كەنشىلەر قالاسىنداعى وقۋ ورنىنىڭ 1130 ستۋدەنتى, 58 وقىتۋشىسى بار. وقۋ مەرزىمى – 4 جىل. ستۋدەنتتەرىنىڭ 70%-ى حرومتاۋ اۋدانىنىڭ بالالارى. 95 ورىندىق جاتاقحاناسى بار. بيىل 1-كۋرسقا 205 ستۋدەنت قابىلدانعان. ستۋدەنت 47 مىڭ تەڭگە شاكىرتاقى الادى, ىستىق اسپەن قامتاماسىز ەتىلگەن. قىزىلوردا, شىمكەنت, تۇركىستان, جەزقازعان, قاراعاندىدان كەلىپ وقىپ جاتقان بالالار بار. ء«بىزدىڭ كوللەدجدە كەنشى, ۇڭعىلاۋشى, كەن بايىتۋشى, سلەسار, دانەكەرلەۋشى, ەلەكتر مەحانيگى, ەلەكتر مونتەرى ماماندىقتارىنا وقىتىلادى. ءبىر ەرەكشەلىگىمىز, ستۋدەنتتەرىمىز نەگىزگى ماماندىعىمەن بىرگە باسقا ماماندىق الىپ شىعادى. ماسەلەن, بولاشاق كەنشى نە بايىتۋشى ءوز تاڭداۋىنا وراي جەراستى ەلەكتروۆوز, كەن قوپاراتىن كولىك جۇرگىزۋشىسى, تاۋ-كەن جۇمىسشىسى ماماندىعىن قوسا مەڭگەرەدى. ەكىنشىدەن, وقۋ ورنى جۇمىس بەرۋشىمەن ۇنەمى بايلانىستا. جۇمىس بەرۋشىلەر وقۋ ۇدەرىسىنە تىكەلەي قاتىسىپ, سۇرانىستاعى مامانداردى دايارلاۋعا الدىن الا تاپسىرىس بەرەدى. ماسەلەن, ءتورت جىلدان كەيىن كومپانياعا قانشا شاحتەر, كەن بايىتۋشى, ەلەكتريك, سلەسار قاجەت بولاتىندىعىن ەسەپتەپ, سونشا مامان دايارلاۋدى تاپسىرادى. ايتا كەتۋ كەرەك, ءبىزدىڭ باستى الەۋمەتتىك سەرىكتەسىمىز – «قازحروم» تۇك» اق فيليالىنا قاراستى ءدوڭ كەن بايىتۋ كومبيناتى. ءبىزدىڭ تۇلەكتەرىمىز وسى كومبيناتتىڭ شاحتالارىندا ەڭبەك ەتەدى», دەيدى حرومتاۋ تاۋ-كەن تەحنيكالىق جوعارى كوللەدجىن 22 جىلدان بەرى باسقارىپ كەلە جاتقان باعداش مولداشەۆا. ول بيىل كوكتەمدە پرەزيدەنتتىڭ قولىنان «قۇرمەت» وردەنىن الدى.
وقۋ عيماراتىن ارالاۋدى شاحتانىڭ كوشىرمەسى تۇرىندە جاسالعان وقۋ پوليگونىنان باستادىق. مۇندا جەر استىنا تۇسكەندەي اسەردە بولاسىڭ. ورتادا شاعىن ۆاگونەتكالار قوزعالاتىن رەلس تۇر. ستۋدەنتتەر وسى جەردە كەن قاباتىن تىرەپ قويعان قوندىرعىلارداعى بەكىتكىشتەردى اشىپ-جابۋعا ماشىقتانادى. وقۋ پوليگونى 2006 جىلى سالىنعان. كەلەسى بولمە جەراستى جۇمىستارىن ۆيرتۋالدى تۇردە جۇرگىزەتىن قوندىرعىلارمەن جابدىقتالعان. كومپانيا شاحتالارىنىڭ سۇلباسى رەتىندە جاسالعان وقۋ بولمەسىن «ERG» كومپانياسى سىيلاعان. ءدوڭ كەن بايىتۋ كومبيناتىنىڭ شاحتالارىندا حروم اشىق ادىسپەن دە, جەر استىنان دا وندىرىلەدى. شاحتالار تەرەڭدەپ بارادى. ۆيرتۋالدى زەرتحانادان ستۋدەنت كەندى بۇرعىلاۋدى, جەر استىنداعى تەرەڭدىكتە ءجۇرۋدى ۇيرەنەدى. ستۋدەنت 3-كۋرستان باستاپ وندىرىستىك تاجىريبەدەن وتكەندە, وعان جەر استىندا جۇمىس ىستەۋ قيىنعا تۇسپەيدى.
