سۋرەتتى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
افريكا – سىرتقى ساياساتتاعى ماڭىزدى باعىت
قازاقستان پرەزيدەنتى استاناعا شاقىرۋىن قابىل العانى ءۇشىن فەليكس چيسەكەديگە العىس ايتتى.
– قازاقستانعا العاش رەت مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلىپ جاتسىز. شىن مانىندە, مۇنى تاريحي ساپار دەۋگە بولادى. ساپارىڭىز وتە ماڭىزدى. بۇل قادام قازاقستان مەن كونگو اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى دامىتۋعا تىڭ سەرپىن بەرەدى. ەلىڭىز – ادامي جانە تابيعي رەسۋرسقا باي مەملەكەت. حالىق سانى 110 ميلليوننان استام ەل. سونداي-اق كونگونىڭ حالىقارالىق جانە ايماقتىق دەڭگەيدەگى ءرولى ارتىپ كەلە جاتىر. وسى ورايدا بۇگىنگى كەلىسسوزدەر ورتالىق ازيا جانە افريكا اراسىنداعى بايلانىستى كۇشەيتۋگە ىقپال ەتەدى دەپ سەنەمىز. افريكا ەلدەرىمەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ – ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتىنداعى ماڭىزدى باعىتتىڭ ءبىرى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى وسى كەلىسسوزدەر ناتيجەسىندە ەكى ەلدىڭ بايلانىسى نىعايا تۇسەتىنىنە سەنىمدى ەكەنىن جەتكىزدى.
– ماعان جانە دەلەگاتسيامىزعا كورسەتكەن قوناقجايلىق نيەتىڭىز ءۇشىن سىزگە, سونداي-اق قازاقستان حالقىنا العىس ايتامىن. مەن ەكى ەل, جالپى العاندا, افريكا ايماعى مەن ورتالىق ازيا اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ ماقساتىندا ساپارمەن كەلدىم. ارينە, ءبىزدىڭ مەملەكەتتەرىمىز ءبىر-بىرىنەن الىستا ورنالاسقان. دەگەنمەن وسىنداي ساپارلار ءبىزدى جاقىنداستىرىپ, ءبىر-ءبىرىمىزدى ءجىتى تانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءسىزدىڭ ەلىڭىزبەن ERG كومپانياسى ارقىلى تىعىز جۇمىس ىستەيمىز. اتالعان كاسىپورىن تاۋ-كەن ونەركاسىبى سالاسىندا بەلسەندى قىزمەت ەتەدى. بىراق ىقپالداستىقتى ارتتىرىپ, تاجىريبە الماساتىن باسقا دا كوپتەگەن باعىت بار دەپ ويلايمىن, – دەدى فەليكس چيسەكەدي.
پرەزيدەنتتەر حالىقارالىق جانە وڭىرلىك كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەر جونىندە پىكىر الماستى.
دايەكتى ديالوگتىڭ بۇگىنى مەن كەلەشەگى
بۇدان كەيىن قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن فەليكس چيسەكەدي كەلىسسوزدى ەكى ەلدىڭ رەسمي دەلەگاتسيا مۇشەلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن جالعاستىردى. مەملەكەت باسشىسى كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ەلىمىزگە العاشقى ساپارىن تاريحي ءسات رەتىندە اتاپ ءوتىپ, ونىڭ استاناعا ۇلكەن دەلەگاتسيامەن كەلۋىن قازاق حالقىنا كورسەتكەن زور قۇرمەت دەپ باعالادى.
– ديپلوماتيالىق قاتىناستاردىڭ ورناعانىنا كوپ ۋاقىت بولا قويعان جوق. سوعان قاراماستان ءوزارا سەنىم مەن دوستىققا نەگىزدەلگەن ىنتىماقتاستىق دامىپ كەلەدى. بۇگىنگى كەلىسسوزدەر استانا مەن كينشاسا اراسىنداعى بايلانىستى جاڭا بەلەسكە كوتەرەدى, ءتيىمدى ارىپتەستىك ورناتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسى – قازاقستاننىڭ افريكاداعى ماڭىزدى سەرىكتەسى. ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ كەلەشەگى زور دەپ ويلايمىن, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى بۇل ۋاعدالاستىقتار مەن قول قويىلعان قۇجاتتار ءوزارا ءتيىمدى ىقپالداستىققا تىڭ سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى. سونىمەن قاتار سەرىكتەستىكتىڭ قارقىنىن ءوز دەڭگەيىندە ساقتاۋ ءۇشىن ەكى ەلدىڭ سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆولارى اراسىنداعى تۇراقتى ءارى ىسكەرلىك بايلانىستى جانداندىرۋعا شاقىردى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ەكىجاقتى كۇن ءتارتىبىنىڭ باسىم باعىتى بولۋى كەرەك. پرەزيدەنت قازاقستان مەن كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ تابيعي رەسۋرستارعا باي ءارى ەكونوميكالىق مۇمكىندىگى مول ەكەنىنە نازار اۋدارىپ, ەكى ەل ءوزارا ءتيىمدى جوبالاردى ىسكە اسىرۋدا سەنىمدى سەرىكتەس بولا الاتىنىن جەتكىزدى.
