اپالى-ءسىڭلىلى بالقيا مەن ءاليا جەكسەمباەۆا بيىل اقتوعاي كەن ورنىندا (KAZ Minerals كومپانياسى) ەڭبەك ەتىپ جاتقاندارىنا باقانداي 10 جىل بولىپتى. دالىرەك, ولار 2015 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە اقتوعايعا جۇمىسقا كەلگەن. جەكسەمباەۆالار ءۇشىن كەن ورنىندا جۇمىس ىستەۋ تاڭسىق ەمەس ەكەن, اكەسى مەن اتاسى مەتاللۋرگيا سالاسىندا ەڭبەك ەتكەن جاندار ەكەن. سونىمەن بىرگە 2020 جىلى بالقيانىڭ ۇلى جاندوس تا كەن بايىتۋ كومبيناتىنىڭ ۇجىمىنا قوسىلىپتى. ءبىز كەنشىلەر اۋلەتىمەن اڭگىمە-دۇكەن قۇرىپ, وندىرىستە جۇمىس ىستەۋ دەگەننىڭ قىر-سىرىن سۇراپ بىلدىك.
– مەن ەكونوميست ماماندىعىن وقىپ ەدىم. بىراق جۇبايىم قايتىس بولعان
سوڭ بالالاردى جالعىز اسىرۋعا تۋرا كەلدى. وتباسىمدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جۇمىس كەرەك بولدى. ەڭبەك جولىمدى تسينك زاۋىتىندا كرانشى بولىپ باستادىم. الدىمەن قاراپايىم پۋلتتەن, كەيىن انود تسەحىندا كوپىر كرانعا وتىردىم. زاۋىتتاعى جۇمىس پەن تابىس تۇراقتى بولدى. سول ءۇشىن ول تاڭداۋىما ەشقاشان وكىنبەيمىن, – دەپ باستادى جۇمىسشى مامان بالقيا جەكسەمباەۆا.
بالقيانىڭ ايتۋىنشا, ولاردىڭ اعاسى دا مەتاللۋرگيا سالاسىندا ەڭبەك ەتكەن. اتا-اناسى دا وسى سالادا جۇمىس ىستەپتى.
– اكەمىز ىستىق تسەحتا ىستەيتىن. بىردە انامىز ءبىزدى بالا كەزدە زاۋىتقا الىپ باردى. ول كەزدە قازىرگىدەي كۇزەت, قاتاڭ باقىلاۋ بولعان جوق. اكەمنىڭ قاسىنا ەش كەدەرگىسىز كىرىپ كەتتىك. جارقىراعان مەتالل, وتقا ءتوزىمدى كيىم كيگەن جۇمىسشىلار, قۋاتتى تەحنيكا – ءبارى اسەرلى كورىندى. جۇمىسشىلار بىزگە تاڭىرقاي قاراپ تۇردى. اكەمىز: «مۇندا كەلەتىن جەر ەمەس, وتە قاۋىپتى!» دەدى. سودان سوڭ بارمادىق. بۇل ءبىز ءۇشىن العاشقى «ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى ساباق» بولدى. سول ساتتەن باستاپ وندىرىستەگى ەڭبەكتىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن تۇسىندىك, – دەپ ەسكە الادى بالقيا حانىم.
ال ءسىڭىلى ءاليانىڭ ەڭبەك جولى 1997 جىلى بالقاش مىس قورىتۋ زاۋىتىنداعى ەلەكتروليز تسەحىندا كرانشى بولىپ تاستاپتى.
– بۇل ماماندىقتى سانالى تۇردە ەمەس, جاعدايعا بايلانىستى تاڭدادىم. اتا-انام كران ماشينيسىنە وقۋعا باعىتتادى. كەيىن ەلەكتروليز تسەحىندا, ودان سوڭ تسينك زاۋىتىنداعى كونتسەنترات ءتۇسىرۋ ۋچاسكەسىندە گرەيفەرلى كران باسقاردىم. سولاردان جيعان مول تاجىريبەمەن ۋاقىت وتە كەلە, اقتوعايعا جۇمىسقا كەلدىم. ۇلكەن ءارى زاماناۋي كومپانياعا اۋىسۋ وڭاي بولعان جوق. بىراق ءبىزدىڭ وتباسىمىز ءۇشىن ونەركاسىپ – ءومىرىمىزدىڭ ءبىر بولىگىنە اينالىپ كەتكەن. اتامىز كوۋنراد كەنىشىندە ىستەپتى. اكەم بالقاش زاۋىتىنداعى كونۆەرتەر تسەحىندا ەڭبەك ەتتى. اكەمنىڭ ءۇش اعاسى دا مەتاللۋرگ بولىپتى. بۇل وتە قۇرمەتتى كاسىپ, ءبىز سولاردىڭ ۇلگىسىمەن وستىك, – دەيدى ءاليا جەكسەمباەۆا.
