان اسكەري-اۋە كۇشتەرىنىڭ قولباسشىسى, گەنەرال-مايور داۋرەن قوسانوۆ باسقاردى. ال قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تۋىن الىپ ۇشۋ قۇرمەتى اۆياتسيالىق بازا كومانديرى, ۇشقىش-مەرگەن, پولكوۆنيك نۇرلان بايدۋللاەۆقا بۇيىردى. سول سياقتى, قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ تۋىن زۆەنو كومانديرى, 1-سىنىپتى ۇشقىش, مايور ايبەك ەرجانوۆ كوكتە جەلبىرەتتى.
الاڭ ۇستىندە زۋلاعان ارميالىق اۆياتسيانىڭ كوپ ماقساتتى مي-8 تىكۇشاقتارى دا شەرۋدى ساتىمەن جالعادى. بۇل توپقا ەسكادريليا كومانديرى, 1-سىنىپتى ۇشقىش, پودپولكوۆنيك نۇربول سالىمباەۆ باسشىلىق جاسادى. نەگىزىندە ارميالىق اۆياتسيا ۇشقىشتارى بارلىق وقۋ-جاتتىعۋلارعا ۇنەمى قاتىسىپ, جاۋىنگەرلىك مىندەتتەردى اتقارۋعا, سونىڭ ىشىندە قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ بولىمشەلەرىمەن بىرلەسىپ تە ءىس-قيمىل جاساۋعا ءازىر ەكەندىكتەرىن كورسەتىپ ءجۇر.
ءوز كەزەگىندە اسپاندا جوڭكىگەن وتاندىق زاماناۋي ەس-145 (ەۋروكوپتەر) تىكۇشاقتارى دا پارادتقا ەرەكشە ءار بەردى. بۇل ۇشۋ توبىنا زۆەنو كومانديرى, مايور مارات بايعاليەۆ جەتەكشىلىك ەتتى. بۇدان سوڭ كوكتەگى شەرۋگە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى شەكارا قىزمەتى اۆياتسياسىنىڭ مي-171ش تىكۇشاقتارى ءۇن قوستى. توپتى 1-سىنىپتى ۇشقىش, پولكوۆنيك مۇرات قاۋشەنوۆ باستاپ شىقتى.
تىكۇشاقتاردىڭ ەكيپاجدارى بارلاۋ, ىزدەۋ-قۇتقارۋ مىندەتتەرىن اتقارىپ, شەكارا ماڭىنداعى اۋماقتاردى باقىلايدى, شەكارا بۇزۋشىلاردى ىزدەپ, جەكە قۇرامدى, قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكانى جەتۋى قيىن ءشول جانە تاۋلى ايماقتارعا جەتكىزەدى. سونداي-اق, مي-171ش كاسپي تەڭىزىنىڭ سۋ ايدىنى مەن بيورەسۋرستارىن قورعاۋعا پايدالانىلادى.
بۇلاردىڭ ىزىمەن كا-32 جانە ەس-145 تىكۇشاقتار توبى ۇشىپ ءوتتى. توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنە قاراستى بۇل ۇشاقتار ىزدەۋ-قۇتقارۋ جۇمىستارىندا, جەدەل دارىگەرلىك كومەك كورسەتۋدە, گۋمانيتارلىق جۇكتەر تاسۋدا قولدانىلادى. بۇل ۇشۋ توبىنا باقتيار سۇلەيمەنوۆ جەتەكشىلىك ەتتى.
اتالعان مينيسترلىكتىڭ اۆياتسياسى ساپىنداعى مي-26 اسكەري-كولىكتىك تىكۇشاقتارى دا استانا اسپانىنا كوتەرىلدى. تىكۇشاقتاردى تالعات تاجىكباەۆ پەن ۆلاديمير روجكوۆتىڭ ەكيپاجدارى باسقارىپ كەلدى. مي-26 زارداپ شەككەندەردى اپات ورىن العان جەرلەردەن جەدەل ەۆاكۋاتسيالاۋ جانە اۋقىمدى قۇتقارۋ وپەراتسيالارىن جۇزەگە اسىرۋعا قولدانىلادى.
ەندىگى كەزەك اسكەري ۇشاقتارعا كەلىپ جەتتى. پارادتى ودان ءارى قىزدىرا تۇسكەن اسكەري-كولىكتىك جانە اسكەري جويعىش تۋ-154, تۋ-134, سۋ-27, سۋ-25, ان-12, ان-72, ان-74, ان-26, سي-295, سۋ30سم, سۋ-27, سۋ-25, ميگگ-31, ميگ-29 ۇشاقتارى سالتاناتتى شەرۋدىڭ ءمان-ماڭىزىن ارتتىرا ءتۇستى. اسىرەسە, سۋ-27 جويعىش ۇشاقتارى اسپان الەمىندە «70» سانىن ەكى جاعدايدا بەدەرلەگەنى كوپتىڭ كوڭىلىن توعايتتى.
اسكەري پارادتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ, ۇلتتىق ۇلان مەن مەملەكەتتىك كۇزەت قىزمەتىنىڭ مۋزىكانتتارىنان قۇرالعان بىرىككەن اسكەري وركەستر اياقتادى. وعان پرەزيدەنت وركەسترىنىڭ باستىعى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى تالعات بەردىعۇلوۆ جەتەكشىلىك جاسادى.
جولدىباي بازار,
«ەگەمەن قازاقستان».
