جاز كۇندەرى مۇندا سالقىن بولادى. سوندىقتان وڭتۇستىكتىڭ شىلىڭگىر شىلدەسىندە قالا تۇرعىندارى تاۋعا اعىلادى. قىستىڭگۇنى تاۋ بوكتەرىندە قارعا اۋناپ, سىرعاناق تەۋىپ قايتاتىندار دا از ەمەس. سونداي-اق وبلىس بويىنشا ەڭ كوپ دەمالىس ورىندارى – وسى تولەبي اۋدانىندا. بيىلدىڭ 5 ايىندا اۋدانعا 23 مىڭعا جۋىق دەمالۋشى كەلىپتى. تۋريزم سالاسىندا قىزمەت كورسەتەتىن اقمەشىت, بىركولىك شاتقالدارىندا, سايرام-وگەم, قاسقاسۋ, كوكسايەك, توڭكەرىس ەلدى مەكەندەرىندە ورنالاسقان 300-گە جۋىق دەمالىس ايماعى بار. اتالعان دەمالىس ورىندارىنا كەلۋشىلەر, شەتەلدىك تۋريستەر اۋدان ورتالىعى ارقىلى وتەدى نەمەسە قالاعا كەلىپ ءتۇرلى قىزمەتتى پايدالانادى. بۇل ورايدا لەڭگىر قالاسى اۋماعىندا قۇقىقتىق ءتارتىپتى ساقتاۋ جانە قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى ارتتىرۋ ماقساتىندا بەينەباقىلاۋ جۇيەسى كەڭەيتىلگەن.
«بۇگىندە اۋدان ورتالىعى لەڭگىر قالاسىندا جالپى 44 بەينەكامەرا جۇمىس ىستەيدى, جىل سوڭىنا دەيىن 18 بەينەكامەرا ورناتۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل جۇيە قىلمىستىڭ الدىن الۋعا, قۇقىق بۇزۋشىلىقتى جەدەل انىقتاۋعا جانە ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتۋگە ايتارلىقتاي ۇلەس قوسىپ وتىر. سونىمەن قاتار تۇراقتى تۇردە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قاتىسۋىمەن رەيدتىك ءىس-شارالار ءجيى وتكىزىلىپ, تۇنگى ۋاقىتتا جاستار مەن جاسوسپىرىمدەر اراسىندا زاڭسىز ارەكەتتەردىڭ جولى كەسىلىپ جاتىر. مەملەكەت باسشىسى ء«اربىر ازامات ءوز ەلىندە قاۋىپسىز ءومىر سۇرۋگە ءتيىس. بۇل ءۇشىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋى كەرەك» دەگەن بولاتىن. وسىعان وراي, لەنگىر قالاسىنىڭ ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلارى اكىمدىك قىزمەتكەرلەرىمەن بىرگە تۇرعىندارمەن تىعىز بايلانىس ورناتقان. «پوليتسيا – حالىقپەن بىرگە» قاعيداتى نەگىزىندە ۋچاسكەلىك پۋنكتتەر مەن مەكتەپ ينسپەكتورلارى كۇشەيتىلگەن تۇردە جۇمىس ىستەيدى. وعان قوسا ينتەرنەت الاياقتارىنىڭ ارەكەتىن الدىن الۋ ماقساتىندا تۇرعىندارعا تۇراقتى تۇردە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, تۇرعىن ۇيلەرگە حابارلاما تاراتىلىپ تۇرادى», دەيدى لەڭگىر قالاسىنىڭ اكىمى ماقسات جۇماباەۆ.
قاۋىپسىز ءارى جايلى قالا قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا قالا ىشىندەگى جول-كولىك قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن اۋقىمدى جۇمىستار دا جۇرگىزىلىپ جاتىر. وتكەن جىلى جالپى قالا اۋماعىندا 16 كوشەگە, بيىل 21 كوشەگە اسفالت سالىنعان. جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 5 كوشەگە اسفالت توسەلمەك. سونىمەن قاتار جاياۋ جۇرگىنشىلەر قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بيىل 6,5 شاقىرىم 3 كوشەگە اياقجول سالۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. قالا اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, تۇرعىنداردىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن جارىقتاندىرۋ جۇمىستارى دا تۇراقتى اتقارىلىپ جاتىر. جالپى, بىلتىر 17 كوشە جارىقتاندىرىلسا, بيىل جىل سوڭىنا دەيىن 14 كوشەگە تۇنگى جارىق شامدارى ورناتىلادى. جول ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ اياسىندا 66,2 شاقىرىم جولعا جول سىزىقتارى سىزىلىپ, 990 شارشى مەتر جاياۋ جۇرگىنشىلەر وتكەلى بويالعان. سونىمەن قاتار 143 جول بەلگىسى جاڭارتىلىپ, 18 كوشەگە جول كەدەرگىلەرى ورناتىلدى.
