مەركى ماي-ىرىمشىك زاۋىتى 1936 جىلى اشىلسا, 1954 جىلدارى زاۋىت جانىنان جاڭا تسەحتار سالىنا باستاعان. 2005 جىلى ءوندىرىس «مەركى ىرىمشىك زاۋىتى» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى بولىپ قايتا قۇرىلدى. قازىر تاۋلىگىنە بۇرىنعىداي 100 توننا ءسۇت وندىرمەسە دە 12-15 توننا شاماسىندا ءونىم شىعارىپ وتىر. 80 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان. جۇمىسشىلار الىستان كەلمەيدى, بارلىعى دەرلىك اۋىل ماڭىنان قاتىنايدى. ورتاشا جالاقى 130 مىڭ تەڭگەنىڭ شاماسىندا ەكەن, جازدا, ەڭبەك قىزىپ, ءوندىرىس قۋاتى ۇلعايعاندا جالاقى 170 مىڭ تەڭگەگە دەيىن وسەدى. شيكىزاتتى مەركىنىڭ وزىنەن, كورشىلەس اۋدانداردان الدىرادى. تاڭسارىدەن ءسۇت تاسيتىن كولىكتەر مال ۇستايتىن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ, تۇرعىنداردىڭ ءۇيىن ارالاپ, ءسۇت جينايدى. وكىنىشكە قاراي, جىل وتكەن سايىن ءسۇت ازايىپ بارادى. مۇنىڭ سەبەبىن اۋىلدا ءسۇت وڭدەيتىن جەكە كاسىپكەرلەر كوبەيىپ, سۇتكە سۇرانىس ارتقانىمەن بايلانىستىرۋعا بولادى.
سيىر ۇستايتىنداردىڭ كوبى قولدان ىرىمشىك, قۇرت, قايماق جاساپ ساتۋعا داعدىلانىپ كەلەدى. وسىنداي وزگەرىستەردەن سوڭ زاۋىت باسشىلىعى ءسۇتتىڭ ءبىر بولىگىن جۋالى اۋدانىنان تاسىمالداۋعا شەشىم قابىلداعان. بىزگە زاۋىتتىڭ تىنىس-تىرىشىلىگى, جوبالىق قۋاتى تۋرالى وندىرىستە ءسۇت جانە ءسۇت ونىمدەرىنىڭ تەحنولوگى بولىپ ەڭبەك ەتەتىن اسەل شەكشەكوۆا ايتىپ, ءتۇسىندىرىپ بەردى. ءسۇت ءوندىرىسىنىڭ تەحنولوگياسىن جەتىك بىلەتىن ول, وسى زاۋىتتا 2004 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەيدى.
– ءوزىم بىشكەك پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە تەحنولوگ ماماندىعىن مەڭگەرگەنمىن. ەڭبەك جولىمدى وسى تسەحتا قاتارداعى جۇمىسشى بولىپ باستادىم. كەيىن لابورانت, قىشقىل ءسۇت ونىمدەرى بولىمىندە شەبەر, اعا شەبەر اتاندىم. 2022 جىلدان ءوندىرىس مەڭگەرۋشىسى بولىپ جۇمىس ىستەپ كەلەمىن. جۇمىستا جاۋاپكەرشىلىك ارتتى, تيىسىنشە جالاقى ءوستى. قازىر زاۋىتتا ءسۇت تاسيتىن 4 كولىك بار. ولار ءونىمنىڭ ساپاسىن بۇزباۋ ءۇشىن تاڭ اتپاي جۇمىسقا كىرىسەدى. باسەكە زامانىندا ءسۇت تاپشىلىعى قىسىپ جاتىر. بۇرىنعىداي ءسۇت جينايتىن شارۋالار ازايدى. تىعىرىقتان شىعۋدىڭ امالىن تاۋىپ جۋالى اۋدانىنان عانا ەمەس, كورشى قىرعىزستاننان دا ءسۇت جەتكىزە باستادىق. وسى قيىندىقتارعا قاراماستان, كەيىنگى جىلدارى ءوندىرىس كولەمىن تومەندەتكەنىمىز جوق. ءالى كۇنگە ايرانىمىزدى مەركىدەن بولەك, تارازعا, شۋعا تاسىمالدايمىز. قاتتى سىرلارىمىزدى الماتى, قاراعاندى, استاناعا جونەلتەمىز, – دەيدى زاۋىتتىڭ تەحنولوگ مامانى.