ءاليا كەن سالاسىنداعى وندىرىستىك قاۋىپسىزدىك جۇمىسىنىڭ جاقسارىپ كەلە جاتقانىن ايتادى.
– بۇرىن نۇسقاۋلىقتار ءفورمالدى بولاتىن, قورعانىس قۇرالدارى ساپاسىز ەدى. قازىر قاۋىپسىزدىك – ءبىرىنشى ورىندا. ترەنينگتەر, وقۋ-جاتتىعۋلار وتەدى. زاماناۋي جەكە قورعانىس قۇرالدارى بەرىلەدى. اركىم ءوزىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە جاۋاپتى ەكەنىن سەزىنەدى, بۇل وندىرىستىك ەتيكا. ەكىنشى مامانىڭ تاجىريبەسى دە ماڭىزدى. تاجىريبەڭ مەن ءبىلىمىڭ بولسا, ەلدىڭ قاي تۇكپىرىندە جۇرسەڭ دە, ءوز ورنىڭدى تاباسىڭ, ءونىم بەرەسىڭ. ونەركاسىپ ارقىلى جۇمىس ورىندارى اشىلادى, جولدار سالىنادى, مەكتەپتەر بوي كوتەرەدى, ەكونوميكا داميدى. ءبىزدىڭ اينالامىزداعىنىڭ ءبارى ءوندىرىس ەڭبەگىمەن بايلانىستى. سەنىڭ جۇمىسىڭ ەلدى العا جىلجىتاتىن ءىستىڭ ءبىر بولىگى ەكەنىن سەزىنۋ – ۇلكەن قۋانىش, – دەيدى ول.
ال «جەمىستىڭ جاقسى بولۋى اعاشىنان, جىگىتتىڭ جاقسى بولۋى ناعاشىدان» دەمەكشى, ناعاشىلارىنا قاراپ بوي تۇزەگەن جاندوس تا وسى سالانىڭ بىلىكتى ماماندارىنىڭ بىرىنە اينالىپ ۇلگەرگەن.
– مەن تۋىستارىمنىڭ وسى سالادا جۇمىس ىستەپ جۇرگەنىن كورىپ ءوستىم, سول سەبەپتى قىزىعۋشىلىعىم بولدى. تۋعان قالام بالقاشتا زاۋىتتار كوپ بولاتىن. الدىمەن باسقا سالالاردى بايقاپ كوردىم, بىراق ءوندىرىس جايلى وي ۇنەمى جانىمدا ءجۇردى. ءسويتىپ KAZ Minerals كومپانياسىنا كەلدىم. كومپانيا جاستارعا جاقسى جاعداي جاسايدى. مەن بولاشاعىمدى وسى سالامەن بايلانىستىرامىن. سول سەبەپتى ەكىنشى جوعارى ءبىلىم الىپ جاتىرمىن. ءبىرىنشى ديپلومىم – تج ماماندىعى بولسا, قازىر ينجەنەر-تەحنولوگ ماماندىعىن وقىپ ءجۇرمىن. وسى سالادا ءارى قاراي وسىندا ەڭبەك ەتكىم كەلەدى. مەن جاستارعا ونەركاسىپتەن قورىقپاۋعا كەڭەس بەرەر ەدىم. قازىر جۇمىس اسا اۋىر ءارى قاۋىپتى ەمەس. قازىر ءبارى اۆتوماتتاندىرىلدى. تەحنولوگيا, ەڭبەك جاعدايلارى جاقساردى. ەگەر وقۋعا, دامۋعا قۇلشىنىس بولسا – بۇل تاماشا قادام دەر ەدىم, دەيدى جاندوس.
كەلەشەگىن كەن سالاسىمەن بايلانىستىرعان, اۋلەتتىڭ اتا كاسىبى مەتالل قورىتىپ, ءوز نەسىبەسىن ايىرىپ, ءوڭىردىڭ وركەنيەتىنە ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ادال جۇمىسشى, ەڭبەك ادامدارىنىڭ كاسىبىنە بەرەكە تىلەپ قايتتىق.
اباي وبلىسى