«بۇل شارالار قالا كوشەلەرىندە قوزعالىس قاۋىپسىزدىگىن ايتارلىقتاي جاقسارتتى. ياعني قالا كوشەلەرىندە قاۋىپسىز قوزعالىس قامتاماسىز ەتىلىپ قانا قويماي, تۇرعىنداردىڭ ءومىر سۇرۋىنە جايلى جاعداي جاسالدى. جاڭارتىلعان جولدار مەن اياقجولدار, تۇنگى جارىق شامدارى اپاتتىڭ الدىن الىپ, ءتارتىپ پەن تىنىشتىقتى نىعايتادى. سونداي-اق قالا اۋماعىندا تۇرعىنداردىڭ جايلى دەمالىسى ءۇشىن 3 ساياباق, 9 سكۆەر, 6 اللەيا, 16 گۇلزار ورنالاسقان. بارلىق نىسان زاماناۋي جابدىقتارمەن قامتىلىپ, تۇنگى جارىق شامدارىمەن جارىقتاندىرىلعان جانە بەينەباقىلاۋ كامەرالارىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن», دەيدى م.جۇماباەۆ.
جول قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا اۋداندا 25 ورىنعا «سەرگەك» كامەراسى, 60 بەينەباقىلاۋ جۇيەسى ورناتىلماق. مەكتەپ ماڭىنداعى جول كەدەرگىلەرى جاڭارتىلىپ, قوسىمشا 137 جەرگە ورناتۋ – جوسپاردا. اۋداننىڭ زاعامبار, العاباس, تاعاينا اۋىلدارى ىشىمدىك ساتۋدان تولىق باس تارتقان. مۇنداي باستاما تۇرمىستىق قىلمىس پەن جانجالدىڭ ازايۋىنا, جاستاردىڭ سپورت پەن بىلىمگە بەت بۇرۋىنا, اۋىلدىڭ مادەني احۋالىنىڭ جاقسارۋىنا ىقپال ەتەدى. ماسەلەن, العاباس, تاعاينا اۋىلدارىندا كەيىنگى 3 جىلدا مۇلدەم قىلمىس تىركەلمەگەن. ال ىشىمدىكسىز ءومىر سالتىن قولعا العان سوڭ ءۇش اۋىلدا دا اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىقتار دا ەداۋىر ازايعان. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, تاۋلى ءوڭىردىڭ تابيعاتىنا قازىعۋشى شەتەلدىكتەر كوپ. تولەبي اۋداندىق پوليتسيا ءبولىمىنىڭ باستىعى عالىمجان قۋاشباەۆتىڭ ايتۋىنشا, كوشى-قون قىزمەتى قۇقىقتىق بەيىمدەلۋىن جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا 1200-دەن اسا شەتەلدىككە QR-كودى بار SIM-كارتالاردى تەگىن تاراتىپتى. بۇل باستاما شەتەلدىكتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋعا جانە كوشى-قون سالاسىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋعا ىقپال ەتەدى. اتالعان SIM-كارتالار ارقىلى شەتەلدىكتەر ارنايى ءموبيلدى قوسىمشانى پايدالانا وتىرىپ, كوشى-قون قىزمەتىمەن تىكەلەي بايلانىس ورناتا الادى. قوسىمشادا ەل اۋماعىندا ءجۇرىپ-تۇرۋ ءتارتىبى, ۋاقىتشا تىركەۋ, زاڭدى تۇرۋ جانە كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتەر تۋرالى تولىق اقپارات ۇسىنىلعان.
– پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ كەڭەيتىلگەن القا ماجىلىسىندە: «قاۋىپسىز قالا» ۇلتتىق پلاتفورماسىن ىسكە قوسۋ كەرەك. بۇل – قالاداعى بەينەباقىلاۋ قۇرالدارى ەندى ادامنىڭ بەت-ءجۇزىن انىقتاپ, ونىڭ ءجۇرىس-تۇرىسىنا تالداۋ جاساپ, كوشەدەگى كولىكتى دە ەسەپكە الادى دەگەن ءسوز. مۇنداي وزىق تەحنولوگيالار ءتۇرلى زاڭسىزدىقتىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, سول ارقىلى قوعامدىق ءتارتىپتى نىعايتا تۇسەدى», دەپ اتاپ ءوتتى. قاۋىپسىزدىك باعىتىنداعى تاپسىرمالاردى ورىنداۋ ماقساتىندا اۋداندا الداعى جىلدارعا ناقتى جوسپارلار بەكىتىلگەن. جاھاندىق اقپاراتتىق كەڭىستىك دامىعان سايىن ينتەرنەت الاياقتىق تا كوبەيىپ بارادى. قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنىڭ ەڭ وزەكتى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – كيبەرقىلمىس. اسىرەسە ينتەرنەت-الاياقتىق قىلمىسى كۇننەن-كۇنگە كۇردەلەنىپ, جاڭا تاسىلدەرمەن جاسالادى. وسىعان وراي, تولەبي اۋداندىق پوليتسيا ءبولىمىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «ينتەرنەت-الاياقتىق: ساقتان, سەنبە, قورعان!» اتتى اۋقىمدى اقپاراتتىق فورۋم وتكىزىلدى. ءىس-شاراعا كيبەرقىلمىسقا قارسى كۇرەس سالاسىنىڭ وكىلدەرى, ءىت ماماندار جانە بانك سەكتورىنىڭ قارجىلىق قاۋىپسىزدىك بويىنشا جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرى قاتىسىپ, تۇرعىندارعا الاياقتىقتىڭ الدىن الۋ جولدارى, ءجيى كەزدەسەتىن تاسىلدەر مەن قورعانۋ امالدارىن ءتۇسىندىردى. بۇل باعىتتاعى الدىن الۋ جۇمىستارى تەك فورۋممەن شەكتەلمەيدى. جەدەل ۋاكىلدەر مەن ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورلارى حالىق كوپ جينالاتىن ورىنداردا, ساۋدا نۇكتەلەرىندە, مەملەكەتتىك مەكەمەلەردە, ءتىپتى جەكە ۇيلەردى ارالاۋ ارقىلى دا ءتۇسىندىرۋ شارالارىن ۇزبەي جۇرگىزەدى. جىل باسىنان بەرى 4 700-دەن اسا تۇرعىنعا ينتەرنەت-الاياقتىققا قارسى ۇنپاراقشالار تاراتىلدى», دەيدى اۋداندىق پوليتسيا ءبولىمىنىڭ باستىعى ع.قۋاشباەۆ.
اشىق اكىمدىك قاعيداتىن ۇستانعان لەنگىر قالاسى اۋماعىندا اتقارىلىپ جاتقان بارلىق جۇمىس اكىمدىكتىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى رەسمي پاراقشالارىندا جاريالانىپ, تۇرعىنداردىڭ پىكىرلەرى مەن ۇسىنىستارى ارقاشان ەسكەرىلىپ وتىرادى. «قاۋىپسىز ءارى جايلى قالا» – بۇل جاي عانا ۇران ەمەس, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىنا سايكەس ىسكە اسىرىلىپ جاتقان ناقتى جۇمىس. لەڭگىر قالاسى – زاڭ مەن تارتىپكە نەگىزدەلگەن, تۇرعىندارىنىڭ جايلى ءارى قاۋىپسىز ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاسالعان وڭىرلەردىڭ قاتارىندا. الداعى ۋاقىتتا دا بۇل باعىتتاعى جۇمىستار جالعاسادى, ويتكەنى قاۋىپسىزدىك – تۇراقتى دامۋدىڭ كەپىلى, ال زاڭ مەن ءتارتىپ – سول جولداعى تەمىرقازىق», دەيدى قالا اكىمى م.جۇماباەۆ.
اشىقتىق پەن قوعامدىق باقىلاۋ – قالا اكىمدىگىنىڭ ۇستانىمى. قوعامدىق كەڭەستەردە جانە تۇرعىندارمەن كەزدەسۋ بارىسىندا حالىقتىڭ ۇسىنىستارىن تىڭداپ, ولاردى قانداي دا ءبىر شەشىم قابىلداۋ كەزىندە ەسكەرىلىپ وتىرادى. سونداي-اق قالا اكىمى اۋدان باسشىلارىمەن, پوليتسيا ءبولىمى باسشىلىعىمەن, قالا دەپۋتاتتارىمەن, زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن قويان-قولتىق جۇمىس جۇرگىزىلە وتىرىپ, لەڭگىردى قاۋىپسىز ءارى جايلى قالاعا اينالدىرۋ باعىتىندا جۇيەلى شارالار اتقارىلىپ جاتقانىن ايتادى. «تسيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسى اياسىندا مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ەلەكتروندىق فورماتقا كوشىرۋ – جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىنىڭ الدىن الۋداعى ماڭىزدى شارانىڭ ءبىرى. ەلەكتروندى فورمات تۇرعىندار ءۇشىن ىڭعايلى جانە اكىمدىكپەن تۇراقتى كەرى بايلانىستا بولادى.
تۇركىستان وبلىسى