زاۋىتتا 10 عيمارات, 6 تسەح بار ەكەن. ءسۇت تاسيتىن كولىكتەر شيكىزاتتى جەتكىزگەن ساتتە ونى جۇمىسشىلار سۋىتىپ, وسى تسەحتارعا بولەدى. سوسىن وڭدەيدى. ىرىمشىك, سارى ماي, قۇرت تاعىسىن-تاعى ونىمدەردىڭ ارقايسىسى بولەك تسەحتا وندىرىلەدى. ءساتى ءتۇسىپ تۇرعاندا ءبىز دە تسەحتاردى ارالاپ كوردىك. ءسۇت وڭدەيتىن تسەحتاعى قۇرىلعىلاردىڭ ۇلكەندىگىنە قايران قالدىق. ءسۇت تولعان ءار بوشكەنى جەكە-جەكە جۇمىسشى كۇزەتىپ تۇر. وسىلايشا, جۇمىسشىلار ءوندىرىس بارىسىن ءجىتى باقىلاپ, ءسۇتتىڭ ساپاسىن ساقتايدى. ءسۇت مول كەزدە باسشىلىق ىرىمشىكتى مەيلىنشە كوپ جاساپ قالۋعا تاپسىرما بەرەدى. سەبەبى مەركى ىرىمشىگىنە نارىقتا سۇرانىس جاقسى. قايدا وتكىزەمىز دەپ باس قاتىرمايدى. 2 جەكەمەنشىك ارتەزيان بۇرعىسى, 2 ترانسفورماتورلى پودستانسادان بولەك 500 گەكتار ەگىندىك القابى زاۋىتقا قارايدى. تسەحتاردا ەلىمىزدە, رەسەي جانە باتىس ەلدەرىندە شىعارىلعان قۇرال-جابدىقتىڭ 200 ءتۇرى ورناتىلعان. ءوندىرىستىڭ نەگىزگى تۇتىنۋشىلارى – استانا, الماتى, قاراعاندى, شىمكەنت, شۋ, تاراز قالالارىمەن قوسا, قورداي, قۇلان اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارى.
الىسقا ۇزاماي-اق قويالىق, وسىدان 5-6 جىل بۇرىن مەركى ايرانى اۋدانداعى, تاراز قالاسىنداعى دۇكەندەردىڭ سورەلەرىنەن تۇسپەيتىن. تۇتىنۋشىلار ىزدەپ ءجۇرىپ, سونى الۋعا تىرىساتىن. قازىر مەركى ايرانىن دۇكەندەردەن ءجيى كەزىكتىرمەيتىن بولدىق. مۇنىڭ سەبەبىن بىزگە تسەحتىڭ جۇمىسىن تانىستىرعان اسەل شەكشەكوۆادان سۇرادىق.
– زاۋىتتا قاتتى جانە بالقىتىلعان ىرىمشىكتەردى وندىرەمىز. ونىڭ ىشىندە «كوسترومسكوي», «مەركەنسكي», «گوللاندسكي», «موتسارەللا» سىندى قاتتى ىرىمشىكتەر بولسا, بالقىتىلعانداردىڭ ىشىندە «يانتار», «كولباسنىي» ىستالعان ىرىمشىگى بار. بۇعان قوسا, مەركى سارى مايىن, ايران, سۇزبە, قايماعى مەن قۇرتىن جاسايمىز. ءيا, مايلىلىعى 2,5%, 3,2% جانە 1% مەركى ايرانى ءبىراز جىل دۇكەن سورەلەرىنەن تۇسپەي كەلدى. قازىر دە ايرانىمىزدى وزگە وڭىرلەرگە شىعارىپ جاتىرمىز. بىراق, سىزدەر بايقاعانداي باسەكە جوعارىلادى. نارىققا ايراننىڭ بىزدەگىدەن دە ارزان تۇرلەرى كىردى. رەسەي, قىرعىزستاننان ءسۇت ونىمدەرى كەلەدى. ال ساپاعا كەلەر بولساق, وندا ءسوزسىز ءبىزدىڭ ايران الدىڭعى قاتارعا شىعار ەدى. وكىنىشكە قاراي, دۇكەندەردىڭ سۇرانىسىنا شەك كەلتىرە المايمىز, – دەيدى ءا.شەكشەكوۆا.
2023 جىلى «دامۋ» قورىنىڭ قولداۋىمەن مەركى ىرىمشىك زاۋىتى كەڭەيىپ, ونىمدىلىك 15 پايىزعا ۇلعايعان. زاۋىت باسشىلىعى ەلىمىزگە تانىمال ءوندىرىستى تاعى دا كەڭەيتە تۇسۋگە نيەتتى. ول ءۇشىن ءوندىرۋشى ساپانى تومەندەتپەي, نارىق تالاپتارىنا ساي جۇمىس ىستەۋگە تىرىسادى.