مەملەكەت باسشىسى اسا ماڭىزدى شيكىزات ماتەريالدارى سالاسىنداعى كدر-دىڭ الەۋەتىنە جوعارى باعا بەرىپ, بۇل ەلدىڭ بىرەگەي تابيعي رەسۋرستارى جاھاندىق جەتكىزۋ تىزبەگىندە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن اتاپ ءوتتى.
الەمدەگى كوبالت ءوندىرىسىنىڭ 76 پايىزى, مىستىڭ 14 پايىزى, قالايىنىڭ 8,3 پايىزى, تانتالدىڭ 42 پايىزى, كولتاننىڭ 40 پايىزى كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىنا تيەسىلى. سونىمەن قاتار جوعارى تەحنولوگيالىق سالالارعا قاجەتتى باسقا دا ستراتەگيالىق مينەرالداردىڭ مول قورى بار.
فەليكس چيسەكەدي كونگونىڭ ءوزارا ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە دايىن ەكەنىن جەتكىزدى.
– ءبىزدىڭ مەملەكەتتەرىمىز گەوگرافيالىق تۇرعىدان ءبىر-بىرىنەن الشاق ورنالاسسا دا, حالىقتارىمىزدى ەگەمەندىك پەن تەرريتوريالىق تۇتاستىقتى قۇرمەتتەۋ, ديالوگ ارقىلى بەيبىتشىلىككە ۇندەۋ سەكىلدى ورتاق قۇندىلىقتار بىرىكتىرەدى. كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسى حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ, سونىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ ەڭ قيىن ساتتەردە كورسەتكەن قولداۋىن ەشقاشان ۇمىتپايدى. قازاقستان بۇۇ اياسىنداعى بەلسەندى ۇستانىمىمەن كونگو حالقىنا جاناشىر ەكەنىن دالەلدەدى. سوندىقتان سىزگە شىنايى ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرۋگە رۇقسات ەتىڭىز, – دەدى كدر پرەزيدەنتى.
فەليكس چيسەكەديدىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ جانە بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ ءۇشىن دايەكتى ديالوگتى ىلگەرىلەتۋ ارقىلى قاۋىپسىزدىك پەن دامۋدىڭ وتە ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتتى. بۇل – الەم جۇرتشىلىعىنا ۇلگى.
كەلىسسوز بارىسىندا ەكىجاقتى ساۋدانى دامىتۋ, كولىك-لوگيستيكا, تاۋ-كەن, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار, تسيفرلاندىرۋ سالالارىنداعى ىقپالداستىق ماسەلەلەرىنە باسا ءمان بەرىلدى.
كەلىسسوز قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى فەليكس چيسەكەدي بىرلەسكەن مالىمدەمە قابىلدادى.
بۇدان بولەك ديپلوماتيالىق كونسۋلتاتسياعا, تاۋ-كەن جانە گەولوگيا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىققا قاتىستى ۆەدومستۆوارالىق قۇجاتتارعا قول قويىلدى.
ءى دارەجەلى «دوستىق» وردەنىمەن ماراپاتتادى
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل ەكى ەل جىلناماسىنداعى تاريحي كۇن ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, فەليكس چيسەكەديدى ءى دارەجەلى «دوستىق» وردەنىمەن ماراپاتتادى.
– قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى قارىم-قاتىناستار تىڭ قارقىن الۋدا. ەڭ الدىمەن, پرەزيدەنت فەليكس چيسەكەدي مىرزانى قازاقستاندا العاشقى مەملەكەتتىك ساپارمەن قارسى الۋ – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن قۇرمەت. كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسى – قازاقستاننىڭ افريكا قۇرلىعىنداعى ماڭىزدى ءارى سەنىمدى سەرىكتەسى. ەكى ەل اراسىنداعى بايلانىستار بەرىك دوستىق پەن ءوزارا قۇرمەتكە نەگىزدەلگەن. قازاقستان كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىمەن ءتۇرلى سالاداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا مۇددەلى. ىقپالداستىقتى ەرەكشە سەرپىنمەن تەرەڭدەتۋ ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىك بار. جوعارى دەڭگەيدەگى ساياسي نيەتىمىز – ورتاق, ساۋدا-ەكونوميكالىق الەۋەتىمىز – مول, مادەني-گۋمانيتارلىق سالاداعى ماقسات-مىندەتتەرىمىز ءبىر. بۇگىنگى كەلىسسوز قورىتىندىلارى – وسىنىڭ ايقىن دالەلى. ءبىز ءوزارا قولداۋ مەن تۇسىنىستىك رۋحىندا ەكىجاقتى قاتىناستاردى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە ۋاعدالاستىق. ەكى ەلدىڭ مۇددەسىنە ساي كەلەتىن ماڭىزدى كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزدىك. حالىقارالىق ساحناداعى ىقپالداستىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا كەلىستىك. جاھاندىق قاۋىپسىزدىك جانە تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ىسىندە كۇش-جىگەرىمىزدى جۇمىلدىرۋعا نيەت بىلدىردىك. جالپى, استانا مەن كينشاسا اراسىنداعى سان قىرلى سەرىكتەستىكتىڭ الەۋەتى مول, بولاشاعى زور دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ فەليكس چيسەكەديدىڭ وسى يگى ىسكە قوسىپ وتىرعان تاريحي ۇلەسىنە جوعارى باعا بەردى. سونداي-اق ونى حالقىنىڭ قولداۋىنا ارقا سۇيەپ, ەلىن العا باستاعان ناعىز كوشباسشى دەپ بىلەتىنىن مالىمدەدى.
– كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسى ايتارلىقتاي تابىستارعا قول جەتكىزىپ, حالىقارالىق ساحنادا بەدەلىن نىعايتىپ كەلەدى. ەلىڭىزدىڭ ەكونوميكاسى ءوسىپ جاتىر. ءسىزدىڭ باستاماڭىزبەن ءتۇرلى سالادا تىڭ جوبالار تابىستى جۇزەگە اسۋدا. بۇل جەتىستىك – ءسىزدىڭ ارقاڭىز. ءسىزدىڭ باسشىلىعىڭىزبەن ەلىڭىز بۇدان دا بيىك بەلەستەردى باعىندىرا بەرەتىنىنە كامىل سەنەمىن. وسى ماقسات-مۇراتتارعا جەتۋ جولىندا قازاقستان ەلىڭىزدى قولداۋعا دايىن, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت قازاقستان مەن كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ىنتىماعىن ارتتىرۋعا, ەلدەرىمىز اراسىنداعى دوستىقتى بەكەمدەۋگە, حالىقارالىق جانە ايماقتىق قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى نىعايتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسقانى ءۇشىن فەليكس چيسەكەديدى ءى دارەجەلى «دوستىق» وردەنىمەن ماراپاتتاۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانىن ايتتى.
– بۇل – قازاق ەلىنىڭ سىزگە دەگەن ەرەكشە قۇرمەتى جانە شىنايى ريزاشىلىعى, حالقىڭىزعا كورسەتكەن ىستىق ىقىلاسى. ءسىز افريكا ەلدەرىنىڭ جوعارى باسشىلارى اراسىنداعى وسىنداي قۇرمەتتى ماراپات العان تۇڭعىش ساياساتكەر بولدىڭىز, – دەدى پرەزيدەنت.
كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ماراپاتقا لايىق كورگەنى ءۇشىن قاسىم-جومارت توقاەۆقا العىس ايتىپ, جەمىستى ىنتىماقتاستىق اياسىن كەڭەيتۋگە دايىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– حالىقتارىمىز اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى نىعايتۋعا بار كۇش-جىگەرىمدى سالامىن. ءوز ەلىمنىڭ, سونداي-اق تۇتاس افريكا قۇرلىعىنىڭ مۇددەسىنە ساي كەلەتىن ىقپالداستىقتىڭ جاڭا باعىتتارىن ىزدەپ, ونى ودان ءارى دامىتۋعا ۇمتىلامىز. ورتالىق ازيا ءوڭىرى ازىرگە افريكاعا اسا تانىس ەمەس. سوندىقتان بۇگىنگى جانە بولاشاقتاعى ىنتىماقتاستىعىمىز قوس قۇرلىق اراسىنداعى بايلانىستار تاريحىندا ماڭىزدى كەزەڭ بولاتىنىنا سەنىمدىمىن, – دەدى فەليكس چيسەكەدي.