كەلەسى جابدىقتالعان بولمە – تاۋ-كەن كولىكتەرى مەن كەشەندەرى زەرتحاناسى. مۇندا جەراستى بۇرعىلاۋ قوندىرعىسىندا جۇمىس ىستەۋگە جانە جەراستى باسقارۋعا ۇيرەتىن «Boomer – 282» كەشەنى ورناتىلعان. ءدارىستى وقىتۋشى قانات قوشانباەۆ جۇرگىزەدى. ءوزى تەرەڭدىكتە بۇرعىلاۋشى كولىگىن جۇرگىزگەن بۇرىنعى كەنشى ەكەن. «زاڭ بويىنشا 18 جاسقا تولماعاندارعا جەر استىنا تۇسۋگە رۇقسات جوق. 3-كۋرستا وقيتىن ستۋدەنتتەرىمىز 3-3,6 اي, 4-كۋرس ستۋدەنتتەرى 6-8 اي مەرزىمدە ءدوڭ كەن بايىتۋ كومبيناتىندا وندىرىستىك تاجىريبەدەن وتەدى. ولار ءوز ماماندىقتارىنا قاراي شاحتادا, نە كەن بايىتاتىن ورىنداردا جۇمىس ىستەيدى. وندىرىستىك تاجىريبە كەزىندە ولارعا كاسىپورىن باسشىلىعى جۇمىس كولەمىنە بايلانىستى 90–280 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا جالاقى تولەيدى. ءۇش-ءتورت اي جۇمىس ىستەگەن بالاعا بۇل جاقسى كومەك», دەيدى باعداش قايىرجانقىزى.
كوللەدج وقىتۋشىلارى بالالاردىڭ بىلىمگە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن قالاي وياتادى؟ مۇنىڭ جولى بىرەۋ-اق: وقۋشى كۇندەلىكتى ساباعىنان قالماي, وقىپ-ۇيرەنۋگە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن جوعالتىپ الماسا بولعانى. جانە دە ءبىلىمدى تەوريادان گورى تاجىريبەمەن ۇشتاستىرعاندا, كوزبەن كورىپ, قولىمەن ۇستاعاندا تيىمدىلىگى جوعارى بولادى. بۇل جەردە ءبىلىم ۇيىمىنىڭ وقۋ-ماتەريالدىق بازاسىن كۇشەيتۋگە ءمان بەرۋ كەرەك. ەگەر بالا جابدىقتارمەن جۇمىس ىستەي الماسا, ەرتەڭ قالاي وندىرىسكە بارادى؟ سول ءۇشىن 1-كۋرستان باستاپ ستۋدەنت تۇسكە دەيىن ساباق وقىپ, تۇستەن كەيىن وسى جەردەگى تەحنيكالىق ۇيىرمەلەرگە جازىلىپ, قوندىرعىلارمەن جۇمىس ىستەيدى. كەنشى ماماندىعىنا دەگەن قۇرمەتتى ارتتىرۋ ءۇشىن كوللەدجدە وزات كەنشىلەر اۋلەتىمەن كەزدەسۋلەر, ءوندىرىس ورنىنا ەكسكۋرسيالار تۇراقتى ۇيىمداستىرىلادى.
