قپو-نىڭ يننوۆاتسيالىق جوبالارى

“قاراشىعاناق پەتروليۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ.” (قپو) كومپانياسى باتىس قازاقستان وبلىسىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن ەكى بىردەي يننوۆاتسيالىق جوبانىڭ تۇساۋىن كەستى. بۇل “قاراشىعاناق-ورال” گاز قۇبىرى مەن وب­لىس ورتالىعىنىڭ جانىندا تاياۋدا سالىنعان 54-مەگاۆاتتىق گازتۋربينالى ەلەكتر ستانسا­س­ى­نان تارتىلعان ەلەكتر جانە جىلۋ جەلىلەرى قۇرىلىسىنىڭ جوباسى. “قاراشىعاناق-ورال” گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى تۋرالى ۋاعدالاستىق قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ, باتىس قازاقستان وبلىستىق اكىمدىگىنىڭ جانە قاراشىعاناق جوباسى بويىنشا ارىپتەس – “بي دجي گرۋپپ”, “ەني”, “شەۆرون” جانە “لۋ­كويل” كومپانيالارى اراسىندا قول جەت­كىزىلدى. اتالعان جوبانى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى رەسمي مەموراندۋمعا كەيىننەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن قول قويىلدى. ورالدان نوۆوپاۆلوۆكا كەنتىنە دەيىن وتەتىن جانە فەدوروۆ اۋدانىنىڭ ەلدى مە­كەن­دەرىن گازبەن جابدىقتايتىن گاز قۇبىرى­نىڭ باستاپقى ۋچاسكەسىنىڭ قۇرىلىسى 2009 جىلعى جەلتوقساندا اياقتالعان بولاتىن. بۇل گاز قۇبىرىنىڭ ۋچاسكەسى سونداي-اق, اقسايعا, ءبور­لىگە جانە تۇڭعىشقا تارتىلعان تارماق­تاردى قۇرامىنا كىرگىزەدى. 2009 جىلعى قا­زاندا قپو كومپانياسى جىمپيتى كەنتىنە 116 شاقىرىمدىق 10-ءديۋيمدى گاز قۇبى­رى­نىڭ قوسىمشا بولگىشى قۇرىلىسىن باستادى. ول جۇمىستاردىڭ باستاپقى جوسپارلانعان كولەمىنە قاراي قوسىلدى. “قاراشىعاناق-ورال” گاز قۇبىرى قۇرىلىسى جوباسىنىڭ باع­دارلانعان جالپى قۇنى 300 ميلليون اقش دوللارىنا جۋىق سومانى قۇرايدى. قپو-نىڭ تاپسىرىسى بويىنشا گاز قۇبى­رى­نىڭ قۇرىلىسىن قازاقستاندىق “كاز­ستروي­سەرۆيس” مەردىگەر كومپانياسى جۇرگىزۋدە. جىمپيتى كەنتىندە 28 ماۋسىمدا بولعان رەسمي راسىمدە قپو-نىڭ باس ديرەكتورى دجۋزەپپە پازي سويلەگەن سوزىندە بىلاي دەپ مالىمدەدى: ““قاراشىعاناق-ورال” گاز قۇبىرى تاياۋ بولاشاقتا باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى بەس اۋداننىڭ ءجۇز مىڭنان استام تۇرعىنىنا ەكولوگيالىق وتىندى تۇ­راقتى جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتەتىنىن حابار­لاۋعا قۋانىشتىمىن. ونىڭ قۇرىلىسى اياق­تالۋ ساتىسىندا تۇر. بۇل جەتىستىك ەكونو­ميكالىق, سونداي-اق الەۋمەتتىك ماڭىزعا يە. ويتكەنى, ماڭىزدى قۇرىلىس قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قاراشىعاناق جوباسى بويىنشا ارىپتەس-كومپانيالاردىڭ بىرلەس­كەن ىنتىماقتاستىعىنىڭ ناتيجەسى بولىپ تابىلادى. ول باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ودان ءارى دامۋىنا ەلەۋلى ىقپال ەتەدى. اۋ­قىمدى الەۋمەتتىك جوبا تابيعي گازدىڭ ىشكى نارىعىن دامىتۋعا جانە باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تۇرعىندارىنا ەڭ قاجەتتى قۋات­تى جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, ونەر­كاسىپتىك وسۋگە ودان ءارى ىقپال جاسايدى”. “قاراشىعاناق-ورال” گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى تولىق اياقتالۋى قاراشىعاناق كەن ورنى مەن ورال قالاسىنىڭ ارالى­عىنداعى اۋماقتاعى, جايىق وزەنىنىڭ سول جاعالاۋىنا ورنالاسقان ەلدى مەكەندەر حال­قىنىڭ ۇيلەرىنە تابيعي گازدى جەتكىزۋدى قام­تاماسىز ەتەدى. تابيعي گازدى تۇراقتى جەت­كىزۋگە قوسىمشا رەتىندە, اتالعان جوبانى ءجۇ­زەگە اسىرۋ جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا, جەر­گىلىكتى الەۋەتتى دامىتۋعا, تەحنولوگيالاردى بەرۋگە جانە جەرگىلىكتى ينفراقۇرىلىمدى ءتيىستى دامىتۋعا قول جەتكىزەدى. قپو ۇسىنعان جوبانىڭ ءبىرى, ورالداعى 54-مەگاۆاتتىق گاز تۋربينالى ەلەكتر ستان­ساسىنىڭ جانىندا تاياۋدا سالىنىپ, ودان باستاۋ الاتىن ەلەكتر جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى. اتالعان جوبا شەڭبەرىندە قپو قوسالقى ستانسانى جانە 110/10kV ەلەكتر بەرۋ جەلىسىن سالادى, سونداي-اق 110/35/10kV قولدانىس­تاعى ەكى قوسالقى ستانسانى قايتا جاڭعىر­تۋدى جۇزەگە اسىرادى. قپو-نىڭ تاپسىرىسى بويىنشا بۇل جوبانى ورالداعى “ەلمو” كومپانياسى ىسكە اسىرادى. بۇدان باسقا, تاياۋ بولاشاقتا قپو اتال­عان گاز تۋربينالى ەلەكتر ستانساسىنان جىلۋ جەلىسىن تارتادى. جوبا شەڭبەرىندە سونىمەن بىرگە, وبلىس ورتالىعىنداعى قولدانىستاعى جىلۋ جەلىلەرىنىڭ بىرنەشە ۋچاسكەلەرىن قايتا جاڭعىرتۋدى جۇرگىزبەك. ەلەكتر جانە جىلۋ جەلىلەرىنىڭ قۇرى­لى­سى قپو-نىڭ الەۋمەتتىك-ينفراقۇرى­لىم­دىق باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جۇزەگە اسى­رى­لۋدا. قپو-نىڭ بۇل جوبالارعا قۇيعان ين­ۆەستيتسيالارىنىڭ جالپى كولەمى 23 ميل­ليون اقش دوللارىنان اسىپ جىعىلادى. “قاراشىعاناق پەتروليۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ.” (قپو) “بي دجي گرۋپپ” (قاتىسۋدىڭ 32,5%), “ەني” (32,5%), “شەۆرون” (20%) جانە “لۋكويل” (15%) بىرلەسكەن كاسىپ­ور­ىندارى بولىپ تابىلادى. قپو الەمدەگى ەڭ ءىرى مۇناي-گاز كوندەنساتتى كەن ورىندا­رىنىڭ ءبىرى – قاراشىعاناق كەن ورنىن يگەرۋگە جانە دامىتۋعا باسشىلىق جاسايدى. مۇنايدىڭ, گازدىڭ جانە كوندەنساتتىڭ باس­تاپقى تەڭگەرىمدىك قورى 9 ميلليارد باررەل كوندەنساتتى جانە گازدىڭ ء(HىىP) 48 تريل­ليون تەكشە فۋتىن, جالپى قوردىڭ ەسەپتىك جاعدايىندا 2,4 ميللياردتان استام باررەل كوندەنساتتى جانە گازدىڭ 16 تريلليون تەكشە فۋتىن قۇرايدى. قاراشىعاناقتا قازىرگى كەزدە ءوندىرۋدىڭ رەكوردتىق دەڭگەيىنە قول جەتكىزىلدى. كەن ورنى قازاقستانداعى ەڭ ءىرى گاز ءوندىرۋ كاسىپورنى ەكەندىگى بارشاعا ايان. ءوندىرۋ كورسەتكىشتەرى رەسپۋبليكادا وندىرىلگەن بارلىق گازدىڭ 44% جۋىعىن جانە سۇيىق كومىرسۋتەگىنىڭ جالپى ءوندىرىسىنىڭ 14,5%-عا جۋىعىن قۇرايدى. 2009 جىلى قاراشى­عا­ناق­تا شامامەن 139,4 ميلليون باررەل مۇناي ەكۆيۆالەنتى ءوندىرىلدى. مارات اققۇل, “ەگەمەن قازاقستان”.