2019 جىلى ءدوڭ كەن بايىتۋ كومبيناتى قىزمەتكەرلەرى مەن وسى وقۋ ورنى ستۋدەنتتەرى تاۋ-كەن سالاسىندا جويىلاتىن جانە بولاشاقتا پايدا بولاتىن ماماندىقتار ءتىزىمىن قۇراستىرعان. كوپشىلىگى كەن يگەرۋدە تەرەڭدىكتە ۇشاتىن درونداردى پايدالانۋ مۇمكىندىگى جوعارى بولاتىنىن ايتقان. كوپ كەشىكپەي كوللەدج قابىرعاسىندا جەراستى دروندارىن قۇراستىراتىن زەرتحانا اشىلدى. كوللەدجدىڭ ينفورماتيكا ءپانى مۇعالىمى ايدوس وسپاننىڭ ايتۋىنشا, وقۋ ورنىندا كەن قاباتتارىنا ۇشىرىلاتىن درونداردى باسقاراتىن وپەراتورلار دايارلانادى. زەرتحانادا ستۋدەنتتەر وزدەرى قۇراستىرعان جەتى ءتۇرلى 15 درون بار. شاحتانىڭ تەرەڭ قاباتتارىندا كەن وپىرىلىپ, مەتان گازى جينالعاندا, كەنشىلەرگە تونەتىن قاۋىپتى ازايتۋ ءۇشىن ۇشقىشسىز باسقارىلاتىن جابدىقتار جىبەرىلەدى. زەرتحانادا كوللەدجدىڭ بيىلعى تۇلەگى, ەلەكترومەحانيكالىق جابدىقتاردى پايدالانۋ مامانى, درونداردى ۇشىرۋمەن اينالىساتىن دانيلل درەشياكپەن پىكىرلەستىك. ول رەسپۋبليكالىق «World skills», كورپوراتيۆتىك «ERG skills» بايقاۋلارىنىڭ جەڭىمپازى. جاقىندا پەكيندە وتەتىن بايقاۋعا بارماقشى.
كوللەدجدىڭ مەحانيكا, پنەۆماتيكا جانە گيدراۆليكالىق زەرتحاناسىندا شاحتاعا قىزمەت كورسەتەتىن جەلىلەردى ءبىر كوزدەن باسقاراتىن جابدىقتار ورناتىلعان. مۇندا ستۋدەنتتەر شاحتانىڭ جەلدەتۋ, ەلەكترمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەلەرىن كومپيۋتەرلىك تەحنولوگيا ارقىلى باسقارۋعا ۇيرەنەدى دەيدى وقىتۋشى اسىلبەك يسماعۇلوۆ. قازىرگى جۇمىسشى ماماندىقتارىنىڭ «World skilles» بايقاۋلارىندا مەحانيكا مەن ەلەكترونيكانى بايلانىستىرعان مەحاترونيكاعا ەرەكشە ءمان بەرىلىپ ءجۇر. وسى وقۋ ورنىنىڭ ستۋدەنتتەرى دە «World skilles» قوزعالىسى بويىنشا اقتوبە وبلىسىندا وتكەن جارىستاردا 2019 جىلدان بەرى 1-ورىننان تۇسپەي كەلسە, رەسپۋبليكالىق بايقاۋلاردان دا ەكىنشى, ءۇشىنشى ورىن الدى. وقىتۋشىلار كەن ورىندارىنا قىزمەت كورسەتۋشى سالاعا مامان دايىنداپ بەرۋگە ءازىر.
كوللەدج زەرتحانالارىنداعى وقىپ-ۇيرەنۋگە ارنالعان زاماناۋي جابدىقتار گرانت جانە الەۋمەتتىك سەرىكتەستەردىڭ قارجىسىنا جاساقتالعان. قوسىمشا قارجى كوزدەرى جاڭا وقۋلىقتار, ەلەكتروندى وقۋلىقتار ساتىپ الۋعا مۇعالىمدەردى ىنتالاندىرۋعا جۇمسالادى. وسى وقۋ ورنىنىڭ تۇلەگى, وندىرىستىك وقۋ شەبەرى ارلان تالعات تا «World skills», «ERG skills» جوبالارىنىڭ قاتىسۋشىسى. قىركۇيەكتە ماڭعىستاۋدا جۇمىسشى ماماندىقتارى اراسىندا وتەتىن بايقاۋعا ەلەكترومونتاج قۇزىرەتتىلىگى بويىنشا سايىسقا تۇسەدى. ەلەكترومەحانيك ماماندىعىن بىتىرگەن ول 1-كۋرستان مەحاترونيكا, وندىرىستىك اۆتوماتتاندىرۋدى قىزىعۋشىلىقپەن وقىعانىن ايتادى. «World skills»-كە ەلەكترومونتاج ماماندىعى بويىنشا بىرنەشە ستۋدەنت دايىندالىپ جاتىر. ميحايل ريپپەر رەسپۋبليكالىق سايىستان وزىپ شىعىپ, ەۋروپا ەلدەرىنىڭ اراسىنداعى جۇمىسشى ماماندىقتارى بويىنشا قىركۇيەكتە دانيادا وتەتىن «Euro skills» چەمپيوناتىنا ەلەكترومونتاج ماماندىعى بويىنشا قاتىسادى. جۇلدەگە يە بولسا, الەمدىك سايىسقا جولداما الادى. ول ەلەكتر وتكىزگىشتەرىن كومپيۋتەرلىك باعدارلاما ارقىلى قۇراستىرادى. ەۋروپا چەمپيوناتىندا سىزبانىڭ ورنىنا الگوريتم عانا بەرىلىپ, قاتىسۋشىنىڭ لوگيكالىق ويلاۋ قابىلەتى سىنعا تۇسپەكشى.
وقۋ عيماراتىندا سلەسار, دانەكەرلەۋ ءىسىن, ەلەكترومونتاجدى وقىتاتىن, كەندەگى حرومنىڭ قۇرامى مەن باسقا مەتالداردىڭ قوسپاسىن انىقتايتىن زەرتحانا دا بار. كەيىنگىسىنە 2020 جىلى «جاس مامان» باعدارلاماسىنان ۇتقان قارجىعا زەرتحانا جابدىقتارى ساتىپ الىندى. «بۇل جەردە ستۋدەنتتەر كەننىڭ ساپاسى, اۋىزسۋدىڭ حروممەن لاستانۋىن زەرتتەيدى, فوسفور, مارگانەتس, اۋىر مەتالداردى انىقتايدى», دەيدى حيميالىق تالداۋ زەرتحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى اينۇر وتەۋوۆا.
نۇربولات سامۇراتوۆ ءدوڭ كەن بايىتۋ كومبيناتىندا 20 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەيدى. حرومتاۋ كوللەدجىن بىتىرگەن بويى كومبيناتقا كەنشى بولىپ ورنالاسقان. بۇگىندە تاۋ-كەن شەبەرى. ارنايى باعدارلامامەن تۇرعىن ۇيگە قول جەتكىزگەن. ءتورت بالاسى سپورت مەكتەبىنە تەگىن قاتىسادى, جازعى كانيكۋلدا كومبيناتقا قاراستى «مۇعالجار» لاگەرىندە دەمالىپ كەلگەن. «شاحتاداعى جۇمىس تاڭ الاگەۋىمنەن باستالادى. 20 شاقىرىم تەرەڭدىككە ءتۇسىپ, جەراستى جەلدەتكىشىن تەكسەرىپ, اۋا ساپاسىن باقىلايمىز. جۇمىس كۇنىنىڭ ۇزاقتىعى –12 ساعات. 7 كۇن ىستەپ, جەتى كۇن دەمالىپ, بەكىتىلگەن 1,5 مىڭ ساعاتتى يگەرەمىز», دەيدى ول.
مامان دايارلاۋداعى جاڭاشىلدىعىمەن ەرەكشەلەنەتىن, ءوندىرىس پەن قولدانبالى زەرتتەۋلەردى توعىستىرۋ ارقاسىندا وندىرىسكە قاجەتتى ماماندار دايارلاپ كەلە جاتقان, دۋالدى وقىتۋ جۇيەسىندەگى كوشباسشى جانە حالىقارالىق جوبالاردىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى –حرومتاۋ تاۋ-كەن تەحنيكالىق جوعارعى كوللەدجىنىڭ تاجىريبەسى وزگەلەرگە ۇلگى بولارلىق.
اقتوبە وبلىسى
